خە ... دیاری نه‌کراو

خەباتی مەدەنی نەک تەنیا مەیدان و مەجال، بەڵکوو "موخاتێبی" خویشی گەرەکە

لە سەرەتای ساڵی 2011 ی زایەنیەوە تا ئیستا گەلێک رووداوی گرنگ و گۆڕانی یەکلاکەرەوە لە دنیا، بە تایبەتی لە وڵاتانی عەرەبی دا روویان داوە کە بنەما و بناغەی سەرجەمی لێکدانەوە و بیرکردنەوەکانیان گۆڕیوە. دەگمەن بوون ئەو کەسانەی کە پێیان وابوو دەسەڵاتی 30ساڵەی موبارەک،22ساڵەی بنعەلی و 40 ساڵەی کۆلۆنێل قەزافی بەم زوانە تێکەوە بپێچرێن و بخرێنە ناو زبڵدانی میژووەوە،بەڵام دیتمان و بە پێش چاوی دنیاوە ئەمە رووی دا.

بەڵام فراوان بوون ئەوانەش کە دوای رووداوەکانی میسر و توونس پێیان وابوو کە سەرهەڵدانی خەڵک و هاتنە مەیدانیان بە دەستی خاڵی بە هاسانی،لە ماوەیەکی کورت دا و بێ زیانێکی بەرچاو ئەتوانێ دەسەڵاتی رەش،تاکڕەواوانە و دیکتاتۆری هاوشێوەیان لە سەراسەری ناوچەکە دا تێکەوە پێچێ و ئاسەوارێک لەم جۆرە دیکتاتۆرانە نەهێڵێ.

چنگداکوتانی قەزافی،بەرگیری و سەرکوتی بەشار ئەسەد و عەلی عەبدوڵا سالح بەشی هەرە زۆری ئەم شرڤەکارانەی ناچار کردن تا واز لە خوشبینی ساویلکانە بێنن و بە شێوەیەک بە لێکدانەوەکەیان دا بچنەوە.لە سەرەتاشەوە روون بوو کە ریژیم گەلی لەو چەشنە کە دەیان ساڵە هەموو ئیمکان و سەروەتی ئەو وڵاتانەیان لە بەر دەست دایە بە پلان و بەرنامە بوونەتە هۆی سەردەستکردنی بەشێکی بەرچاوی خەڵکی ئەو وڵاتانە و ئەم سەردەستکردنەش بووەتە هۆی ئەوە کە ئەم بەشەی خەڵکی ئەو وڵاتانە تەنیا شەریکی تاوانەکانی دەوڵەت نا، بەڵکوو بەشێکی فراوانی سەروەت و سامانیش بن و تێر و تەسەل،بە دەسەڵاتێکی رەهاوە وێڕای سەرکوتی خەڵک گیرفانی خوشیان پڕ کەن و ببنە میلۆنێر.

ئەم تاقمە باڵادەستە خاوەن دەسەڵاتە، بوون و نەبوونیان گرێ دراوە بە مان و نەمانی ریژیمەوە و،زۆر مناڵانەیە ئەگەر ئێمە چاوەڕوان بین کەسێک بۆ مان و نەمانی خوێ شەڕ نەکات! ئەویش لە کاتێک دا چەک،پارە و مەجالی ئەم شەڕەی لە بەر دەست دا بێت!.

هەرچەند سەرهەڵدانی خەڵکی لیبی بوو بە خاڵی وەرچەرخان و لە فازی سەرهەڵدانی خەڵکییەوە گۆڕا بۆ شەڕی نێوان دەسەڵات و نەیارانی دەوڵەت. هێشتاش نەبڕاوەتەوە و دیار نیە  کە کەی کۆتایی بە بەرخۆدانی قەزافی و لایەنگرانی دەسەڵاتی پیسسو دێت بەڵام وەزعی سوورییە و یەمەن بە شێوەیەکی کارەساتبار روو لە خراپی دەچێ و کوژرانی خەڵک و سەرکوتی ریژیم رۆژانە بەردەوامە. سپا و پۆلیسی سوورییە بە فێربوون لە دۆستە ئێرانییەکانیان رۆژ و شەو سینگ و سەری چالاکانی بەشداری خۆپێشاندانەکان ئەکەنە نیشانە و بێ پەروا خەریکی خوێنڕشتنن.خەڵکیش دەستی خاڵی بە دەیان و سەدان هەزار دێنە سەر شەقام و هاوار دەکەن. زۆرانبازییەکی دژوار لە نێوان خەڵکی دەستبەتاڵ و دەوڵەتی تا ددان چەکدار دا لە ئارادایە کە،کەس نازانێ تا کەی ئەم زۆرانبازییە بەردەوام دەبێت و توانا و تاقەتی خەڵک تا کوێ بڕ دەکات سینگ و سەری بکاتە قەڵغانی گولە؟!

گومانێک لەوە دا نیە کە کۆنترۆڵ و سەرکوتی یەکجارەکی خەڵک بۆ ریژیم هێندەی رووخانی ریژیم بۆ خەڵک دژوارە، بەڵام پرسیار ئەوەیە کە ریژیمێک کە خاوەنی دەیان هەزار کەسی مرۆڤ کوژە و لە کوشتنی کەسیش سڵ ناکاتەوە ئەکرێ بە بێ چەک و "خەباتی نامەدەنی" بە چۆک دا بێ؟  دواڕۆژ خوی وەڵامی ئەم پرسیارە ئەداتەوە بەڵام ئەکرێ لە ئیستاوە بوترێ کە خەباتی مەدەنی و خەڵکی بێ چەک نەک هەر مەیدان و مەجال، بەڵکو "موخاتێبی" خویشی گەرەکە.

z ڕێکه‌وتی 2011/10/7-12:11 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو
z ڕێکه‌وتی 2011/10/7-12:08 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو
z ڕێکه‌وتی 2011/10/7-12:06 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
رۆژژمێر ... دیاری نه‌کراو

10-3-2011

 

1زیاتر لە سێ حەفتە بە سەر رووداوەکانی باشووری کوردستان دا تێ دەپەڕێ. هێشتا بەشێک لە جەماوەری شاری سلێمانی، لەیرە و لەوێ لە شارەکانیتری ژێر دەسەڵاتی یەکیەتیش دا خەڵک لە ناڕەزایەتیدەربڕیندان. دوو گرووپی ئیسلامی (کۆمەڵ و بزووتنەوە) و گۆڕان پشتگیری جەماوەری ناڕازی دەکەن. دوێنێ کۆبوونەوەی پارلۆمانی کوردستان بۆ تاوتۆێ کردنی داخوازییەکانی ناڕازییان بوو و بێ سەرەنجام کۆبوونەوەکە دواخرا.

 

2 ریژیمی ئیسلامی ئێرانی کە بۆ خوی هیچ جۆرە ناڕەزایەتییەکی خەڵکی تەحموڵ ناکات، بووەتە دڵسۆزی درۆزن و بێ ئابڕووی ئەم ناڕەزایەتییانە و دوێنێ سایتی سەربە سپای پاسداران( بازتاب) وتارێکی درێژی لەم بارەوە نووسی بوو. گرنگە و زۆریش پیویستە کە رێکخەرانی ئەم ناڕەزایەتییانە بێ پەردە و راشکاوانە لە بەرانبەری ریژیمی ئێراندا هەڵویستیان هەبێ دەنا هەم دەبنە بەشێک لە پیلانی ئەم ریژیمە دژی دەسەڵاتی باشوور و هەمیش بیانوو بۆ دەسەڵات درۆست دەکەن تا داواکانیان بباتە ژێر پرسیار.

 

  3وەزعی لیبی هەروا نادیارە، ئەمڕۆ مێدیا سوێدییەکان نووسیویانە کە قەزافی هێرشی کردووەتە سەر شاری زاویە و لە دەست بەرهەڵەستکارانی دەرهێناوە. ئامریکا چاوەڕوانی ئەنجومەنی ئاسایشی یۆئێنە تا بڕیاری پاراستنی خەڵکی لیبی دەربکات. رۆژانە خەڵکی ئەو وڵاتە کۆمەڵکوژ ئەکرێن و دنیاش لە سەرەخۆی و بێ گوێ و گرنگیدان بەم وەزعە چاو لێ دەکات. رەنگە تا حەفتەی داهاتوو کار بگاتە جێگایەک کە دنیا ناچار بێت کارێک بۆ ئەم وەزعە بکات دەنا دوور نیە سەناریۆی ساڵی 1991 ی ئێراق دووپات بێتەوە کە مەجالیان دایە سەدام دوای شکانی لە کوەیت هێرشی کردە سەر کورد و شێعەکان، هەزاران کەسی لێ کوشتن و سەدان هەزاریشی ئاوارە کرد کە لای ئێمە بە کۆچە گەورەکە بەناوبانگە.

 

4 لە سوێد خەبەری ئەسڵی پەیداکردنی کەسێکە بێت و ببێتە سەرۆکی حیزبی سوسیال دیموکراتەکان. زیاتر لە سێ مانگە خانمی مۆنا سالین دەستلەکار کێشانەوەی خوی راگەیاندووە بەڵام هێشتا کەسێک پەدا نەبووە بۆ جێگای ئەو. سبەینێ ئاخرین رۆژە تا دەستەی ئامادەکار کەسێن بناسێنێ و دوو حەفتەیتر قەرارە کۆنگرەی ئەم حیزبە بەبەسترێ و ئەم کەسە هەڵبژێرێ. ح م

z ڕێکه‌وتی 2011/3/9-08:37 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

 

داخوا شۆڕشی میسر رووخانی "دیواری بێرلین"ی رۆژهەڵاتی ناوینە؟

حاته‌م مه‌نبه‌ری

رۆژی 11-2-2011 بۆ جارێکیتر بوو بە رۆژێکی میژوویی لە دیرۆکی رۆژهەڵاتی ناوین،دنیای عەرەب و باکووری ئافریقا دا.32 ساڵ پێش و راست لەم رۆژەدا (1979) گەلانی ئێران راپەڕین،دەمودەستگای دەوڵەتێکی سەرەڕۆی دەیانساڵەیان تێکەوە پێچا و مەسیری میژووی ئێران، ناوچە و بگرە دنیاشیان گۆڕی. گۆڕانێک کە نەک هەر لە زیانی گەلانی ئێران، بەڵکوو بە زەرەری هەموو ناوچەکەش بوو.وەرچەرخانێکی میژووی کە بە سەرهەڵدانی خومەینیزم بزووتنەوەی جۆراوجۆری ئیسلامی وەک کارگ هەڵتۆقین،بنەغەی ترۆریزمێکی کوێر دانرا و لە رووداوەکەی 11 ی سەپتەمبەری نیۆیۆرک دا گەییشتە لووتکە.

باراک ئۆباما لە یەکەم پەیامی دوای رووخانی موبارەک دا وتی: خەڵکی میسر دنیایان گۆڕی! جگە لە ئۆباما زۆربەی هەرەزۆری سەرۆکانی وڵاتانی رۆژاوا ئەم رووداوەی میسریان بە میژوویی، زۆر گرنگ و بۆ ناوچەکە چارەنووسساز وەسف کرد.تەنانەت هێندێک رۆژنامەوانی ناسراوی وەک "رۆبێرت فیسک" کە زیاتر لە سی ساڵە ناوچەکەی لە ژێر کۆنترۆڵ دایە و کتێبێکی 650 لاپەڕەیی لە سەر رۆژهەڵاتی ناوین نووسیوە، ئەم رووداوە وەک بوومەلەرزە و رووخانی دیواری بێرلین پێناسە دەکات.

میسر ئەگەرچی پڕحەشیمەتترین وڵاتی عەرەبی و ناوەندی رۆشنبیریی و کولتووری ناوچەکەشە، بەڵام تاقە رۆژێکیش ئەزموونی دیموکراسیی لە میژووی دا نیە و پێچەوانەکەی خوێنڕشتن، سەرکوت، شکەنجە و سەرەڕۆیی سەراسەری دیرۆکی ئەم وڵاتەی پڕکردووەتەوە.ئەگەر لە میژووی هەزارانساڵەی ئەم وڵاتە گەڕین و باسی سەردەمی نوێ بکەین، ئەبینین کە لە سەردەمی موحەمەد عەلی یەوە کە موسڵمانێکی ئاڵبانیایی بوو وەک باوکی سەربەخۆیی ئەم دەورەیەی میسر ناسراوە تا سەردەمی پادشایی و ده‌سه‌ڵاتی هەر سێ ژنراڵەکەی(ناسر،سادات و موبارەک) ، خەڵکی میسر لە فەزای ترس، تۆقاندن و سەرکوتدا ژیاون.ئازادی خەون و دیموکراسی لە خه‌ونیش دوورەدەست تر بووە. ئه‌ڵبه‌ت له‌ سه‌رده‌می ناسردا به‌ناوی پێشه‌گ بوونی ناسیونالێزمی عه‌ره‌ب و راوه‌ستان له‌به‌رابه‌ر هێرشی جووله‌که‌، جه‌ماڵ عه‌بدوڵ ناسر توانی بۆ ماوه‌یه‌ک وه‌ک رێبه‌رێکی پۆپۆلیست (سه‌ره‌ڕای ره‌چاو کردنی دیکتاتۆریی)خۆشه‌ویستی‌یه‌ک له‌ میسر و جیهانی عه‌ره‌ب به‌ده‌ست بێنێ، به‌ڵام شکسته‌ یه‌کله‌دوای یه‌که‌کانی ئه‌رته‌شه‌کانی وڵاتانی عه‌ره‌بی و له‌وانه‌ میسر رواڵه‌تێکی پڕ له‌ ته‌حقیر و خۆ به‌که‌م زانینی دا به‌و ناسیوناڵیزمه‌ که‌ سه‌ره‌نجامه‌که‌ی وه‌ک له‌ سه‌ره‌تادا باسکرا پێشوازیی له‌ ئیسلامی سیاسی بوو.

گۆڕانی سیستەمێکی سەرکوتکەری دیکتاتۆر بۆ سیستەمێکی دیموکراتی وەڵامدەر، کارێکی گرنگ و ئەرکێکی گەورەیە کە، پێش هەموو شتێک مرۆڤی خاوەن ئیرادە و مەزنی وەکو گاندی، ماندێلا و ڤاسلا هاوێلی گەرەکە. هەروەها دیموکراتی بێجگە لە کۆمەڵێک یاسا و قانوونی رەق و تەقی سەر کاغەز، کولتووری رێز لە بیروبۆچوونی یەکترنان،رەخنەگرتن و رەخنە قەبووڵکرن،دەستبەدەستکردنی دەسەڵات و حازربوون بۆ دۆڕاندنیشە کە بە هاسانی لە وڵاتانی فێرە دیکتاتۆر دا دەست ناکەوێ و بە رۆژێک نایەتە دی.

 ئەم کولتوورە بەنرخ و پیویستە ئەکرێ و ئەتوانرێ پێک بێت و لە درێژەی خویدا ببێتە بیری زاڵ و عادەتی رۆژانەی خەڵک ئەگەر: لە ناو خەڵک و رێبەراندا ئیرادەکەی هەبێت و دنیای دەرەوەش رۆڵی راستەقینەی خوی، واتا نە پشتگرتنی کەس و لایەنێک بەڵکوو پاڵپشتی دیاردەی دیموکراسی بن و دۆستی ئەو کەس و لایەنە بن کە لەم مەیدانە دا کرداری لە هەموان بەرچاوترە. میژوو دەرەیخستووە کە هەروەک چۆن لە لە هێند، باشووری رۆژهەڵاتی ئاسیا،( مالیزی، ئیندونێزی،کووریای باشوور و..) باشووری ئافریقا و زۆربەی وڵاتانی ئامریکای لاتین دا ئەم پڕۆسەیە سەرکەوت، ئەکرێ لە رۆژهەڵاتی ناوینی فێرە دیکتاتۆریشدا سەرکەوێ و کۆتایی بە سەرۆککۆماری وه‌راسه‌تی( حافز ئه‌سه‌د و کوره‌که‌ی، موباره‌ک و کورده‌که‌ی- که‌ سه‌ری نه‌گرت، عه‌لی عه‌بوڵا ساله‌ح سه‌رکۆماری 30 ساله‌ی یه‌مه‌ن و کوره‌که‌ی)و هه‌روه‌ها و پادشای فاسد و جینایەتکاری "مادامول عومر" کە نەک هەر خویان بەڵکوو سەرجەمی تایفە و عەشیرەتیان بۆ خۆی جۆرە مەلیکێکن بێت.

میسری حوسنی موبارەک یەکێک لە گەورەترین و گرنگترین  هاوپەیمانانی ئامریکا،ئیسرائیل و رۆژاوا بەگشتی بوو  و لە تەمەنی سی ساڵ دەسەڵاتی نەگریسیدا بەرژەوەندی ئەوانی پاراست، بەڵام ئەوانیش گەورەترین پشتیوانی دەسەڵاتی موبارەک بوون و ئەگەر پشتگری ئەوان نەبا موبارەک نەیدەتوانی تاقە مانگێک درێژە بە دەسەڵاتی بدات. هەروەک چۆن بە کردەوە لەم 17 رۆژەی دوایی دا بینیمان. میلیاردەها دۆلاری ئامریکایی سی ساڵ دەوڵەتێکی گەندەڵ،دیکتاتۆر و ستەمکاری بۆ موبارەک پاراست، بەڵام سەرەنجامی رووخان بوو. ئەگەر ئەم یارمەتییانە بۆ دامەزراندن و پتەوکردنی دەسەڵاتێکی خەڵکی و دیموکراتیک تەرخان بکرێن بێ گومان نەک هەر میسر و خەڵکەکەی ئەبنە دۆستی گشت وڵاتێکی دیموکرات، بەڵکوو شۆڕشی ئەم وڵاتە وەک رووخانی دیواری بێرلین ئەبێتە سەرەتای هەرەسهێنانی دیکتاتۆرانی تریش و خەڵکی ئەم ناوچەیەش نەک هەر تامی ئازادی و سەربەستی دەچێژن بەڵکوو بۆ هەمیشە ماڵاوایی لە سەرۆکانی ملهۆڕ و تاوابناری وەک سەدام،قەزافی،موبارەک،ئەسەد،بێنعەلی ، قابووس  و سوڵتان و پادشا ملهوره‌کانی دەکەن ، و هاوکات  ئەبنە خاوەن وڵات و کەرامەتی ئینسانی خویان.

z ڕێکه‌وتی 2011/2/14-03:58 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

Egypten efter Mubarak – tre tänkbara vägar

Publicerad 2011-02-04 14:47  Anders Bolling

ئەم وتارە رۆژی 4-2-2011 لە رۆژنامەی داگێنس نیهێتەری سوێدی دا بڵاو کراوەتەوە

وەرگێڕانی حاتەم مەنبەری

میسەر دوای موبارەک- سێ ئاقاری چاوەڕوانکراو

دوای موبارەک میسر چی بە سەردێ؟ لێکدانەوەیەک لە واشینگتۆن پۆست سێ سێناریۆی چاوەڕوانکراو ،لە سەر بنەمای رووداوەکانی ئێران، رۆمانی و ئیندونێزی ئەخاتە بەر دەست. توانا و کاریگەری رۆڵی هێزە مەسهەبیەکان و ئەرتەش بۆ هەرکام لەم سێناریۆیانە وەک بناغەیە.

هەرچێک زیاتر ئەگەری رووخانی ریژیمی ئیستای میسەر خویا دەبێ،زیاتر شارەزایان بە دوای نموونە میژووییەکانی چەشنی میسردا دەگەڕێن تا بزانن لەم وڵاتە چی روو ئەدات.

 بۆ هەڵبژاردنی  دەورەی دیکەی  سەرۆک کۆماری، مانگی سەبتامبەری ئەم ساڵ دیاری کراوە. بەر لەمە هێندێک کار پیویستە بکرێن تا قۆناخی گواستنەوە بۆ بە ڕێوەبەرییەکی دیموکراتیک فەراهەم بکرێ، لەوانە هەڵگرتنی حاڵەتی نائاسایی لە وڵات و گۆڕینی هێندێک بەند و بناخەی ناو یاسای بنەڕەتی کە بە کردەوە رێگا لە ئۆپۆزیسیۆن ئەگرێ تا بتوانن بۆ خۆ پاڵاوتن بێتە مەیدان.

بۆیە دەبێت بپرسین کە دوای موبارەک چی روو دەدات؟ واشینتۆن پۆست  سێ سێناریۆی ئحتماڵی کێشاوە:

لە بنەڕەت دا وەزعی ئیستای میسر لە "سێناریۆی ئێران" (مەبەست شۆڕشی 1357ی ئێران و )  دەچێ. شای سێکۆلەری ئێران رەزا پالەوی، دۆستی نزیکی ئامریاکا بوو و پەیوەندی ئاشتییانەشی لەگەڵ ئیسرائیل هەبوو کاتێک بە هۆی شۆڕشی ئیسلامی ساڵی 1979 دەسەڵاتەکەی رووخا.

بەڵام بە پێ واشینگتۆن پۆست بەراوەردکردنی میسر و ئێرانی ئەوکات رێک دەر ناچێ چوونکە میسر رێبەرێکی پایەبەرزی ئایەنی نیە لە هەندەرانەوە چاوەڕوانی گەڕانەوەی سەرکەوتوانە بێت وەک ئەوە چۆن ئایەتوڵا خومەینی لە ئێرانی ئەو دەمدا ئەنجامی دا.

بەو حاڵەش هێندێک لە کارناسان پێیان وایە هێزە ئیسلامییەکان پێش هەموان ئەخوانەکان هەل و مەرجەکە لە بەرژەوەندی خویان ئەقۆزنەوە ئەگەر مەجال و جێخاڵی دەسەڵات بێتە پێش.

کارمەندی وەزارەتی دەرەوەی ئامریکا،"لیسلی گەلپ" پێ وایە ئەگەر بە ڕاستی ئەم گرووپە دەسەڵات بگرنە دەست دژوارە بۆ خەڵک دواتر بتوانن ئەم دەسەڵاتەیان لە دەست دەربێنن.

هێندێکیتر لەوانە "ئانترۆپۆلۆگ"  سکۆت ئاتران هێز و توانای ئەخوانول موسلێمین کەمبایەخ دەبێنن و ژمارەی لایەنگرانی ئەم گرووپە نزیک سەد هەزار کەس لە ناو هەشتا میلیۆنی خەڵکی میسر دا بەراوەرد دەکەن.

سێناریۆی ئیندۆنێزیش زۆر لەم وەزعەی میسر نزیکە:

چوونکە خاڵەهاوبەشەکان زۆرن، دیکتاتۆری گەورەترین وڵاتی موسوڵمانی دنیا، واتا ئیندونێزیش، سۆهارتۆ هاوپەێمانی ئامریکا بوو. کاتێک دەسەڵاتی ئەوەیش 1998 رووخا گێرە و کیشەیەکی زۆر ساز بوو بەڵام رۆژ بە رۆژ سەقام گرتووتر رێگای بەرەو دیموکراسی دەستی پێ کرد- و هاوپەیمانی لەگەڵ ئامریکاش وەک خوی مایەوە. هەروەها رۆڵی ئەرتەش لە ئیندۆنێزی زۆر لەم رۆڵەی ئیستای سپای میسر ئەچوو،بوونی ترادێسیۆن و رەسمی سێکۆلاری زاڵ بە سەر سپای ئیندونێزی دا وای کرد کە ئەرتەش بێ ئەوە پشتی دیکتاتۆر بگرێ پاراستنی نەزمی وڵاتی گرتە ئەستۆ و دوای رووخانی یەکجارەکی سۆهارتۆ یارمەتیدەری گواستنەوەی دەسەڵات بۆ خەڵک و جەماوەر بوو.

سێناریۆی رۆمانیش سەرەنجام گەییشتە دیموکراتی بەڵام بە سەرەتایەکی خوێناوییەوە لە وەزعی میسر نزیکە.

سپای میسر و پۆلیسی ئەو وڵاتە بە هەژمار نزیک یەک میلیۆن کەسە، ئەکرێ وا حیساب بکرێ کە ئەم هێزە کەم کەم ئۆپۆزیسیۆن لە مەیدان وەدەرنێ و خوی دەست بداتە رێفورمی گەورە و بەرچاو کە وا بێتە بەرچاو کە وەزع بە تەواوی گۆڕاوە، بەڵام دەوڵەت هێشتا خاوەن دەسەڵاتە بە سەر مێدیادا.

ئەوەی رۆمانی رزگار کرد(لە دیکتاتۆری) بوونە ئەندام لە ناتۆ و یەکیەتی ئەورووپا دا بوو، شتێک کە بۆ میسر دەست نادات.

z ڕێکه‌وتی 2011/2/7-11:32 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

رووداوەکانی ئەم حەفەتەیەی میسر و دوارۆژی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست

پاش سەرهەڵدانی سەرکەوتوانەی خەڵکی توونێس و تێکەوەپێچرانی دەسەڵاتی دیکتاۆری 23 ساڵەی ئەو وڵاتە، کۆشکی زۆربەی ملهۆڕانی وڵاتانی عەرب کەوتە لەرزین و لە میسر هێشتا ئەم لەرزینە نەک هەر بەردەوام ، بەڵکوو خەریکە دەگاتە ئاستی هەرەسهێنان بە دیکتاتۆری ناموبارەکی موحەمەد حوسنی موبارەکی بەناو سەرۆک کۆمار بەڵام لە راستیدا پادشای ئەو وڵاتە.

میسر جگە لەوەی کۆنترین وڵات و لانکەی شارەستانییەتی هەزاران ساڵەی ناوچە و بگر هەموو دنیاشە  پڕ حەشیمەت ترین وڵاتی عەرب و گرنکترین وڵاتی هەموو ناوچەکەشە لەباری سیاسی، جێئۆپۆلیتیکی و سەربازییوە. میسر هاوسێ ناوچەی گەمارۆدراوی غەزە و بەم نیسبەتە ئیسرائیلشە، کاناڵی زۆر گرنگ و ستراتێژیکی سوئێز لە ناو خاکی ئەم وڵاتەیە و لە باری سەربازیشەوە(دوای ئیسرائیل) کاراترین ئەرتەشی ناوچەکەی لە ژێر فەرماندایە.

لە سەر بناغەی ئەم گرنگایەتییەیە کە ئامریکا ساڵانە یەک و نیو میلیارد دۆڵار یارمەتی ماڵی و سەربازی دەداتە حوسنی موبارەک و دەسەڵاتەکەی دەپارێزێ!. میسر سەرەڕای چوار شەڕی سەخت لەگەڵ ئیسرائیل( کە لە هەموویانیشدا تێکشکاوە) وەک یەکەم وڵاتی عەرەبی پەیمانی ئاشتی لەگەڵ دەوڵەتی ئیسرائیل میمزا کردووە و وەک یەکێک لە هاوپەیمانانی ئەم وڵاتە دێتە هەژمار. ئەگەر گرنگی ئیسرائیل بۆ سەرجەمی وڵاتانی رۆژئاوا، باتایبەتی بۆ ئامریکا دەرک بکەین ئەوکات گرنگی میسریشمان لەم بارەوە بۆ دەرئەکەوێ!.

بەڵام وەک گەلێکجاریتریش میژوو نیشانی داوە، ریژیمە ستەمکار و دیکتاتۆرەکان ئەگەر پشتیوانی هەموو دنیاشیان هەبێ،(وەک شای ئێران،سۆهارتۆی ئیندوونزی و...) یان وەک دەوڵەتی زاڵمی سۆڤیەتی پیشوو بۆ خویان "نیوەی دنیابن" ئەگەر پشتیوانی خەڵکی وڵاتی خویان نەبێ سەرەنجامیان رووخان و نابوودییە. بەلەبەرچاو گرتنی وەزعی ئیستای میسر ریژیمی حوسنی موبارەکیش ئاخرین ساڵ،مانگ و بگرە حەفتەکانی خوی تێپەڕ ئەکات و لە هەر حاڵدا ناتوانێ بە شێوەی پیشوو ئەسپی دەسەڵاتی رەها و بێسنووری خوی  تاو بدات و ناچار بە رووخان یان پاشەکشێیە.

 ئەوەی گرنگە دوای موبارەک و حیزبی "خوشەویستی خەڵکی خاوەن پشتیوانی99% ی" هەڵبژاردنەکانی میسر دەکەوێتە دەست کێ و کامە شێوە حکوومەت لەو وڵاتەدا جێگیر دەبێ؟.

ئەوەی روون و تا ئیستا وەک ئەزموون بە دەستەوەیە خەڵکی ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوین و وڵاتانی چەشنی میسر، موشکلەیان لە گۆڕانی دەسەڵات دا نیە بەڵکوو موشکلە لەوە دایە کە، هەر جارە دەسەڵاتێکی دیکتاتۆر بە دیکتاتۆرێکی تر بە هەل هەلە و چەپڵەڕێزان ئەگۆڕنەوە و دوای ماوەیەک ئەزانن چە کڵاوێکیان چووەتە سەر!. بۆ نموونە میسر کە سەردەمێک خاوەن دەسەڵاتی زاڵمی پاشایەتی بوو، لە لایان ژنراڵێک بە ناوی عەبدول ناسرەوە کوودیتای لێ کراو و رووخا، ناسر کە خوی بە رۆڵەی خەڵک ئەزانی و زۆربەی خەڵکی میسریش ئەویان وەک رێبەر و زەعیمی خویان قەبووڵ بوو، هەموو تەمەنی دەسەڵاتدارییەکەی، وەک دیکتاتۆر لە تەک خەڵکی دا جووڵایەوە و لەگەڵ دنیاشدا بێ پسانەوە لە کێشەدا بوو . دوای مردنیشی جێگرەوەکانی وەک ئەنوەر سادات و دواتر حوسنی موبارەک زیاتر لە سی ساڵە دیکتاتۆرانە حوکمی ئەو وڵاتە دەکەن و هێشتا پێیان کەمە و بە تەمان نەسڵێکیتری بنەماڵەیان( گەماڵ موبارەک) بکەنە سەرۆک.

سەرەڕای ئەوە راپەڕین و خرۆشانی خەڵک سەرەسەری ئەو وڵاتەی گرتووەتەوە و بارەگای زاڵم لە هەژاندایە، بەڵام هیچ حیزب و رێکخراوێکی سیاسی شایان و شیاوی ئەم کات و سەردەمە لە رێبەری کردنی ئەم خەڵکەدا نابینرێ و ئەوەی هەموان لێ ئەترسن هێز و دەسەڵاتی تەنیا حیزبی رێکخراو و قانوونی دەرەوەی دەوڵەت، واتا ئەخوانول موسلێمینە کە ئەگەر بێت و دەسەڵاتی بکەوێتە دەست، نەک هەر رۆژئاوا و وڵاتانی وەک ئیسرائیل بەڵکوو هەموو دیموکراسیخوازانی دنیا ئاوات ئەخوازنە سەردەمی دیکتارۆری ناموبارەکی موبارەک و پەشیمانبوونەوەی خویان لە پشتگرتنی ئەم داخوازییانەی خەڵک رادەگەیینن و وەک چۆن دوای دیکتاتۆری حەمە رەزا شا لە ئێران دا رووی دا و هێشتا نەبڕاوەتەوە.

2011-1-29 حاتەم مەنبەری

z ڕێکه‌وتی 2011/1/29-12:21 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

گەڵاڵەی پێشنیاری بۆ پێکهێنانی کومیتەی پارێزگاری لە خەڵکی رۆژهەڵات


حاته‌م مه‌نبه‌ری
گەڵاڵەی پێشنیاری بۆ پێکهێنانی کومیتەی پارێزگاری لە خەڵکی رۆژهەڵاتی کوردستان
ئەمڕۆ، دوای ئەوە هەوڵ و تێکۆشانی نزیک لە یەکی گشت لایەنکانی کۆمەڵگەی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستان دەستکەوتێکی بەنرخی دیکەی لێ کەوتەوە و، ئێعدامی حەبیبەڵای لەتیفی ئازیز بۆ ماوەیەکی نادیار وەدوا خرا، جارێکیتر بۆمان روون بووەوە کە یەکگرتن تاقە رێگا و چەکی مومکین و کاریگەرە تا ئێمەی کوردی گیرخواردووی دەستی تاوانبارانی تاران، خومانی بە باشترین شێوە پێ بپارێزین.
یەکگرتنی تەواو بەو مانایەیە کە گشت حیزب و حەرەکەتەکانی کورد، لە بەرەیەکی پتەوی چەندین رەنگ، بەڵام یەکدەنگدا کۆببنەوە و هێزی بەرین و لەبننەهاتووی کۆمەڵگەیەکی چەندمیلیۆنی لە پشتسەری خویان زەمانەت و گارانتی بکەن. بە کۆمەڵێک سەبەب و بیانووی جۆراوجۆر ئەم پیویستییە میژووییە هێشتا ئاسۆیەکەشی ناڕوونە و، رەنگە گەلێک ساڵیتر ژێردەستی، چەوسانەوە و ستەم لە کوردان پیویست بێ تا دەرک و تێگەییشتنی ئەم کارەش بۆ هەمووان راستی خوی دەرخات.
بەڵام کاری دیکە بۆ بەهێزکردنەوەی بزاڤی کورد لە بەرانبەر ێرشی کۆماری ئیسلامی دا مومکینە. ئەکرێ لایەنەکان هەروا لێک دوور و بزووتنەوەکەش وەک ئیستا پڕژوو بڵاو بمێنێت، بەو حاڵەش یەکگرتن لە سەر کار و، هاوکاری لە سەر پیویستیەکانی رۆژ بێنە ئاراوە و سپەر و سەنگەرێکی بەهێزتر لەم وەزعەی ئیستا سازبکرێ بۆ ئەوە بتوانین خەڵکەکەمانی پێ بپارێزین. هەر بۆ ئەم مەبەستەش، من وەک تاکێکی دەروەستی کۆمەڵگەی کورد، ئەم گەڵاڵە پێشنیارییە ئەخەمە بەر دەست و چاوی هەموان و هیوادارم وێڕای تەکمیلکردنی لە لایەن کەسانیترەوە، ببێتە هەوێنی ئەو سەنگەرەی مەبەستی من و بێشک زۆر کەسی تریشە.
لە بەر گرنگی بابەتەکە لەم هەل و مەرجەی ئیستا دا من ئەم نووسراوەیە بۆ کۆمەڵێک لە سایتەکان ئەنێرم. دیارە هەر کەسیتریش ئەم داوایەی لا گرنگە دەتوانێ بۆ خوی بڵاوی کاتەوە.
کومیتەی پارێزگاری لە خەڵکی رۆژهەڵاتی کوردستان/کوردستانی ئێران*
1 قەوارەی کومیتە
هەرکام لە حیزبە کوردستانییەکان هەیئەتێکی سێکەسییان ،کەیەکێکیان ئەندامی رێبەری حیزبەکەشە، لە کومیتەکەدا ئەندامن.
هەموو ئەندامانی کومیتە بێ جیاوازی خاوەنی یەک دەنگ و بڕیارەکانی کومیتەش بە زۆربەی دەنگی ئەندامانە.
بنکەی سەرەکی کومیتە لە باشووری کوردستان و کۆبوونەوەکانیشی هەرجارە لە بنکەی یەکێک لە حیزبەکاندا دەگریرێ.
حیزبی مێوانداری کۆبوونەوەی هەرجار سەرپەرەستی کومیتە و بەرپرسی پێکهێنانی کۆبوونەوەکەشە.
2 ئەرکەکانی کومیتە
پارێزگاری لە خەڵکی ناو رۆژهەڵاتی کوردستان، بە تایبەتی زیندانییانی سیاسی ئەرکی سەرەکی کومیتەیە و بۆ ئەو مەبەستە هەموو رووداوێکی رۆژانەی ناو رۆژهەڵاتی کوردستان ئەم کومیتەیە عەلاقەدار دەکات.
دامەزراندنی پەیوەندی پتەو لەگەڵ سەرجەمی مێدیای کوردی، بەتایبەتی تەلەڤیزیونەکان تا لە کاتی رووداوەکاندا وەک پیویست هاوکاری یەکتر بکەن و هەموان ئاجەنداکەیان بکەنە یەک.
کومیتە لە حاڵی ئاساییدا 15 رۆژ جارێک و لە کاتی روودانی هەر رووداوێکدا بە پێ پیویست کۆدەبێتەوە.
لە کاتی هێرشی ریژیم بۆ سەر خەڵک، یان مەترسی ئێعدام کرانی کەس یان کەسانێک، بە ئیمزای کومیتە و هێنانی ناوی سەرجەم حیزبە ئەندامەکان، نامە بۆ کۆر و کۆمەڵی جیهانی ئەنووسرێ وداوای هاوکارییان لێ ئەکرێ.
کومیتە روو لە خەڵکی کوردستان و لایەنگرانی گشت حیزبەکان بە یەکدەنگ دەدوێ و داوای پشتگیری دەکات.
3کومیتە لە دەرەوەی وڵات
کومیتە ئەتوانێ لە هەموو وڵاتانی دنیا دا شوعبەی خوی بکاتەوە و بێجگە لە کەسانی سەربە حیزبەکان کە ئاتۆماتیک ئەبێت گرێدراوی ئەرکی کومیتە بن، لە گشت چین و توێژێکی کۆمەڵگەی کوردی هەندەرانیش، بە تایبەتی خوێندکاران و کەسانی ئەکادیمیک کەڵک وەردەگرێ و داوای کار و ئەرکوەرگرتنیان لێ دەکات.

جگە لەو ئەندامانەی کە وەک نوێنەری هەر حیزبێک لە کومیتەدان کومیتەیەکی "مەشوەرەتیش لە کەسانی ئەکادیمیکی کورد پێک دێت و لە رێنوێنی، زانست و تواناکانیان بۆ گەیاندنی دەنگی کورد بە دنیا کەڵک وەردەگیردرێ.
شوعبەی وڵاتەکان مانگانە راپۆورت بە کومیتە دەدەنەوە و پێشنیار و بیرۆکەی خویانی بۆ دەنێرن.
کومیتە هەموو مانگێک بیلانی کار و تێکۆشانی خوی بۆ رای گشتی بڵاو دەکاتەوە و خەڵکی لە کارەکانی ئاگادار دەکاتەوە.
تێبینی:
*هێشتا هێندێک لە حیزبەکان لایان پەسەندە بە جێگای رۆژهەڵات، کوردستانی ئێران بەکار بەرن و بۆ ئەم مەبەستە گرنگە ئەم دەستەواژەیە نابێت بەربەست بێ و هەر حیزبە چۆنی پێ باشە با وا بڵێ.
26/12/2010

گەڵاڵەی پێشنیاری بۆ پێکهێنانی کومیتەی پارێزگاری لە خەڵکی رۆژهەڵات


حاته‌م مه‌نبه‌ری
گەڵاڵەی پێشنیاری بۆ پێکهێنانی کومیتەی پارێزگاری لە خەڵکی رۆژهەڵاتی کوردستان
ئەمڕۆ، دوای ئەوە هەوڵ و تێکۆشانی نزیک لە یەکی گشت لایەنکانی کۆمەڵگەی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستان دەستکەوتێکی بەنرخی دیکەی لێ کەوتەوە و، ئێعدامی حەبیبەڵای لەتیفی ئازیز بۆ ماوەیەکی نادیار وەدوا خرا، جارێکیتر بۆمان روون بووەوە کە یەکگرتن تاقە رێگا و چەکی مومکین و کاریگەرە تا ئێمەی کوردی گیرخواردووی دەستی تاوانبارانی تاران، خومانی بە باشترین شێوە پێ بپارێزین.
یەکگرتنی تەواو بەو مانایەیە کە گشت حیزب و حەرەکەتەکانی کورد، لە بەرەیەکی پتەوی چەندین رەنگ، بەڵام یەکدەنگدا کۆببنەوە و هێزی بەرین و لەبننەهاتووی کۆمەڵگەیەکی چەندمیلیۆنی لە پشتسەری خویان زەمانەت و گارانتی بکەن. بە کۆمەڵێک سەبەب و بیانووی جۆراوجۆر ئەم پیویستییە میژووییە هێشتا ئاسۆیەکەشی ناڕوونە و، رەنگە گەلێک ساڵیتر ژێردەستی، چەوسانەوە و ستەم لە کوردان پیویست بێ تا دەرک و تێگەییشتنی ئەم کارەش بۆ هەمووان راستی خوی دەرخات.
بەڵام کاری دیکە بۆ بەهێزکردنەوەی بزاڤی کورد لە بەرانبەر ێرشی کۆماری ئیسلامی دا مومکینە. ئەکرێ لایەنەکان هەروا لێک دوور و بزووتنەوەکەش وەک ئیستا پڕژوو بڵاو بمێنێت، بەو حاڵەش یەکگرتن لە سەر کار و، هاوکاری لە سەر پیویستیەکانی رۆژ بێنە ئاراوە و سپەر و سەنگەرێکی بەهێزتر لەم وەزعەی ئیستا سازبکرێ بۆ ئەوە بتوانین خەڵکەکەمانی پێ بپارێزین. هەر بۆ ئەم مەبەستەش، من وەک تاکێکی دەروەستی کۆمەڵگەی کورد، ئەم گەڵاڵە پێشنیارییە ئەخەمە بەر دەست و چاوی هەموان و هیوادارم وێڕای تەکمیلکردنی لە لایەن کەسانیترەوە، ببێتە هەوێنی ئەو سەنگەرەی مەبەستی من و بێشک زۆر کەسی تریشە.
لە بەر گرنگی بابەتەکە لەم هەل و مەرجەی ئیستا دا من ئەم نووسراوەیە بۆ کۆمەڵێک لە سایتەکان ئەنێرم. دیارە هەر کەسیتریش ئەم داوایەی لا گرنگە دەتوانێ بۆ خوی بڵاوی کاتەوە.
کومیتەی پارێزگاری لە خەڵکی رۆژهەڵاتی کوردستان/کوردستانی ئێران*
1 قەوارەی کومیتە
هەرکام لە حیزبە کوردستانییەکان هەیئەتێکی سێکەسییان ،کەیەکێکیان ئەندامی رێبەری حیزبەکەشە، لە کومیتەکەدا ئەندامن.
هەموو ئەندامانی کومیتە بێ جیاوازی خاوەنی یەک دەنگ و بڕیارەکانی کومیتەش بە زۆربەی دەنگی ئەندامانە.
بنکەی سەرەکی کومیتە لە باشووری کوردستان و کۆبوونەوەکانیشی هەرجارە لە بنکەی یەکێک لە حیزبەکاندا دەگریرێ.
حیزبی مێوانداری کۆبوونەوەی هەرجار سەرپەرەستی کومیتە و بەرپرسی پێکهێنانی کۆبوونەوەکەشە.
2 ئەرکەکانی کومیتە
پارێزگاری لە خەڵکی ناو رۆژهەڵاتی کوردستان، بە تایبەتی زیندانییانی سیاسی ئەرکی سەرەکی کومیتەیە و بۆ ئەو مەبەستە هەموو رووداوێکی رۆژانەی ناو رۆژهەڵاتی کوردستان ئەم کومیتەیە عەلاقەدار دەکات.
دامەزراندنی پەیوەندی پتەو لەگەڵ سەرجەمی مێدیای کوردی، بەتایبەتی تەلەڤیزیونەکان تا لە کاتی رووداوەکاندا وەک پیویست هاوکاری یەکتر بکەن و هەموان ئاجەنداکەیان بکەنە یەک.
کومیتە لە حاڵی ئاساییدا 15 رۆژ جارێک و لە کاتی روودانی هەر رووداوێکدا بە پێ پیویست کۆدەبێتەوە.
لە کاتی هێرشی ریژیم بۆ سەر خەڵک، یان مەترسی ئێعدام کرانی کەس یان کەسانێک، بە ئیمزای کومیتە و هێنانی ناوی سەرجەم حیزبە ئەندامەکان، نامە بۆ کۆر و کۆمەڵی جیهانی ئەنووسرێ وداوای هاوکارییان لێ ئەکرێ.
کومیتە روو لە خەڵکی کوردستان و لایەنگرانی گشت حیزبەکان بە یەکدەنگ دەدوێ و داوای پشتگیری دەکات.
3کومیتە لە دەرەوەی وڵات
کومیتە ئەتوانێ لە هەموو وڵاتانی دنیا دا شوعبەی خوی بکاتەوە و بێجگە لە کەسانی سەربە حیزبەکان کە ئاتۆماتیک ئەبێت گرێدراوی ئەرکی کومیتە بن، لە گشت چین و توێژێکی کۆمەڵگەی کوردی هەندەرانیش، بە تایبەتی خوێندکاران و کەسانی ئەکادیمیک کەڵک وەردەگرێ و داوای کار و ئەرکوەرگرتنیان لێ دەکات.

جگە لەو ئەندامانەی کە وەک نوێنەری هەر حیزبێک لە کومیتەدان کومیتەیەکی "مەشوەرەتیش لە کەسانی ئەکادیمیکی کورد پێک دێت و لە رێنوێنی، زانست و تواناکانیان بۆ گەیاندنی دەنگی کورد بە دنیا کەڵک وەردەگیردرێ.
شوعبەی وڵاتەکان مانگانە راپۆورت بە کومیتە دەدەنەوە و پێشنیار و بیرۆکەی خویانی بۆ دەنێرن.
کومیتە هەموو مانگێک بیلانی کار و تێکۆشانی خوی بۆ رای گشتی بڵاو دەکاتەوە و خەڵکی لە کارەکانی ئاگادار دەکاتەوە.
تێبینی:
*هێشتا هێندێک لە حیزبەکان لایان پەسەندە بە جێگای رۆژهەڵات، کوردستانی ئێران بەکار بەرن و بۆ ئەم مەبەستە گرنگە ئەم دەستەواژەیە نابێت بەربەست بێ و هەر حیزبە چۆنی پێ باشە با وا بڵێ.
26/12/2010
z ڕێکه‌وتی 2010/12/27-02:42 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

 

شەڕی ناوخۆیی  وترسنۆکی بڕیاردەرانی

لە ماڵپەی رەسمی حیزبی دێمکرتی کوردسانی ئێران( کوردستان مێدیا) دا وتارێک لە ژێر سەردێڕی : روونكردنه‌وه‌یه‌ك له‌ پێوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ كتێبی‌ "5 ساڵ له‌گه‌ڵ عه‌بدوڵڵای موهتەدی دا بڵاو کراوەتەوە .دیارە ئەوەی پەیوەندی بە نێوانی کۆمەڵە و حیزبی دیموکراتەوە هەیە سەرجەمی هەڵویست ،هەڵسەنگاندن و وەڵامەکانی رێزدار موهتەدی لەو کتێبەدا  لە سەر حیسابی کۆن و پاساوهێنانەوە بۆ کۆمەڵە و کردارەکانیەتی. هەروەها بەقسەی نووسەرانی وتارکەی دیموکراتیش مەبەستی ئەوان پێشگیری لە بەلاڕێداچوونی خەلکی کورد لە راستییەکان ،نیشاندانی رودوەکان وەکخویان و گێڕانەوەیان بۆ میژوو بێ شێواندن و...............ە

ئەوەیکە پاش بیست ساڵ تێپەڕین بە سەر ئەم رۆژە ڕەشانەدا و دوای دەیان "دەورەمێوانی" دووڕووانەی نێوان ئەم لایەنانە، بێ ئەوە قسەی دڵی خویان بۆ یەکتر بکەن، دیسان بە هەر بیانوویەک بێت باسی ئەم تاوانە بکرێ و هەڵویستی راستەقینەی ئەم دوولایەنە لە سەر شەڕی خۆکوژی جارێکیتر بۆ خەڵکی کورد ئاشکرا بێت، خوی کارێکی باشە. بەڵام ئەمە تەنیا لایەنێکی قەزییەکەیە و لایەنێکیتری وەزعەکە، ئەوەیە کە ئەم هەڵویست و روانگانە بەداخەوە جارێکیتر درۆستی ئەو بۆچوونە دەردەخات کە لانی کەم هیچکام لەم دوولایەەەنە لە چەند لایەنی ناو کۆمەڵە و دیموکرات کە خوشیان وەکو کۆمەڵە و دیموکراتی "ئەسڵی –راستەقینە-" پێناسە دەکەن چووکترین ئەزمونیان لەم شەڕ و تاوانە وەرنەگرتووە و حازرنین کەمترین تاوان بگرنە ئەستۆی خوایان! ئاکام:

واتا نە کۆمەڵە و نە دیموکرات هێچکامیان بچووکترین تاوانیان لە کوژرانی نزیک بە هەزار رۆڵەی کورد و برینداربوونی ژمارەیەک لەوە زۆرترو ریزی خەبات بەجێهێشتنی چەند هێندەی تریش کە بڕیار بەدەستی هەمووی رێبەرانی ئەم دوو لایەنە بوون، نیە. دیارە ئەگەر خویان میر و خوشیان مەلا بن دەنا ؛ لە راستی دا ئەمە هیچیتر نیە جگە لە گاڵتە کردن بە ئاوەزی خەڵک و هەست و سۆزی ئەو کەسانەی لەم رێگایەدا رۆڵەکانیان بوونە قوربانی.

 ئەمە هەڵویستێکی ترسنۆکانەشە لە رووبەڕوو بوونەوە لەگەڵ راستییەکان و دووڕوویی کردنە لەگەڵ خەڵکی کوردستان و نەسڵی ئەمڕۆ . رێبەرانی ئازا و درۆستکار لەگەڵ خەڵکی خویان قەت وا بیر ناکەنەوە و لە بەرانبەر کرداری لەو چەشنەدا کە جگە ماڵوێرانی هیچ دەستکەوتێکی بۆ خەڵک نەبووە هەڵویستی لەو چەشنە دەرنابڕن. ئەویش پاش ئەوەی ئیدی بۆ گشت پارچەکانی کوردستان شەڕی ناوخویی بووەتە بەشێک لە میژوو و هەموان (لانی کەم بە قسە) بێزی لێدەکەنەوە. بێ هیچ شکێک پیویستە نەسڵی نوێ  گاڵتە بەم هەڵویستانە بکەن تا بچووکترین بایەخ و گرنگییان پێ بدەن.

بەڵام بۆ تیشک خستنەسەر ئەم بابەتە خراو نیە کە هێندێ بەرینتر بڕوانین و بزانین گەلانی تر چۆن کێشە و نەگبەتەیەکانی خۆیان لە پەیوەندی لەگەڵ شەڕی ناوخۆییاندا چارەسەرە کردووە و چی ئاکامێکیشیان وەرگرتووە.

شەڕی ناوخۆیی لە ناو گەلانی دیکەدا و چۆنیەتی کۆتایی هاتنی

بەداخەوەو میژووی مرۆڤایەتی پڕە لە شەڕ و شەڕی ناوخۆیی گەلانیش شوێنی تایبەتی خوی لە ناو ئەم شەڕانەدا هەیە. رەنگە زەحمەت بێت گەل و نەتەوەیەک پەیدا بکرێت کە سەردەمانێک خەریکی وێرانکردنی ماڵی خوی و کوشتنی رۆڵەکانی خوی نەبوو بێت. شەڕی باکوور و باشووری ئامریکاییەکان، شەڕی فاشیست و کومونیستی فەرانسەوییەکان، وێتنامییەکان،عەرەبەکان و تەنانەت سویس کە ئیستا بە ئەمنترین وڵاتی دنیا و جێگای قایمکردنی پووڵی هەموو چاوچنۆکانی دنیا ناوی دەبرێ، رۆژگارێک خەریکبوون سەری یەکتریان ئەبڕی! بەڵام من بۆ روون بوونەوەی ئەم باسە دوو نموونەی زەقتر و رەنگە تازەتری دنیا واتا شەڕی ناوخۆیی فینلاند، ئێسپانیا و ئێراقی حەربی وەک نموونە دێنمەوە.

فینلاند

فینلاند یەکێک لە وڵاتانی سکاندیناڤیا و یەک لە 27 وڵاتی ئەندامی یەکیەتی ئورووپایە و نزیک بە  5 میلیۆن حەشیمەتی هەیە کە چوارسەد هەزار کەسیان سوێدی زمانن. نموونەی بەرابەرترین و ئینسانیترین وڵاتانی ئەمڕۆی دنیایە.پلەی سەروەتمەندی ، لەشساخی و خوێندەواری خەڵکەکەی لە بەرزترین ئاستی ئیستای وڵاتانی خوشبەختی جیهانە.ئەم وڵاتە سارد و بچکۆلەیە زیاتر لە شەش سەد ساڵان ژێردەستەی سوێد و دوای شکانی ناپۆلیۆن و پەلوپۆ هاویشتنەوەی ئەمپراتۆری رووسیە لە ساڵی 1810ی زایەنیدا کەوتە ژێر رکیفی رووسان و تا سەرکەوتنی شۆڕشی ئوکتوبەری 1917 و رووخانی ئەمپراتۆری رووس هەروا ژێردەستە و دواکەوتوو مایەوە.

پاش شۆڕسی ئوکتۆبەر یوسێف ستالین وەک نوێنەری لێنین و دەوڵەتی نوێ رووسیە چووە هێلسنکی و بە سەربەخۆیی ناسینی فینلاندی وەک پەیامی شۆڕشی سوسیالیستی بە خەڵکی فینلاند راگەیاند.

دوای سەربەخۆیی، کومونیستانی ئەو وڵاتە لایەنگری رووسیە و خوازیاری نزیکی لەو وڵاتە بوون. لیبراڵ و سەرمایەدارانیش سەدی سەد دژی ئەم هەڵویستەی کومونیستان راوەستان و تەنانەت بە چاولێکردن لە سوێدی 150 ساڵ پێش ئەوکات کە ژێنراڵێکی فەرانسەوییان کردە شای خویان دەیانهەویست شازادەیەکی بێناوو نیشانی ئاڵمانی بێنن و بیکەنە شای خویان!

 http://www.yle.fi/elavaarkisto/?s=s&g=7&ag=66&t=566

پاش هەڵبژاردنێک کە تێدا چەپەکان دۆڕاندیان کێشەیەکی گەورە سەری هەڵدا و سەرەنجام وەزعەکە کێشایە شەڕی ناوخۆ و لە ماوەی کەمتر لە ساڵێکدا نزیک بە بیست هەزار کەسی تێدا کوژران و دواتریش کە سپی‌یەکان –راستەکان- بە سەر سوورەکان(چەپەکان)دا سەرکەوتن زیاتر لە 15000هەزار کەس لە ئوردگای زۆرە ملیدا مردن.

پاش سەرکەوتنی راستەکان فینلاند رێگای دیموکراسی و تۆلەرانسی هەڵبژارد و سەرەڕای تووشبوون بە شەڕێکی گەورەتر لە 1941 دا لەگەڵ سۆڤیەت و کوژرانی سەدان هەزار کەسیان لەم شەڕەدا دیسان وەک گەلێکی یەکپارچە هاتنەوە سەرخۆ و ئیستا لەو ئاستەدان کە لە سەرەوە ئیشارەی پێکرا. چەند خاڵ لەم پەیوەندییەدا گرنگن و بۆ لێ‌فێربوون دەبن:

1 ئیستاش فینلاندییەکان خاوەنی یەک بۆچوون نین لە سەر دەستپێکرانی شەڕ و هەر لایە ئەویتر بە سەبەبکاری سەرەکی دەزانێ.

2 هەردوو لا و سەرجەمی خەڵکی ئەو وڵاتە قبووڵیانە کە ئەوەی کردیان خراپ و خیانەت بوو لە بەرژەوەندی گشتی وڵاتەکەیان و فێر بوون و بەڵێنی ئاشکرایان داوە کە هیچکاتێکیتر کێشەکانیان بە زۆر و شەڕ چارەسەر نەکەن.

3 هەموان و هەردوولا ئەم تێئورییە سادە  بەڵام راستەیان قەبووڵە کە دنیا و دیاردەکانی ریلاتیڤ و نیسبین و لایەنێک هەموو حەق یان ناحەقی لە سەر شان نیە. بۆیە دەبینین کە خەڵکی فینلاند وێڕای لە بیرمانی ئەو زامە قووڵانەی لەشی نەتەوەکەیان دۆستانە و سادقانە هاوپشتی یەکن و وێڕای مانەوەی چەپەکان بە چەپی و راستەکانیش بە راستی دیسان بێ ئەوە وەک رێبەرانی ئێمە زۆر باسی دیموکراسی بکەن بە کردەوە سیستەمێکی دیموکراتیکیان دامەزراندووە کە ئەتوانێ نموونەیەکی باش بێ بۆ وڵاتان و لەوانە بۆ وڵاتی ئێمە.

ئێسپانیا

ئێسپانیا کە سەردەمێکی زۆر دەسەڵات داری گشت دنیا و یەکێک لە داگیرکەرانی باشووری ئامریکا بوو بەهۆی دوو دەسەیی خەڵکەکەی سەرەتای ساڵەکانی دەیەی 1930 زایەنی تووشی ناکۆکی بوون و سەرەنجام گەورەترین شەڕەی ناوخۆیی تێدا رووی دا.

http://sv.wikipedia.org/wiki/Spanska_inb%C3%B6rdeskriget

فرانسیسکۆ فرانکۆ یەکێک لە ژینراڵەکانی ئەرتەشی ئەو وڵاتە لە رێگای کوودێتایەکی نا سەرکەوتووی سەربازییەوە بوو بە سەرکردەی ئەسڵی راستەکانی ئە وڵاتە و دوای حەوت ساڵ شەڕی ماڵوێرانکەری ناوخۆ کە دەستی زۆربەی وڵاتانی دنیاشی تێدا بوو دیکتاتۆریەکی دامەزراند کە نزیک چل ساڵی رەبەقی کێشا.

پاش مردنی فرانکۆ لە ساڵی 1975ی زایەنیدا ئەسپانیا رووی کردەوە دیموکراسی و قەبووڵکردنی بیر و روانینی جیاواز بۆ خەڵکەکی بەڵام لەوێش هێشتا خەڵکەکە هاودەنگ و هاوڕا لە سەر سەبەبکار و بەرپرسانی ئەسڵی ئەو شەڕە نین کە نزیک بە 500000 هەزار کەسی کردە قوربانی. بەڵام هەموان لە سەر ئەوە هاودەنگن کە تاوان هی تەنیا لایەک نیە و هیچ کەس و لایەنێکیش بێتاوان نیە لەو ماڵوێرانییەدا کە بە سەر خەڵکی ئەسپانیا هات. بۆیە ئاکامێک کە خەڵکی سپانیا وەریان گرت بوو بە دەسەڵاتێکی دیموکراتیکی فرە حیزبی و دوای مردنی فرانکۆ تا ئیستا چەندین چاران دەسەڵات لە نێوان هەردووک بەرەی ئەو شەڕەدا دەستاودەست کراوە و دیموکراسی و گشت مەرجەکانیشی بوونەتە بەشێک لە کولتوور و ژیانی رۆژانەی خەڵک.

لەیرەشدا دەکرێ چەند خاڵ دەست نیشان بکرێن:

1 بەشێکی زۆری خەڵکی سپانیا کە لە بەرەی چەپدا بوون هێشتا فرانکۆ و دەسەڵاتەکەی وەک جینایەتکار،دیکتاتۆر و تاوانباری شەڕ ناو دەبەن.

2 باڵی راستی کۆمەڵگەی سپانیا فرانکۆ وەک پارێزەری کولتوور و سەروەری وڵاتەکەیان دەزانن و چەپ و کومونیستەکان بەوە تاوانبار دەکەن کە دەیانەویست وڵاتەکەیان بە بێگانە و لەوانە بە سۆڤیەت بفرۆشن.

3 هەردووک بەرە لە سەر ئەوە ساغن کە ئەوەی کراوە خراپ و تاوانکاری بوو. نابێت لە سەر ئەو رابوردووە شەقبوون و دوو دەستەیی بکەوێتە ناو خەڵک و تەنانەت "توافقێکی زمنیش" کراوە کە ئەو بەشەی میژووی وڵاتەکەیان زۆر زەق نەکەنەوە و تەنیا باسی ئازارەکانی بکەن نەک جیاوازی بیر و را لەو بارەوە.

دیارە جگە لەم دوو وڵاتە نموونەی عەرەبەکانی ئێراقیش هەیە کە دوای کوژرانی حوسەینی کوڕی عەلی لە شەڕی مەعاوییە دا تا ئیستا خەریکی یەکتر کوشتنن و هێشتا هیچ لایەکیان بچووکترین تاوان و تەنانەت هەڵەش بۆ خوی قبووڵ ناکات. هێشتا تێریان لە خوێنڕشتنی یەکتر نە خواردووە و رووداوەکانی ئەم حەوت-هەشت ساڵەی دوایی ئێراق نموونەیەکی باشی ئەو وەزعەن. من نموونەی سپانیا و فینلاند بۆ کورد و حیزبەکانی بە باشتر دەزانم و هیوادارم گشت لایەنە کوردییەکان ، بە تایبەتی کۆمەڵە(کان) دیموکرات(کان) واز لە هەڵویستی ترسنۆکانە و خۆ دزینەوە لە راستییەکان بێنن،هەرکامەیان بەشی خوی تاوانی ئەم شەڕە قبووڵ و ئازایانە وسادقانە لە خەڵکی کوردستان داوای لێ بوردن بکەن .هەروەها قەوڵ بدەن کە ئەوەی کراوە میژووە و هیچکات و بە هیچ بیانوویەک دووپات نابێتەوە.

2-12-2010

z ڕێکه‌وتی 2010/12/8-07:56 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

سەعاتێک پێش ئیستە سەیری هەر سایتێکم کرد هەواڵی ناخوش و دڵتەزێنی مەرگی فەتانەی وەلیدیم بینی. لە بیرمە یەکەمجار چوومە باشووری کوردستان، سەری گشت شریتفرۆشییەکانمدا تا شریتی گۆرانییەکانی فەتانە پەیدا بکەم و تا ئیستەش وەک یادگارێکی بەنرخ هەڵم گرتوون و هەرکە زۆر دڵتەنگ ئەبم گوێ لە دەنگی پڕ لە چریکەی ئەم ژنە بێباک و رچەشکێنەی کورد ئەگرم.

ئەگەر ستەمی داگیرکەران کۆسپی سەر رێگای پێشکەوتنی پیاوی کورد بێ ئەوە کولتووری هەژارانە و دواکەوتوانەی خوشمان زیدە لە ستەمی دژمنە لە سەر رێگای ژنی کورد. بەڵام فەتانە یەکێک لەو ژنە دەگمەنانە بوو کە دیواری بەرزی دواکەوتوویی دەیان ساڵ پێش ئیستا رماند، رووی کردە مەیدانی بۆ ژنان قدەخەی هونەر و گەلێک بەرهەمی بەرز و بەنرخی تۆمار کرد کە تا هەتایە دەمێنن.

داخیگرانم هیچکام لە ئاواتەکانی ئەم ژنە هونەرمەندە نەهاتنە دی و بە هەناسەساردی سەری نایەوە.

یادی بە خێر و رەوانی شاد بێ

z ڕێکه‌وتی 2010/11/1-10:39 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

ئەم ئێوارەیە سەیری بەرنامەیەکی تەلڤیزینی تیشکی حیزبی دیموکرات (باڵی موستەفا هیجریم) کرد کە لە سەر ئاوایی نیەر و رووداوەکانی سازکرابوو. ئەم بەرنامەیە گوایا جاری دووهەمە بڵاو ئەبێتەوە و رەنگە لە سەر داوای بینەرانی وا زوو دووپات کرابێتەوە، چوونکە بێگومان خەڵکی کورد بەرنامەی لەم چەشنەیان پێ خوشە.

بۆ من کە ژان و ئازارەکانی نیەر و خەڵکەکەی بە پێستەوە هەست پێدەکەم جێ خوشحاڵییە کە هەر لایەنێک و لەوانە تیشک تێڤێ بەرنامە لە سەر رۆڵی بێ هاوتای گوندی نیەر لە بزووتنەوەی کوردستاندا ساز بکات. ئەوەی لەم بەرنامەیەدا منی ئازاردا و برینەکانی کولاندمەوە کۆمەڵێک درۆ و شتی لە راستی بە دووری باسکراوی ناو ئەم بەرنامەیە بوو کە لە لایەن دوو کەس لە بەشدارانیەوە باسکرا.

من لە گشت ئەو کەسانەی  ئیستا زیندوون و لە نزیکەوە  ئاگاداری سووتانی نیەرن بوون باشتر ئاگاداری ئەم وەزعەم و بۆ خوشم یەکێک لە تاوانبارانی بە ئاگرەوەنانی ئەو خەڵکەم! 

 تیشک تێڤێ و هێندێک لە بەشدارانی ئەم بەرنامەیە رەنگە بەم کارەیان دڵی خەڵکی سادە و هەژاری نیەریان  خوش کردبێت بەڵام کۆمەڵێک درۆیان بۆ خویان تۆمار کرد و گەلێک بێ حورمەتیشیان بەو خەڵکە کرد کە ژیان و گیانیان لەم رێگایە کە ئەمان شانازی پێوە دەکەن کرد. ئەو کەسانەی کە بە دەستووری ئێمە چەکی دەوڵەتیان هەڵگرت، هەر بە دەستووری ئێمەش پایەگای دەوڵەتیان دایە دەست ئێمە و ماڵی خویان ئاگر تێبەردا و دواتر زۆربەیان لە شەڕەکانیتردا گیانیان لە دەست دا بەڵام لە بەرنامەی ئەماندا وەک بەزۆر چەکدارکراوی ریژیم باسیان لێوە کرا!!!!!!!!!!!

هێشتا لە بەر دڕەندەیی دژمنی کورد واتا کۆماری ئیسلامی ئێرانی ناوێرم گشت راسییەکان باس بکەم بەڵام بێ گومان رۆژێک دێت کە گشت ئەم راسییانە باس بکرێن و خەڵکی تێگەییشتوو بەتایبەتی نەسڵی تازەی نیەرییەکان بزانن  کە سەبەبی سووتانی گوندەکەیان تەنیا جینایەتکارانی ریژیم نەبوون.

z ڕێکه‌وتی 2010/10/11-07:58 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(1) - ?   
... دیاری نه‌کراو

ئەو دیوی بەرسیڤەکانی دوکتور ئەبریشەمی

2010 08 04 - 11:20

حاتەم مەنبەری
پێشەکییەکی پیویست
دوکتور عەبدوڵا ئەبریشەمی یەکێک لە کەسایەتییەکانی کوردی رۆژهەڵاتە کە تا ئیستا لە چەند وتار و کتێبێ کیشدا بۆچوونی خوی لە سەر بزاڤی کورد، تاکتیک و ستراتێژییەکانی نووسیوە و بە شێوەیەکی روونتر لە گشت ئەوانەی دیکە کە، وەک وی یان نزیک لە ئەو بیر دەکەنەوە رەخنەی خوی گرتووە.دوایین هەڵویستی ناوبراو وتو وێژێکە کە لە سایتی رۆژهەڵات تایمزدا بڵاو کراوەتەوە.
لەبەر ئەوە ئەم جوورە بیرکردنەوەیە تەنیا تایبەت بە د ئەبریشەمی نیە بەڵکوو بەشێکی کۆمەڵگەی ناوەوەی کورد، بەتایبەتی نەوەی نوێ کە سەردەمی هاتنە سەرکاری کۆماری ئیسلامییان نەبینیوە، کەم و زۆر لەم بارەوە لە ژێر کاریگەری ئەلیتی سیاسی شۆڤینیستی فارس دان من لام گرنگە و بە پیویستیشی دەزانم لایەنگران و بەشدارانی بزووتنەوەی کوردی رۆژهەڵات، بە لەسەرەخۆیی و دوور لە هەست و سۆزی ساکار، بچنە شەڕی ئەم بیرە زیانبارە و دوور لە بێ رێزیکردن و تۆمەت هەڵبەستن بە خاوەنانی ئەم بۆچوونە، خرابی ئەم روانگەیە (نەک خاوەن بیرەکە خوی) بۆ خەڵک و نەوەی نوێ روون کەنەوە.
لەم وتارەدا من بەش بە حاڵی خوم هەوڵ ئەدەم تا ئەو جێگایە تاقەتی ئەم وتارە هەڵی گرێ ئەو دیوی بەرسیڤەکانی دوکتور ئەبریشەمی بخەمە روو و ئەو بەشانەی ناوبراو نەیدیون یان نەیویستووە بیان بینێ بێنمە بەر چاوی خوێنەر.
بزووتنەوەی کورد و ناوەرۆکی
 لە چوار چێوەی سنووری چوار وڵاتی ئێران- ئێراق- تورکیە و سووریە دا دەیان میلیۆن مرۆڤ دەژین کە خویان بە کورد و وڵاتەکەیان بە کوردستان پێناسە دەکەن . میژووی بوونی ئەم کۆمەڵە خەڵکەش لەم شوێنە، پێش گشت نەتەوە سەردەستەکانی ئەم چوار وڵاتەیە. لە هیچکام لەم وڵاتانەدا کورد خاوەنی مافی بەرانبەر( کۆمەڵایەتی،سیاسی،ئابووری،فەرهەنگی و....) نیە. زیاتر لە 150 ساڵە ئەم گەلە بە شێوەی جوراوجوور و یەک لەوان دانوساندن، دیالۆگ و تەنانەت پاڕانەوەش هەوڵی بۆ بە دەستهێنانی مافەکانی خوی داوە ، بەڵام تەنیا وەڵامێک لە مافزەوتکەرانی خوی وەری گرتووەتەوە کوشتن ، شەڕ و وێرانکردنی ماڵی بووە. ئەو تۆزە دەستکەوتانەی ئیستاش لە ئێراق دەستی کەوتوون دەریایەک خوێنی لە سەر رژاوە و بێ ئەو خوێنە ئیستا ئاسەوارێک لە کوردی ناو قەپی ئێراق نەمابوو.
ناوەرۆکی راستەقینەی داوای کورد لەم چوار دەوڵەتە ستەمکارە تەنیا وەک ئینسان حیساب بۆکران بۆ ئەم دەیان میلیۆن ئینسانەیە و هیچیتر.!!!! ئەگەر هەمبەرانی کورد بچووکترین خەسڵەت و تایبەتمەندی مرۆڤیان تێدا بایا، راستییەکەی قەت پیویست بە رژانی خوێنی تاقە بەشەرێکیش نەبوو تا ئەم ئامانجە بێتەدی ، بەڵام کاتێک یاسای جەنگەڵ و بیری دڕەندانە حاکمە، بەرخۆدان مانای دەبێتە ژیان و پێچەوانەش مردنە.!میژووی مرۆڤایەتی ئەمە دەڵێ قسە و وتەی من نیە.
پوان و ئیمتیازی دوکتور ئەبریشەمی لەم بەشەی باسەکەیدا لە سەر ئێران ئەوەیە کە:
 ئێرانییەکان کورد بە ئێرانی ئەسیل دەزانن.؟ هەر لە بەر ئەوەش پیویست ناکات کورد شەڕ لەگەڵ ئێران بکات. گوایا وەک کوردی پارچەکانیتر ئەنفالمان ناکەن یان پێمان ناڵێن تورکی کیێوی!. لە سەردەمی جیهانیبووندا (کە جێ ئاماژەی دوکتور ئەبریشەمیشە) خەڵکی وڵاتان بە هاووڵاتی ئەسیل و ناڕەسن دابەش ناکەن و زمانی گوایا ئەسیلەکانیش ببڕن! بەڵکوو هەموان گەل و هاووڵاتی خاوەن ماف و ئەرکی بەرانبەرن و لەم دەور و زەمانەشدا هیچ مناڵێک بە ئێرانی \"ئەسیل\" و مەرزداری قەیور هەڵناخەڵەتێ . بەڵام بۆ چی دوکتورێکی بەڕێزی ئیمەی پێ خەنی ئەبێت هەر خوا بۆ خوی عالمە!.

کۆماری کوردستان و کاردانەوەی ریژیمی شا
قازی موحەمەد نەک تەنیا رێبەرێکی شیاو و شەریفی کورد، بەڵکوو یەک لە پیاوە گەورەکانی سەرانسەری ناوچەش بوو. پێشەوا قازی دژی شەڕ و بە حەق خولیای ئاشتی و پێکەوە ژیانی گەلان و مرۆڤەکان بوو.ئەو لە هەل و مەرجێکی تایبەت و لە بەرانبەر هێرشی دژمندا رێگای "دیالۆگی" گرتە بەر ،بەڵام هەموومان بۆ خومان دیتمان لە کام "دادگا'' دا موحاکێمە کرا و کامە وەڵامی لە دەسەڵاتدارانی ئێران وەرگرتەوە. بڕیار و هەڵویستێک کە بێ هیچ شکێک لە مەزنی قازی موحەمەد کەم دەکاتەوە و نرخەکەشی دەیان ساڵ ناهومێدی و زەلیلی بۆ کورد بە دواوە بوو.
پاش رووخانی کۆمار تا ساڵی 46-47 واتا بۆ ماوەی 22 ساڵی تەواو بزووتنەوەی کورد بە کردەوە خەوت و مەیدان بۆ بچووکترین کاری مەدەنیش نەرەخسا هیچ بەڵکوو بە ئەندازی سەد ساڵیش پڕۆسەی ئاسیمیلەکردنی کورد، کە ئامانجی سەرەکی داگیرکەرانی کوردستانە، بێ زەحمەت و سەرئێشە پێشکەوت. بەڵام ئەم سەرهەڵدانە ناکامەی ساڵەکانی 46-47 بوو بە شۆکێک لە جەستەی کورددا و راچلەکانێکی وای درۆست کرد کە هێشتا کاریگەری لە سەر رەوتی رووداوەکان تەواو نەبووە!.
ئیمتیازی باسەکەی رێزدار ئەبریشەمی لەم بارەشەوە ئەوەیە کە کورد پاش رووخانی کۆمار رێگای بەرەنگاری نەگرتەبەر ، کاتێکیش دوای 22 ساڵ وەخۆ هاتەوە خراپی کرد و دەبوا هەروا زەلیل و بێ جووڵە مابایا و دەستی ریژیمی بۆ توانەوەی کورد ئاواڵە هێشتباوە! ئەمە بۆ لێکدانەوەی کەسێکی ئاکادێمیکی وەک بەڕێزیان لاوازییەکی گەورەیە و من بەش بە حاڵی خوم بچووکترین دەستکەوتی بۆ کەس، جگە لە تاڵانچیانی وڵاتی کورد تێدا نابینم!

کۆماری ئیسلامی و بزووتنەوەی کورد
ئایەتوڵا خومەینی بە نیازی دامەزراندنی ریژیمێکی ئیسلامی شێعە، گەڕایەوە ئێران و پاش فەراهەمبوونی هەموو ئامرازەکانی ئەم بیرۆکەیە ناوبراو لە پۆزیسیۆنی رێبەری وڵاتێکدا و بە پشتیوانی جەماوەرێکی میلیۆنی، دەستی کرد بە دامەزراندنی ریژیمی جێ مەبەستی خوی.
لە قامووس و بیری خومەینی دا نەک هەر دژایەتی و موخالێفەت بەڵکوو ناڕازیبوونیش نەدەگوانجا و ئەوەی لەم وەزعە و لەم دیوەی بیری خومەینی نەگەییشت ( یان دێر گەییشت) سەر و ماڵ و ئابڕووی پێکەوە تێدا چوون.! سەیرێکی سەرپێیانەی چارەنووسی توودەیی، ئەکسەریەتی، نەهزەد ئازادی و تەنانەت ئیسڵاحخوازەکانی شەریکی دەسەڵاتیش بکەین -مەگەر کوێر بین دەنا - ئەم راستییە بە روونی دەبینین.
رێبەرانی کورد لە سەرەتای هاتنەسەرکای ئەم ریژیمەدا کۆمەڵێک هەڵە و رەنگە خەتای گەورە و زیانباریان دژ بە خویان و گەلەکەیان کردن، لەوانە:
1-بەجێگای بەرەیەکی بەرین و هاوبەشی نێوان خویان (کۆمەڵە-دیموکرات) چوون لەگەڵ رێخراوی موجاهێدین و مەنسووری حیکمەتدا بوونە \"هاوپەیمان\" کە نەک هەر قازانجی بۆ ئەوان  نەبوو بەڵکوو هێشتا لەتمەی ئەو هەڵەیە قەرەبوو نەکراوەتەوە.
2-بەجێگای ئەنجامدانی هەڵبژاردنێک لەسەراسەری ئەو ناوچانەی کە لە ژێر دەستیاندا بوون و دامەزراندنی پارلۆمان و حکوومەتێکی ناوچەیی (وەک بە حەق د ئەبریشەمیش ئاماژەی پێ کردووە) چوون هەرکامە ناوچەیەکی بۆ خوی دابڕ کرد و تەنانەت لەو شوێنانەش توانییان قوتابخانەیک بۆ خەڵک دانێن بە دوو جوور کتێب و بابەتی دەرسی مناڵانیان فێر دەکرد!.
3-لە بری دڵخوشکردنی خەڵکی کورد بە هاوپەیمانی و هاو هەڵویستی خویان کەوتنە گیانی یەک ، شەڕی خۆ کوژییان وەڕێ خست و زیانێکی کوشەندەیان بە بزاڤەکە گەیاند.
ئەم لیستەیە ئەکرێ و ئەتوانرێ درێژ و بەرینیش بکرێتەوە و گەلێک هەڵە و پەڵەی تریش ریز بکرێن بەڵام هیچکات ئەم هەڵانە پاساوی ئەوە نین کە کورد ئەبوا رێگای تەسلیم بوون و وازهێنان هەڵبژێرێ و بە دەستی بەسراو و سەری شۆڕ بچێتە بەر تیغی جەلادانی ئێران و چاوەڕوانی لوتف و بەخشینی ئەوان بن؟.
رێبەرانی کورد بە تێکڕا خوازیاری وتو وێژ و چارەسەری وەزعەکە بوون ، گەلێک پەیام و تەنانەت پاڕانەوەشیان روو لە ریژیم نارد، لە بەیکیان بە خومەینی وت و داوایان لێ کرد کە گوێ لە داواکانین بگرێ. بەڵام ئەوەی نەیویست ئەم هەنگاوانە سەر بگرن ریژیمی تاران و ئیدیۆلۆژی ئایەتوڵا خومەینی بوو، چوونکە لە رێبازی ئەو دا رێگایەک بۆ سازان نەک لەگەڵ کورد بەڵکوو لەگەڵ کەسیتر، تەنانەت مونتەزێریش نەبوو و ئیستاش نیە.
سەرەتای بە دەسەڵاتگەییشتنی ئەم نیزامە خاڵخاڵی کرا بە جەلادی کوردان و بێ پرینگانەوە و ترس لە لێپرسینەوەیەک دەستی کرد بە سەرهەڵکەندنی خەڵک! سپایەکی هار، نەزان و وەحشی بەربووە وڵاتی ئێمە و شار و گوندیان دایە بەر بۆمب و تۆپ. تەنیا لە شاری سنە بە تۆپ و بۆمبای ئەم ریژیمە زیاتر لە دوو هەزار ژن و مناڵی بێ تاوان کوژران!. خەڵکی برینداریان لە سەر تەختی بیمارەستان هێنایە دەر و لە سەر براندکارد دایانە بەر گولە و ئێعدامیان کرد. ئەوەیکە پاش سی ساڵ و ئەنجامدرانی گەلێک تاوانیتر دژی خەڵکی کورد، هێشتا کەسێکی وەک دوکتور ئەبریشەمی نایهەوێ ئەم تاوانانە وەک بناغەی شەڕ باس بکات دەکرێ لە سادق بوون و راستبێژی بەڕێزیان گومان بکەین.
کوردان و حیزبە سیاسییەکانی پاش ئەم تاوانانەش هەردەم و لە هەر فرسەتێکدا هاتبێتە پێش، یەخەی ریژیمیان بۆ رێگە چارەیەک گرتووە و بەداخەوە لەم رێگایەشدا خەسارێکی گەورەیان کرد.! پاش رووداوەکانی ئەم دوو ساڵەی رابوردووی ئێران ئەگەر هێشتا کەسانێک پەیدا ببن و لە نیازی ریژیمی ئیستای ئێران دوو گومان بن شتێکی عەنتیکەیە کە دەکرێ بە جیا لێ ورد ببینەوە .
کاکڵی وتەکانی بەڕێز ئەبریشەمی لەم رووەشەوە ئەوەیە کە:
ریژیم بەهێز و تەیارە ، ئەگەر کورد چەکی دانابا شەڕێک پێش نەدەهات و کوشتارێک لە گۆڕێدا نەدەبوو!. وەک بڵی ئەو سەدان هەزار ئێرانییەی کە گیران، ئەشکەنجە کران و بێروحمانەش گیانیان سەندرا شەڕیان کردبێت و چەکیان پێ بووبێت! کوشتنی 59 لاوی مەهاباد و خنکاندنی فەرزادی کەمانگەر و هەڤاڵانی دەرسێکی بەنرخە بۆ ئەوانەی قیزیان لە ژێردەستی دەبێتەوە  دەنا غەیری ئەمە هەموو شتێکیتر فریوو دوو روویە .
.هەموو کەس دەزانێ کە ریژیمی هیچکام لەم وڵاتانە بە چەکی پیشمەگە نارووخێ بەڵام ئەمەش دەزانرێ کە بێ پێشمەرگە کورد ئیستا زیاتر لە نیوەی توابووەوە. ئیستا ئەگەرچی رزگار نەبووە و ستەمی دژمن و ژێردەستی کورد بەردەوامە بەڵام هێشتاش گەورەترین ترسی داگیرکەرانی کوردستان لە کورد و سەرهەڵدانییەتی و ئەوەی لەمە تێناگات راست ناکات یان تێناگات!.
دوکتور ئەبریشەمی ئەگەر باسی \"تۆقتۆقە\'\'ش دەکات شتێکی نوێ نەوتووە و تەنیا گاڵتەی بە ئاوەز و بڕوای ئەو پێشمەگە کردووە کە بێباک لە \"بەهێزی\" دژمن لە بوونی خوی و گەلەکەی پارێزگاری دەکات!.
لەگەڵ هەمو حورمەتمدا بۆ بەڕێز ئەبریشەمی حەزم دەکرد بەڕێزیان هەڵس و کەوتی کەمال مەزهەر و حەمەی مەلاکەریم لە باشووری ژێر دەسەڵاتی بەعس و ئەحمەد تورک و عوسمان بایدەمیری لە باکووری ژێر پێلەقەی کەمالیزمدا کردبا بە سەرمەشق بۆ خوی نەک شوێن پێ کەسانێکی شەریکەتاوانی ریژیمی هەڵگرتبا.

ئاکام
1دوکتور ئەبریشەمی و گشت هاووڵاتییەکی تری کورد مافی خویەتی لە هەموو کەس و هەموو لایەک رەخنە بگرێ و بڕواشی بە کام جووری خەبات هەیە باسی بکات، بەڵام کەتمانکردن و چەواشەکاری لە میژووی گەلێکی بێبەزەیانە ستەم لێکراودا لە دۆست و دڵسۆزی ئەو گەلە ناوەشێتەوە!.
2 گیران و بێ شەڕ تەسلیم بوونی کۆماری کوردستان بە هەموو پێوانەیەک بۆ کورد لاوازی و رەنگە گەورەترین هەڵەی پێشەوا قازیش بێ. بۆیە تەبلیغ کردن بۆ ئەو رێبازە زیانبارە تەنیا پرۆسەی سڕینەوەی کورد لە سەر خاک و ئاوی خوی پێشدەخات و هەستی بەرگری کردن لە خەڵکدا کوشتن خزمەت کوردان و بە مرۆڤایەتی نیە.
3 کۆماری ئیسلامی بچووکترین بڕوای بە قەبووڵکردنی هیچ چەشنە مافێک بۆ کورد نەبووە/نیە و ئەگەر کورد ئەو رێگایەی دوکتور ئەبریشەمی هەڵبژاردبا 90% ی رێبەرانی کورد ملیان بە پەتەوە ئەکرا و کاری زۆر باشیان کرد کە پێچەوانەی ئەو کارەیان هەڵبژارد.
4 ئەو هەڵە و خراپەکارییانەی سی ساڵ بەر لە ئیستا لە لایەن رێبەرانی کوردی رۆژهەڵاتەوە کران ئیستاش بەردەوامن و زیان و زەرەرێکی گەورە لەم بارەوە بە بزووتنەوە و کورد بە گشتی گەییشتووە. بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەو خراپەکاریانە یەکگرتنێکی گشت لایەنەکانی کورد پیویستی رۆژە و ئەگەر وا نەکەین هەروا لاواز دەمێنینەوە و مەجال و فرسەتیش بۆ کەسانی وەک دوکتور ئەبریشەمی فەراهەم دەبێت تا بە ئێرانی \"ئەسیل\" بوونی کورد رازی بێت و تەسلیمبوون وەک تەنیارێگای مومکین و مەعقووڵ بکاتە دیاری بۆمان.
4-8-2010
حاتەم مەنبەری
z ڕێکه‌وتی 2010/8/5-08:14 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

چۆن موسته‌فا که‌ماڵ بوو به‌ باوکی تورکان؟

 

ئاماده‌کردنی حاته‌می مه‌نبه‌ری

 

به‌شی چواره‌م و کۆتایی

 

هه‌ڵسوکه‌وتی موسته‌فا که‌ماڵ له‌گه‌ڵ هاو بیرانی پاش سه‌رکه‌وتن

 

وه‌ک باسکرا جگه‌ له‌ خودی موسته‌فا که‌ماڵ ژماره‌یه‌ک ئه‌فسه‌ریتری تورک به‌شداری ئه‌و رێگا سه‌خت و پڕ خه‌ته‌ره‌ بوون و له‌ زۆربه‌ی رۆژه‌ سه‌خته‌کاندا یارویاوه‌ری ئه‌و بوون. له‌ ناو ئه‌مانه‌ دا که‌سێک به‌ ناوی سه‌رهه‌نگ عارف له‌ هه‌موان زیاتر وه‌فادار و به ڕاده‌یه‌کی زۆر خۆشه‌ویستیی موسته‌فا که‌ماڵی له‌ دڵدا بوو. به‌ڵام دوای ئه‌وه‌ مه‌ترسی سولتان، داگیرکه‌رانی بێگانه‌ و بزووتنه‌وه‌ی کورد له‌ سه‌ر  ده‌سه‌ڵاتی موسته‌فا که‌ماڵ نه‌ما، ئه‌ویش وه‌ک زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆری دیکتاتۆرانی تری دنیا که‌وته‌ گیانی هه‌ڤاڵانی کۆنی خۆی و به‌ بیانووی پووچ و بێ بنه‌ما زۆربه‌یانی ده‌ستبه‌سه‌ر، موحاکێمه‌ و مه‌حکووم کردن و ژمارێک له‌وانه‌ وه‌ک جاوید، عارف، ره‌فعه‌ت و... ئێعدام کران و ناویان وه‌ک خه‌یانه‌تکار به‌ نه‌ته‌وه‌ی تورک له‌ ده‌زگای ته‌بلیغاتی ئه‌و ده‌می تورکدا خوێندرایه‌وه‌. بۆ ده‌رکی ئه‌و شێوه‌ کراره‌ی دیکتارۆران بێجێگه‌ نی‌ێه‌ که‌ باسی ئه‌وه‌ بکه‌م که‌ ئه‌و شه‌وه‌ی قه‌رار بوو سه‌رهه‌نگ عارف (که‌ پێشتر باسی وه‌فاداریی به‌ باوکی تورکان کرا) ئێعدام بکرێ موسته‌فا که‌ماڵ جه‌ژنێکی گه‌وره‌ی بۆ مێوانانی بێگانه‌ی خوی ساز کردبوو و تا به‌ری به‌یان خه‌ریکیخواردن و خواردنه‌وه‌ و سه‌ما بوو !

 

موسته‌فا که‌ماڵ و ژن

 

 هه‌موو سه‌رده‌می ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی ژنان بچووکترین مافی ئینسانییان نه‌بوو. هێندێک له‌ میژوونووسان پێان وایه‌ وه‌زعی ژنان له‌ عوسمانیدا جیاوازیه‌کی به‌رچاوی له‌گه‌ڵ سه‌رده‌می په‌یامبه‌ری ئیسلام نه‌کردبوو. سوڵتان و خه‌لیفه‌ جگه‌ له‌ چه‌ندین ژنی" شه‌رعی"، سه‌دان و بگره‌ هه‌زاران ژنی ته‌مه‌ن جۆراوجۆریان له‌ حه‌ره‌مسه‌راکانیاندا دیل کردبوون و زۆر خراپتر له‌ ئاژه‌ڵ له‌گه‌ڵیاندا ده‌جووڵانه‌وه‌. پیاوی موسوڵمانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی شانازی به‌وه‌وه‌ ده‌کرد که‌ هیچ نامه‌حره‌مێک چاوی به‌ ژن و کچه‌که‌ی نه‌که‌وتووه‌ و ئه‌م روانگه‌ و بیره‌ له‌ سه‌راسه‌ری به‌شی موسوڵماننشینی ئه‌مپراتۆریدا تا دوا ساته‌کانی ته‌مه‌نی ئه‌مپراتۆریش حاکم بوو.

 موسته‌فا که‌ماڵ پاش به‌ ده‌سه‌ڵات گه‌ییشتن، هه‌وڵیدا هه‌م وه‌ک قانوون و هه‌م له‌ کرداریشدا  ئه‌م روانگه‌یه‌ بگۆڕی ، ژنانی تورک له‌ ماوه‌یه‌کی کورتدا له‌ گۆنجی ماڵه‌وه‌ بێنێته‌ سه‌ر شه‌قام و مه‌یدانی ژیانی رۆژانه‌. به‌ڵام له‌ کرداری رۆژانه‌ی خویدا به‌ کرده‌وه‌ بچووکترین حیسابی بۆ مافی راسته‌قینه‌ی ژنان نه‌ده‌کرد و زیاتر وه‌ک ئامرازی له‌زه‌تبرنی خوی سه‌یری ژنی ده‌کرد. به‌ شێوه‌یه‌ک سه‌راسه‌ری ته‌مه‌نی پڕبوو له‌ کرداری سووک  و بێ رێزی به‌ ژنان و به‌ تایبه‌تی ئه‌و ده‌مه‌ی که‌ وه‌ک نوێنه‌ری عوسمانی له‌ بولغاره‌ستان ده‌ژیا ، یه‌کێک له‌ مشته‌ریانی دایمی  رووسپیخانه‌(له‌شفرۆش)کانی شاری "سووفیا "و شاره‌کانیتر بوو. دواتریش که‌ به‌ جێگا و مه‌قامێک گه‌ییشت، کاتێک پێشنیار یان بۆچوونێک له‌لایه‌ن ژێێکه‌وه‌ ده‌گه‌یشته‌ ده‌ستی بایه‌خێکی وای پێنه‌ده‌دا که‌ له‌ قه‌کانیدا ئیدیعای ده‌کرد .

هه‌ر له‌م بواره‌ واتا هه‌ڵسوکه‌وت له‌گه‌ڵ ژن،له‌گه‌ڵ هاوسه‌ری یه‌که‌می خوی (که‌ ئامۆزاشی بوو) زۆر ناحیساب و بێوه‌فا بوو. به‌ شێوه‌یه‌ک که‌ ژنێکی‌تری به‌ سه‌ردا هێنا و هه‌ر له‌ سه‌ر ئه‌م زوڵمه‌ش  بوو که‌ هاوسه‌ره‌که‌ی دوای زه‌جر و ئازاردیتنێکی فراوان ، پاش ئه‌وه‌ نه‌یتوانی حه‌قی خوی له‌ موسته‌فا که‌ماڵ وه‌رگرێ، به‌ دوو گوله‌ی ده‌مانچه‌ خوی کوشت و کۆتایی به‌ ژیان و ئازاره‌کانی هێنا. به‌داخه‌وه‌ ئه‌و کاره‌ستاته‌ بچووکترین کاردانه‌وه‌ی‌ له‌ داموده‌‌زگای ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و ده‌می موسته‌فا که‌ماڵ دا هیچ کاردانه‌وه‌ی نه‌بوو!.

 

موسته‌فا که‌ماڵ و فه‌رهه‌نگی رۆژاوا

 

موسته‌فا که‌ماڵ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای لاویه‌تیدا رقێکی گه‌وره‌ی له‌ سونه‌ت و داب و نه‌ریتی وڵاتانی موسوڵمان و خه‌لافه‌تی عوسمانی بوو، بۆیه‌ به‌ ئاشکرا ده‌یگوت: " له‌ دونیا دا ته‌نیا یه‌ک شاره‌ستانه‌ت هه‌یه‌ ئه‌ویش شاره‌ستانی ئورووپایه‌ و ئه‌وانیتر کۆنه‌په‌ره‌ستی و سونه‌تین ده‌ست و پێ گیرن". بۆیه‌ به‌ گشت توانایه‌وه‌ هه‌وڵی ئه‌دا خه‌ڵکی تورکیه‌ش وه‌ک خه‌ڵکی وڵاتانی ئورووپایی هه‌ڵسوکه‌وت بکه‌ن. بچنه‌ دیسکۆ، سه‌ما بکه‌ن و ژن و مێرد پێکه‌وه‌ و تێکه‌ڵاو بڕۆنه‌‌ شوێنه‌ گشتییه‌کان. به‌ڵام قه‌ت له‌ بیری نه‌ده‌کرد که‌ ئه‌و تورکه‌ و هه‌ر ئه‌م ئه‌سڵه‌ش وای کردبوو که‌ گه‌وره‌ترین رقی له‌ داگیرکه‌ران و له‌وانه‌ داگیرکه‌رانی ئه‌ورووپایی بێ. که‌له‌ ڕاستیدا ئه‌و دوو شێاوه‌ گیکر کردنه‌وه‌ دژ به‌یه‌ک بوون. بۆیه‌ دونیای واقع دا عه‌لاقه‌ی ئه‌و به‌ کولتووری ئوورووپا به‌و مانایه‌ نه‌بوو که‌ حه‌ز به‌ ژێرده‌سته‌یی ئه‌وانیش بکات. به‌ پێچه‌وانه‌ هه‌ر له‌ به‌ر ئه‌م کردارانه‌ بوو که‌ ئه‌و سولتان و وه‌زیره‌کانی به‌ خایه‌ن و نۆکه‌ری رۆژاوا و وڵاتانی هاوپه‌یمان ناو ده‌برد و هه‌وڵی ئه‌دا له‌لای خه‌ڵکی تورک رێسوا و بێ ئابڕوویان بکات. واتا له‌ کرده‌وه‌دا حازر بوو له‌ رێگای ده‌رکردنی ئه‌وان(ئورووپاییه‌کان) له‌ وڵاته‌که‌یدا گیانی خوی ببه‌خشێ و ده‌یان جاریش ئه‌مه‌ی  له‌ کرده‌وه‌دا سه‌لماند!.

 له‌ لایه‌کیتریشه‌وه‌ وه‌ک گشت سیاسه‌تکارانی پراگماتیستی دیکه‌ له‌ کاتی خویدا له‌ دین و  به‌ تایبه‌تی ئایه‌نی ئیسلام و سونه‌ته‌کانی بۆ ئامانجی خوی که‌ڵکی وه‌رده‌گرت و لای خه‌ڵکی باوه‌ڕدار ده‌بووه‌" موسڵمانێکی بێ غه‌ل و غه‌ش".

 بۆ نموونه‌ جارێک که‌ له‌گه‌ڵ چه‌ند ئه‌فسه‌ری تر که‌ به‌ نیاز بوون به‌ نهێنی به‌ ناو سپای ئینگلیز دا بڕۆن بۆ به‌ره‌ی شه‌ڕ، له‌ لایه‌ن ئه‌فسه‌رێکی میسرییه‌وه‌ ناسرانه‌وه‌ و کابرای میسری ویستی ده‌ستگیریان کات. له‌ پڕ موسته‌فا که‌ماڵ له‌ کابرا چووه‌ پێش، خوی پێ ناساند و وتی فه‌رموو ئه‌فسه‌رێکی سوڵتانی موسوڵمانان بفرۆشه‌ به‌ سپای کافران. به‌ڵام له‌ بیرت نه‌چێ تۆ موسوڵمانی و ئه‌بێت له‌و دنیا جوابی خودا و سولتان بده‌یته‌وه‌. کابرای میسری له‌شی که‌وته‌ له‌رزین و به‌ گه‌رووی پڕ له‌ گریانه‌وه‌ وتی: فه‌رموون ده‌رباز بن ، من حازر نیم خه‌جاڵه‌تی سولتان و خوا بم!.

 

موسته‌فا که‌ماڵ و مافی کورد

 

 وه‌ک پێشتریش ئیشاره‌م پێ کرد له‌ کاتێکدا هه‌موو نه‌ته‌وه‌کانی تری ژێر چه‌پۆکی عوسمانی له‌ لاوازی و رووخانی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ سته‌مکاره‌ که‌ڵکیان وه‌رگرت و خویان رزگار کرد کورد جگه‌ له‌ ناوچه‌ی سلێمانی  و ده‌ور و به‌ری، ئه‌وانیتریان  بێده‌نگ و ره‌نگه‌ بکرێ بڵین وه‌سیله‌ی ده‌ستی هه‌ردوو به‌شی (سولتان و موسته‌فا که‌ماڵ) بوون. ته‌نانه‌ت شێخ مه‌حموودیش به‌ نیازی یارمه‌تی وه‌رگرتن هه‌ێئه‌تێکی به‌ سه‌رپه‌ره‌ستی ره‌فێق حێلمی نارد بۆ ئانکارا بۆ لای موسته‌فا که‌ماڵ به‌ڵام بێ هیچ ده‌ستکه‌وتێک و ده‌ستی خاڵی گه‌ڕانه‌وه‌. واتا سه‌رده‌مانێک که‌ خه‌ڵکیتر خویان رزگار کرد کورد له‌ خه‌ودا بوون و  کاتێکیش وه‌خه‌به‌ر هاتن تازه‌ دره‌نگ بوو.

  روون و ئاشکرایه‌ که‌ موسته‌فا که‌ماڵ ته‌نیا پلان و به‌رنامه‌یه‌ک بۆ کوردانی هه‌بوو سه‌رکوت و توانه‌وه‌ی ئه‌وان بوو. بۆیه‌ به‌ هه‌موو هێز و توانایه‌وه‌ بۆ پووچه‌ڵ کردنه‌وه‌ی په‌یمانی سێوه‌ر که‌ باسی مافی کوردانی ئه‌کرد کاری کرد و په‌یمانی لۆزانی له‌ جێگایدا داسه‌پاند. به‌ڵام سه‌ره‌تای کار هێشتا هه‌ستی به‌ مه‌ترسی کوردان نه‌کردبوو و تا کاتی سه‌رهه‌ڵدانی دێروه‌ختی شێخ سه‌عیدیش ده‌ستی بۆ پلانه‌کانی دژی کوردان نه‌برد.

 کاتێک ده‌ستی له‌ شه‌ڕه‌کانی تری ئاواڵه‌ بوو و بینی کوردانیش پاش "کڵاوی" لۆزان وه‌خۆ هاتوونه‌ته‌وه. ئینجا‌ بێ روحمانه‌تر له‌ گشت ئه‌وانه‌ی پێش خوی  هاته‌ ده‌ست. دوای سه‌رکوتیش وازی نه‌هێنا و پاش ئێعدامی زیاتر له‌ چل رێبه‌ری کورد له‌وانه‌ شێخ سه‌عید،خوی رێگای توانه‌وه‌ و پاکتاوی ره‌گه‌زی کوردانی گرته‌به‌ر، له‌ شه‌ڕی دێرسیمدا کۆمه‌ڵکوژییه‌کی ئاشکرای کرد و بۆ نه‌وه‌کانی دواتری تورک میراتێکی به‌ ناوی "که‌مالیزم"ی به‌ جێهێشت که‌ هێشتا فه‌رهه‌نگ و بیری زاڵه‌لی کۆه‌ڵگای تورکه‌.

 

موسته‌فا که‌ماڵ و گۆڕان له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی تورک دا

موسته‌فا که‌ماڵ بڕوای به‌ گۆڕانی هه‌نگاو به‌ هه‌نگاو (ته‌دریجی) نه‌بوو. به‌ڵکوو زیاتر به‌ زۆر و به‌ شێوه‌ی مێکانیکی ده‌یهه‌ویست له‌ ماوه‌ی ژیانی خویدا به‌شی زۆری ئه‌و گۆڕانه‌ ببینێ.! بۆیه‌ دوای شکانی دژمنانی و نه‌مانی به‌ربه‌ستی ناو رێکخستنه‌که‌ی خوی ده‌ستی دایه‌ گۆڕان و له‌ ماوه‌یه‌کی کورت دا سیسته‌می سه‌لته‌نه‌تی سولتان، ئه‌لفوبێ باو و حاکمی عه‌ره‌بی و ته‌نانه‌ت شێوه‌ی جل و به‌رگی خه‌ڵکیشی گۆڕی.

له‌ سه‌رده‌می عوسمانیدا ده‌یان گه‌ل و نه‌ته‌وه‌ی جوراوجور له‌ وڵاتی ژێر فه‌رمانی سولتاندا ده‌ژیان و هه‌رچه‌ند گه‌لی بانده‌ست له‌وێش دا هه‌ر تورک بوون به‌ڵام بوونی هیچ گه‌ل و نه‌ته‌وه‌یه‌ک ئینکار نه‌ده‌کرا. له‌ سیسته‌می نوێ دا ئه‌م دیارده‌ش گۆڕانێکی گه‌وره‌ی به‌سه‌ردا هات، له‌لایه‌ک له‌ رێگای قانوونه‌وه‌، بێ شاردنه‌وه‌ و راشکاوانه‌ نوسرا که‌: ئه‌وه‌ی له‌ تورکیه‌ دا ده‌ژی تورکه‌ و ئه‌وه‌ی نایهه‌وێ تورک بێت ته‌نیا ئه‌توانێ خزمه‌تی تورکان بکات! له‌ لایه‌کیتره‌وه‌ به‌ کرده‌وه‌ کار بۆ ئه‌م سیاسه‌ته‌ ره‌گه‌زپه‌ره‌ستانه‌یه‌ کرا و له‌ رووبه‌ڕووی قوتابخانه‌ی هه‌موو شار و گونده‌کانه‌وه‌  به‌ خه‌تێکی گه‌وره‌ نووسیبوویان : من چه‌نده‌ به‌ختیارم که‌ تورکم!

ئه‌م سیاسه‌ته‌ فاشیستییه‌ رۆژانه‌ به‌ ده‌ستووری موسته‌فا که‌ماڵ له‌ رۆژنامه‌ و مێدیای وڵاتیش دا ته‌بلیغ ده‌کرا و دوای ماوه‌یه‌ک نه‌سڵ و کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی ره‌گه‌زپه‌ره‌ست و دڵڕه‌قی درۆست کرد که‌ جگه‌ له‌ تورکان هیچ گه‌ل و نه‌ته‌وه‌یه‌کی تری قبووڵ نه‌ده‌کرد.

جگه‌ له‌م لایه‌نه‌ ئینجا ده‌ستکرا به‌ گۆڕانی دڵخواز( ساخته‌کاری) له‌ میژوو دیرۆکی تورک و گشت ناوچه‌که‌!.  به‌ پێ  ئه‌م ته‌عبیر و ریوایه‌ته‌ تازه‌یه‌ به‌شێکی زۆری خه‌ڵکی دنیا تورک بوون، زمانی تورکی گه‌وره‌ترین زمانی جیهان ، تاریخی هاتنی تورکانی عوسمانی بۆ ئه‌نادۆڵ به‌ ته‌واوی لابرا و وا نیشاندرا که‌ هه‌زاران ساڵه‌ ئه‌م شوێنه‌ جێگای تورکانه‌ و ئه‌وه‌ی زیادی و بێگانه‌یه له‌م ناوه‌دا‌ که‌ نا تورکه‌! له‌ شوێنێکدا به‌ راشکاوی باس ده‌کرێ که‌ دیاربه‌کر یه‌کێک له‌ پێته‌خته‌کانی تورک بووه‌!!!!.

 هه‌ر له‌ سه‌ر ئه‌م روانگه‌ نادرۆسته‌ش بوو که‌ ناوی "تورکی کێوی" بۆ کوردان دیاری کرا و هه‌وڵ درا دوای توانه‌وه‌ تورکێکی "راسته‌قینه‌" یان لێ ساز بکرێ.

ئه‌م سیاسه‌ت و رێبازه‌ زیانباره‌ ئه‌و ده‌م که‌ موسته‌فا که‌ماڵ له‌ ژیان دا بوو هێندێک به‌رهه‌ڵه‌ستکاری له‌ ناو خه‌ڵکی تورکیش دا هه‌بوون. به‌ڵام دوای مردنی و به‌ تایبه‌تی دوای کۆمه‌ڵێک کوودێتا و ده‌سه‌ڵاتی نیزامیان له‌و وڵاته‌، به‌ته‌واوی بوو به‌ خه‌ت و رێبازی زاڵ و تا ئه‌و راده‌یه‌ که‌ سه‌خت و زه‌حمه‌ته‌ مرۆڤ تورکێک ببێ که‌ خاوه‌نی ئه‌م روانگه‌ یان به‌شێکی نه‌بێت!.

 

ئاتا تورک (باوکی تورکان)

دوایین "رێفورم"ی موسته‌فا که‌ماڵ گۆڕانی ناوی خه‌ڵک بوو. سه‌رده‌می عوسمانی خه‌ڵکی تورکیش وه‌ک ئیستای عه‌ره‌بان ناوی خویان و باوکیان ده‌یناساندن. بۆ نموونه‌ حوسه‌ینی کوڕی حه‌سه‌ن. یان که‌سه‌کان به‌ شوغڵ و پیشه‌وه‌ ده‌ناسرانه‌وه‌، وه‌کوو:  ره‌حمان چایی چی و عه‌بدوڵا به‌نا و...

 موسته‌فا که‌ماڵ به‌م شێوه‌ ناوانه‌ زۆر قه‌ڵس بوو. هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای مناڵییه‌وه‌ رقی له‌و ناوانه‌ بوو و به‌ ئاشکرا ده‌ی وت که‌ تورکانیش ده‌بێت وه‌ک خه‌ڵکی ئورووپا پاش ناو (ناوی بنه‌ماڵه‌یی)یان هه‌بێت. به‌ڵام گۆڕێنی شتی وا په‌یوه‌ندی به‌ سیسته‌م و له‌وه‌ش گرنگتر ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ هه‌بوو. بۆیه‌ کاتێک هه‌ردووکیانی خسته‌ ده‌ست، ده‌ستی به‌ گۆڕان کرد و ئیستا که‌  هه‌موو سیسته‌مه‌که‌ی گۆڕی بوو، کاتی گۆڕانی ئه‌م ناوانه‌ش هاتبوو.

رۆژێک له‌ سه‌ر مێزی نانخواردن هه‌روا له‌ به‌ر خویه‌وه‌ ده‌ستی کرد به‌ به‌خشینه‌وه‌ی پاش ناو به‌ سه‌ر وه‌زیر و کاربه‌دسه‌تانیدا و پاشناوی ئینونۆی بۆ عیسمه‌ت پاشا که‌ ئه‌و ده‌م سه‌رۆک وه‌زیر بوو دانا. هۆی دانانی ئه‌م ناوه‌ش ئه‌وه‌ بوو که‌ پێشتر عیسمه‌ت له‌ شه‌ڕێکدا  له‌ جێگایه‌ک به‌و ناوه‌ سه‌رکه‌وتنی به‌ ده‌ست هێنابوو. دواتر درێژه‌ی به‌م کاره‌ دا تا هه‌موو وه‌زیره‌کانی بوونه‌ خاوه‌ن پاش ناو . ئه‌وکات بێ پرس و پێشنیاری که‌س ناوی ئاتا تورکیشی بۆ خوی هه‌ڵبژارد. که‌ بێ هیچ کێشه‌یه‌ک بوو به‌ جێ په‌سه‌ندی هه‌موان و میژووش قه‌بووڵی کرد که‌ ئه‌و باوکی تورکانه‌!.

موسته‌فا که‌ماڵ له‌ کۆتاییه‌کانی ته‌مه‌نیدا نه‌خوش و  لاواز، له‌لای زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆری هاوکارانی نزیکی ، بێزراو مه‌نفوور بوو. به‌ڵام له‌ لای زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆری خه‌ڵی تورک خوشه‌ویست و وه‌ک نه‌جاتده‌ری وڵاته‌که‌یان ده‌ناسرا. به‌ گیان و دڵ خوشیان ده‌ویست و هه‌ر له‌ سه‌ر ئه‌م بنه‌مایه‌ش بوو که‌ بۆ هه‌میشه‌ وه‌ک باوکی مه‌عنه‌وی زۆربه‌ی تورکانی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ش دێته‌ ناساندن.

ئه‌گه‌ر هه‌مووشتێک ره‌وتی ئاسایی و نورماڵی خوێ پێوابای و کوردانیش سته‌م و بێ رێزی وه‌ک گه‌لانیتر ئازاری دابان، ده‌بوا موسته‌فا که‌ماڵ ئاتاتورک وه‌ک بناغه‌دانه‌ری بیری توانه‌وه‌ و له‌ به‌ینبردنی ئه‌وان و داهێنه‌ری رێبازێکی دژی ئینسانی، له‌ لای هه‌موو کوردێک به‌و ئه‌ندازه‌یه‌ تورکان خوشیان ده‌وێ، بێزراو و جێگای رق‌لێبوونه‌وه‌ بووبا و وه‌ک دژمنی سه‌ره‌کی نه‌ته‌وه‌که‌یان بهاتبایه‌ حیسابکردن.  به‌ڵام به‌ڕاستی وایه   ‌؟؟

 

   کۆتایی 2010-5-

z ڕێکه‌وتی 2010/5/26-08:39 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

چۆن موسته‌فا که‌ماڵ بوو به‌ باوکی تورکان؟

 

ئاماده‌کردنی حاته‌می مه‌نبه‌ری

 

به‌شی سێهه‌م

موسته‌فا که‌ماڵ

 

ساڵی 1881 له‌ شاری سالدۆنیکای مه‌قدونیا که‌ حه‌شیمه‌ته‌که‌ی ئه‌وده‌م تێکه‌ڵاوێک بوو له‌ زۆر گه‌ل و ره‌گه‌زی جوراوجور، کوڕێک له‌ دایک بوو به‌ ناوی موسته‌فا. باوکی ناوی عه‌لی ره‌زا و دایکی ناوی زوبه‌یده‌ بوو که‌ هه‌ردووکیان هه‌ژار و سه‌ربه‌ چینی که‌م ده‌سه‌ڵاتی کۆمه‌ڵگه‌ بوون. هێشتا موسته‌فا مێرمنداڵێک بوو که‌ باوکی مرد و هه‌تیو که‌وت. دایکی که‌ هه‌موو ئاواتی ئه‌وه‌ بوو کوڕه‌که‌ی بچیته‌ به‌ر خوێندن و ببێته  مه‌لا، هه‌وڵیدا لای مه‌لایه‌ک جێگای بۆ بکاته‌وه‌. به‌ڵام موسته‌فا هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ که‌یفی به‌ خوێندنی شه‌رعی نه‌ده‌هات و پاش ماوه‌یه‌ک و دوای چه‌ندین شه‌ڕ له‌گه‌ڵ ماموستاکه‌ی ئه‌و شوینه‌ی به‌جێ هێشت و دواتر له‌ قوتابخانه‌یه‌کیتردا که‌ ده‌رسی تازه‌ و ناشه‌رعی فێری مناڵان ده‌کرد ده‌ستبه‌کار بوو.

ماموستاکه‌ی ناوی موسته‌فا بوو بۆیه‌ له‌ به‌ر تێکه‌ڵ نه‌بوونی ناو و هێندێکیش وه‌ک ته‌شوێق ناوی که‌ماڵی له‌ سه‌ر موسته‌فای قوتابی دانا و له‌و رۆژه‌وه‌ موستفا بوو به‌ موسته‌فا که‌ماڵ.

سه‌رده‌می گه‌وره‌بوون و پێگه‌ییشتنی موسته‌فا که‌ماڵ به‌رانبه‌ر بوو له‌گه‌ڵ لاوازبوون و توانه‌وه‌ی ئه‌مپراتۆری عوسمانی. سوڵتانێکی شێت و نه‌زان، له به‌رانبه‌ر خه‌ڵکی خویدا بێ روحم و دڵڕه‌ق، له‌ به‌رانبه‌ر دژمنانی فراوانی خوی و وڵاته‌که‌یدا لاواز و بێ ده‌سه‌ڵات حوکمی وڵاتێکی به‌رین و گرنگی ده‌کرد. موسته‌فا که‌ دواتر چووه‌ قوتابخانه‌ی سه‌ربازی و بوو به‌ ئه‌فسه‌ر له‌ یه‌که‌م که‌سه‌کان بوو که‌ نیگه‌رانی لاوازی هێز و ده‌سه‌ڵاتی تورکان بوو و پڕ به‌ دڵ ده‌یهه‌ویست هاوکاری ئه‌و ئه‌فسه‌رانه‌ بکات که‌ ده‌یانه‌ویست پێشی خراپتربوونی وه‌زعه‌که‌ بگرن. به‌ڵام زۆربه‌ی ئه‌فسه‌رانی ناڕازی ئه‌وکات به‌تایبه‌تی ئه‌نوه‌ر و جه‌ماڵ حیسابێکی وایان بۆ موسته‌فا که‌ماڵ نه‌ده‌کرد. دواتریش به‌ باشی ناسییان به‌ ته‌واوی هه‌وڵیان ئه‌دا له‌ ریزی خویاندا دووری خه‌نه‌وه‌. که‌ماڵ که‌سێکی زیره‌ک به‌ڵام نه‌سوڵح و خۆبه‌زلزان و ده‌سه‌ڵاتخوازبوو. نه‌ وه‌ک که‌سی یه‌که‌م جێ په‌سه‌ندی ناڕازییان بوو نه‌ ئه‌ویش وه‌ک فه‌رمانبه‌ر حازر بوو هاوکارێکی باشی ناڕازییان بێ.

له‌گه‌لێک رووداو و سه‌رنجام شه‌ڕێکی دنیاگردا ئه‌مپراتۆری عوسمانی به‌کرده‌وه‌ رووخا و ته‌نیا قابڵۆخێکی بێکه‌ڵکی لێ به‌ جێمابوو. سپای بێگانان له‌ ئیستانبووڵ دامه‌زرابوو،بڕیاره‌کانی سولتان له‌ پێشدا له‌ لایه‌ن ئه‌وانه‌وه‌ ده‌دران و دواتر وه‌زیره‌ تورکه‌کان ته‌نیا جێبه‌جێیان ده‌کردن. ئه‌نوه‌ر و رێبه‌رانی ئێتحاد و ته‌ره‌قی که‌ سه‌به‌بکاری تێوه‌گلانی عوسمانی له‌م شه‌ڕه‌دا بوون هه‌ڵاتبوون و هه‌رکامه‌یان خوی له‌ وڵاتێکی دووردا شاردبووه‌وه‌. مه‌یدان بۆ ده‌رکه‌وتنی رێبه‌رێکی نوێ و خاوه‌ن ئیراده‌ که‌ بتوانێ ئه‌رکی خوی بباته‌ سه‌ر به‌ ته‌واوی ئاماده‌ بوو.

موسته‌فا که‌ له‌ ماوه‌ی چوارساڵ شه‌ڕی جیهانیدا به‌ گشت توانای خویه‌وه‌ به‌شداری کردبوو و به‌تایبه‌تی له‌ شه‌ڕی گالیپۆلیدا سنووری فیداکاری و کارزانی تێپه‌ڕاندبوو بۆ سوڵتان و زۆربه‌ی ئه‌فسه‌رانی سپای تێکشکاوی تورک ناوێکی دیار بوو. به‌ڵام هێشتا خاوه‌ن پۆست و ده‌سه‌ڵاتێکی وا نه‌بوو که‌ چاوه‌ڕوانی ، یان مه‌ترسی وه‌ ئه‌ستۆگرتنی ئه‌م ئه‌رکه‌ی لێ بکرێ.

له‌گه‌ڵ دابه‌زینی که‌شتییه‌کانی ئینگلیز له‌ ئیستانبووڵ سپای یونان و ئیتالیاش له‌ ئه‌ستیرنا (ئه‌زمیری دواتر) و ده‌وروبه‌ری دابه‌زین و خاکی تورکانیان داگیر کرد. هه‌رچه‌ند تا ئیستا عوسمانی زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆری خاکی خوی له‌ ده‌ست چووبوو به‌ڵام ئه‌و شوێنانه‌ وه‌ک خاک و ماڵی تورکان نه‌بوون و خه‌ڵکی تورکیان تێدا نه‌ده‌ژیان. به‌ڵام ئه‌م رووداوانه‌ی داوایی به‌ ته‌واوی جیاواز بوون چوونکه‌ پاش سه‌دان ساڵ یه‌که‌مجار بوو که‌ تورکان بێگانه‌یه‌کی ده‌سه‌ڵاتدار له‌ ماڵی خویاندا ببینن و ناچار بن ئه‌مر و ده‌ستووری ببه‌نه‌ ڕێوه‌!

موسته‌فاکه‌ماڵ که‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای شه‌ڕه‌وه‌ له‌ بیری سازکردنی گرووپ و ده‌سته‌ی هاوبیری خویدا بوو بۆ رۆژێکی وا ، به‌ هه‌زار زه‌حمه‌ت و فێل وته‌ڵه‌که‌  توانی سولتانی بێ ده‌سه‌ڵات رازی بکات تا وه‌ک نوێنه‌ری خوی بۆ رۆژهه‌ڵاتی وڵات به‌ڕێکات و به‌و بیانووه‌ی که‌ بڕوات سه‌ر و سامانێک بدات به‌و هێزه‌ پرش و بڵاوه‌ی عوسمانی که‌ له‌ ناوچه‌دا سه‌رگه‌ردانه‌ و نه‌زم و ئارامیش بۆ ناوچه‌که‌ بگێڕێته‌وه‌ و له‌ ژێر په‌رده‌ی ئه‌م مه‌عمووریه‌ته‌شدا خه‌ریکی ئامانجه‌کانی خوی بێت.!

سوڵتان و سه‌رۆک وه‌زیره‌که‌ی سه‌ره‌نجام به‌ نابه‌دڵییه‌وه‌ رازی بوون و موسته‌فا که‌ماڵ له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵێک ئه‌فسه‌ریتر که‌ هه‌موو هه‌ڵبژارده‌ و هاو بیری خوی بوون به‌ که‌شتیه‌ک، رۆژی19 ی مانگی مای 1919 گه‌یشتنه‌ شاری سامسون و بنکه‌ و باره‌گای شۆڕشێکیان دامه‌زراند که‌ دواتر ته‌ختی سولتان و ده‌سه‌ڵاتی بێگانه‌نیشی تێکرووخاند.

 دواتر که‌ له‌ موسته‌فا که‌ماڵیان ده‌پرسی که‌ کام رۆژ له‌ دایه‌ک بوویت به‌ غروور و خۆهه‌ڵکێسانه‌وه‌ ده‌یگوت:  19 مای 1919.!!

دیارترینی ئه‌و ئه‌فسه‌رانه‌ی که‌ له‌م سه‌فه‌ره‌ پڕخه‌ته‌ره‌دا له‌گه‌ڵ موسته‌فا که‌ماڵ بوون بریتی بوون له‌ : ره‌ئووف، کازم کارابه‌کر، ره‌فعه‌ت، عارف و عه‌لی فواد که‌ دواتر و پاش ئه‌وه‌ سه‌دان فیداکارییان له‌ رێگای به‌ ده‌سه‌ڵاتگه‌یاندنی موسته‌فا که‌ماڵ دا کرد گیران و وه‌ک خایه‌ن موحاکێمه‌  و ته‌نانه‌ت چه‌ند که‌سیشیان بێروحمانه‌  ئێعدام کران.

هاوکات له‌گه‌ڵ گه‌ییشتن بۆ قووڵایی خاکی ئانادۆڵ موسته‌فا که‌ماڵ و هه‌ڤاڵانی ده‌ستیان کرد به‌ رێکخستن و هاندانی خه‌ڵک بۆ پێکهێنانی هێزێکی به‌رگری له‌ دژی هاوپه‌یمانان، به‌ تایبه‌تی دژی یۆنانییه‌کان که‌ به‌شێک له‌ وڵاتی ئه‌وانیان داگیر کردبوو و به‌ نیازی هێرش و داگیرکاری تریش بوون.

هه‌ر بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ پلان و به‌رنامه‌ی دوو کۆنفه‌راسی گرنگ له‌ شاری ئه‌رزڕووم له‌ سه‌ر سنووری ئه‌رمه‌نستان و  له‌ شاری سیواس داڕێژرا و مه‌جال بۆ موسته‌فا که‌ماڵ ره‌خسا تا وه‌ک رێبه‌رێکی سیاسیش خوی نیشان بدات و بتوانێ ئه‌وه‌ی به‌ ساڵان بیری لێ کردووه‌ته‌وه‌ بۆ خه‌ڵک و ژێنڕاڵه‌کانی هاوبیریشی باس بکات. ئه‌م کۆنفه‌رانسانه‌ چه‌نده‌ سولتان و هاوپه‌یمانانی له‌ ئیستانبووڵ تووڕه‌ کرد هێنده‌ش جێگای موسته‌فا که‌ماڵی له‌ ناو نوخبه‌ی تورکدا کرده‌وه‌ و ئێعتباری پێ به‌خشی.

زۆری نه‌خایاند موسته‌فا که‌ماڵ و هاوکارانی بوونه‌ خاوه‌ن هێزێکی گه‌وره‌ و توانیایان شه‌ڕێکی به‌رین له‌ دژی سپای پوشته‌ و به‌رداخی یونان ده‌ست پێ بکه‌ن. له‌ لووتکه‌ی ئه‌و شه‌ڕانه‌دا  شه‌ڕی ساکاریا وه‌ک به‌ ناو بانگترین و شاکاری سه‌ربازی موسته‌فا که‌ماڵ دێته‌ حیسابکردن که‌ پاش نزیک به‌ مانگێک رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی خوێناوی و کوژرانی ده‌یان هه‌زا که‌س له‌ هه‌ردووکلا سه‌ره‌نجام سپای موسته‌فا که‌ماڵ که‌ له‌ لایه‌ن شه‌خسی خویه‌وه‌ رێبه‌ری ده‌کرا، توانی یونانییه‌کان تێک بشکێنێ و سه‌دان کیلوو میتر پاشه‌کشێیان پێ بکات.

پاش ئه‌م سه‌رکه‌وتنه‌ جارێکیتر موسته‌فا که‌ماڵ خوی و هێزه‌که‌ی کۆ کرده‌وه‌ ، هیندێک به‌ وه‌زعی دیپلۆماسی و رێکخستنی خه‌ڵکه‌وه‌ خه‌ریک بوو و  سه‌ره‌نجام هێرشی یه‌کجاری کرده‌ سه‌ر سپای یونان له‌ شاری ئه‌زمیر و به‌ ته‌واوی له‌ خاکی تورکان ده‌ری په‌ڕاندن.

کاتێک سپای تورک و موسته‌فا که‌ماڵ چوونه‌ ناو شاری ئه‌زمیر ، بێ روحمانه‌ هێڕشیان کرده‌ سه‌ر خه‌ڵکی سیڤیلی ناتورکی ئه‌و شاره‌ و جگه‌ له‌ کوشتنی هه‌زاران که‌سیان به‌ رۆژی رووناک ده‌ستدرێژییان کرده‌ سه‌ر ماڵ و نامووسیان ، هه‌زاران کچ و ژن به‌ رۆژی رووناک و هێندێکیان له‌ سه‌ر جاده‌ ده‌سدرێژیان پێ کرا!.

 ئوسقۆفی کلیسای یونانییان له‌ کلیسا ده‌ر هێنا ، به‌ زیندوویی هه‌ردووک چاویان هه‌ڵکۆڵی و به‌ شمشێر ده‌ست و لاقیان بڕییه‌وه‌!. هه‌موو ئه‌م تاوان و جینایه‌تانه‌ به‌ پێش چاوی هێزی ده‌ریایی سپای ئامریکا و ئیتالیاوه‌ ئه‌نجام ئه‌دران و جگه‌ له‌ موخابێره‌کردنی رووداوه‌ بۆ کاربه‌ده‌ستانی خویان بچووکترین کاردانه‌وه‌ له‌و هێزانه‌ نه‌بینرا!

موسته‌فا که‌ماڵ بۆ خوی له‌ یه‌کێک له‌ به‌رزترین ماڵه‌کانی ئه‌و شاره‌وه‌ که‌ هێ ماڵه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندێکی تورک بوو و کچه‌که‌یان به‌ ناوی له‌تیفه‌ دواتر بوو به‌ هاوسه‌ری دووهه‌می موسته‌فا که‌ماڵ، چاوی له‌م تاوانانه‌ ده‌کرد و وه‌ک سه‌یری زه‌ماوه‌ند بکات دڵره‌قانه‌ به‌ قیژه‌و هاواری ژن و مناڵی گیرکه‌وتوو پێده‌که‌نی و هیچیتر!

له‌ گه‌رمه‌ی ئه‌م رووداوانه‌دا وڵاتانی سه‌رکه‌وتووی شه‌ڕ سه‌ره‌تا خه‌ریکی پلان داڕشتن بۆ دابه‌شکردنی پاشماوه‌کانی میراتی عوسمانی بوون و له‌ په‌یمانی سێڤه‌ر دا که‌ چه‌ند خاڵیشی باسی چاره‌نووسی کوردان بوو بڕیار بوو تورکان به‌ ته‌واوی له‌ ئاوی ده‌ریا دوور بخرێنه‌وه‌ و ده‌وڵه‌تێکی یۆنانی به‌ درێژی سنووره‌ ئاوییه‌کان عوسمانی ساز بکرێ . سه‌رۆک وه‌زیری خه‌لیفه‌ش فه‌رید پاشا که‌ وێنستۆن چرچیل خوی و وه‌زیره‌کانی به‌ کابینه‌ی بووکڵه‌ شووشان ناو ده‌بات، ئه‌م په‌یمانه‌ی ئیمزا کردبوو. به‌ڵام موسته‌فا که‌ماڵ به‌و په‌ڕی زیره‌کی و هۆشیارییه‌وه‌ ئه‌م پلانه‌ جیهانییه‌ی گۆڕی و  زلهێزانی ناچار کردن که‌ له‌ په‌یمانێکی تر دا که‌ به‌ په‌یمانی لۆزان ناسراوه‌ سه‌د و هه‌شتا ده‌ره‌جه‌ چاره‌نووسی تورکان (و هی ئێمه کوردانیش) وه‌رچه‌رخێنێ و خه‌ون و خیاڵی کوردانیش که‌ بڕیار بوو له‌ راپرسییه‌کی گشتیدا داخوازییه‌کانیان به‌ کۆمه‌ڵگه‌ی جیهانی بگه‌یینن و ئه‌گه‌ر خوازیاری سه‌ربه‌خۆیی بوون له‌ لایه‌ن کۆمه‌ڵه‌ی گه‌لانه‌وه‌ داواکه‌یان قبووڵ بکرێ کرده‌ خیاڵێکی تا ئیستاش به‌دی نه‌هاتوو!

 

موسته‌فا که‌ماڵ  و کورد

هه‌موو چوار ساڵی شه‌ڕی جیهانی و ئه‌و پێنج ساڵه‌ش که‌ موسته‌فا که‌ماڵ خه‌ریکی ده‌ستپێکردن، و به‌ره‌وپێش چوون بوو بزووتنه‌وه‌یه‌کی دیار و رێکخراو له‌ ناو کوردانی باکوور و رۆژاوا دا نه‌هاته‌ ئاراوه‌. واتا له‌و سه‌رده‌مانه‌دا که‌ نه‌ته‌وه‌کانیتر توانییان هه‌له‌که‌ له‌ قازانجی خویان بقۆزنه‌وه‌ و خویان له‌ داوی یه‌خسیری رزگار که‌ن ، وێڕای هه‌وڵی که‌سێکی وه‌ک میجێر نۆێل و بنه‌ماڵه‌ی به‌درخان بۆ به‌رپاکردنی سه‌رهه‌ڵدانێک، کورد بێده‌نگ و بێ جووڵه‌ بوون. ته‌نانه‌ت به‌شێکی له‌ نوخبه‌ی کورد که‌ له‌ ناو سپای تورکدا ده‌سترویشتوو بوون بۆ نموونه‌ عیسمه‌ت ئینونو و کازم دیاربه‌کری و... به‌جێ هه‌وڵدان بۆ مافی کوردان گه‌وره‌ترین خزمه‌تیان به‌ موسته‌فا که‌ماڵ و بزاڤه‌که‌ی کرد. عیسمه‌ت ئینینۆ له‌ هه‌ردووک دانشتنی په‌یمانی لۆزاندا نوێنه‌ری تورکان بوو و ته‌نانه‌ت له‌و دانشتنانه‌ دا ئیده‌عاشی کرد که‌ کوردانیش جۆرێک تورکن که  لۆرد کرزن نوێنه‌ری ئینگلیز له‌ کۆنفه‌رانسه‌که‌ دا به‌ گاڵته‌ پێ وت:  ئه‌مه‌ش که‌شفێکی تازه‌ی تورکانه‌؟!

به‌ڵام دواتر و له‌ به‌هاری 1925 دا له‌و کاته‌ دا که‌ موسته‌فا که‌ماڵ توانیبووی به‌ سه‌ر گشت دژمنانیدا زاڵ بێت، یۆنانیان له‌ خاکی خویدا بکاته‌ ده‌ر و په‌یوه‌ندی دیپلۆماتیک له‌گه‌ڵ رووسییه‌ی شوره‌وی‌ و فه‌رانسه‌دا دامه‌زرێنێ و خه‌ڵافه‌تی ئیستانبوول هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ و... شؤڕشی شێخ سه‌عیدی پیران ده‌ستی پێکرد و ویستی داواو مافه‌کانی کورد مسه‌وگه‌ر بکات. ئه‌م بزاڤه‌ هه‌رچه‌ند وێڕای ره‌نگی تۆخی ئاینی به‌ شێوه‌یه‌کی بنه‌ڕه‌تیش نه‌ته‌وه‌یی بوو. به‌ڵام له‌به‌ر دێر وه‌ختی و به‌هێزی سپای موسته‌فا که‌ماڵ له‌ ماوه‌یه‌کی کورتی چه‌ند مانگه‌دا تێکشکا و زۆربه‌ی رێبه‌رانی، له‌وانه‌ شێخ بۆ خوی به‌ دیل گیران یان ته‌سلیم بوون و بێ به‌زه‌یانه‌ ئێعدام کران. دوای شکانی ئه‌م سه‌رهه‌ڵدانه‌ رێگا بۆ به‌ره‌وپێشچوونی بیرۆکه‌یه‌کی هار و ره‌گه‌زپه‌ره‌ستانه‌ی دژی کورد به‌ ناوی که‌مالیزم هه‌موار بوو. ئامانجی ئه‌و بیرۆکه‌یه‌ سڕینه‌وه‌ی ئاسه‌واری کورد و توانه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی به‌ کوردستانه‌وه‌ بوو. له‌وانه‌ ناوی کوردستان و کورد خوی!

 

درێژه‌ی هه‌یه‌

z ڕێکه‌وتی 2010/5/26-08:36 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

چۆن موسته‌فا که‌ماڵ بوو به‌ باوکی تورکان؟

 

ئاماده‌کردنی حاته‌می مه‌نبه‌ری

 

به‌شی دووه‌م:

ده‌ستپێکردنی شه‌ڕی یه‌که‌می جیهانی و رووخانی ئه‌مپراتۆری عوسمانی

رووداوه‌کان زۆر به‌ توندی ده‌چوونه‌ پێش. سولتان عه‌بدولحه‌مید که‌ پێشتر ده‌سه‌ڵاتی ده‌گه‌ییشت سنووری 3 قاره‌ی دنیا ئیستا له‌ ترسان چواردیواری کۆشکی دوڵمه‌باخچه‌شی لێ ببوه‌ دژمن و ده‌مانچه‌یه‌ک به‌ده‌سته‌وه‌ ته‌قه‌ی له‌ هه‌ر خشه‌ و جووڵه‌یه‌ک ده‌کرد که‌ به‌ر گوێ ده‌که‌وت.! هه‌ر له‌م رێگایه‌شه‌وه‌ سێ که‌س له‌ خزمه‌تکار و ته‌نانه‌ت کچێکی 14 ساڵه‌ی خوشی به‌ر که‌وتبوون و  به‌ ده‌مانچه‌ی سوڵاتان کوژرا بوون!

رۆژانه‌ گۆشه‌یه‌کی ئه‌و وڵاته‌ به‌رینه‌ی ژێرده‌ستی تورکان دابڕ ده‌کرا و ده‌خرایه‌ سه‌ر ئه‌مپراتۆرییه‌کیتر یان ده‌بووه‌ وڵاتێکی سه‌ربه‌خۆ. ئه‌نوه‌ر و هاوکارانی به‌ کوودێتایه‌ک عه‌بدول حه‌میدیان لابرد و برایه‌کی شێت و نه‌خوشی به‌ ناوی ڕه‌شادیان له‌  زیندان ده‌رهێنا و  کردیانه‌ سوڵتان! (سولتان موحه‌مه‌دی پێنجه‌م).

ئه‌نوه‌ر پاشا که‌ زمانی ئاڵمانی به‌ باشی ده‌زانی به‌ ته‌واوی خوی له‌ ئاڵمانه‌کان نزیک کرده‌وه‌ و له‌م رێگاشه‌وه‌ ته‌واوی ده‌م و ده‌زگاکانی ئه‌مپراتۆری راسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆ خسته‌ ده‌ست ئه‌وان.

سه‌ره‌نجام کوژرانی وه‌لی عه‌هد(جێ‌نشینی شا)ی ئوتریش له‌ شاری ساراییڤی بوو به‌ هۆی هه‌ڵگیرسانی ئاگری شه‌ڕێک که‌ تا ئه‌وکات وێنه‌ی له‌ میژوودا رووی نه‌دابوو - شه‌ڕی یه‌که‌می دنیاگر-.

هه‌روه‌ک پێشتریش باسکرا ئه‌مپراتۆری پان و به‌رینی عوسمانی له‌م رۆژاندا وه‌ک وڵاتێکی بێ هێز و بێ خاوه‌ن که‌وته‌ به‌ر په‌لامار و له‌ هه‌وه‌ڵ رۆژه‌کانی شه‌ڕیشدا پایته‌خته‌که‌ی که‌وته‌ به‌ر مه‌ترسی داگیرکردن!

شه‌ڕی گالیپۆلی که‌ دواتر بوو به‌ شوێن و ناوی رووداوێکی میژوویی ،به‌ هوی فیداکاری و کارزانی ئه‌فسه‌رێکه‌وه‌ به‌ ناوی موسته‌فا که‌ماڵ ( که‌ مه‌به‌ستی سه‌ره‌کی ئه‌م وتاره‌ش ناساندنی ئه‌وه‌) پێشی پێشڕه‌وی کانی به‌ره‌ی دژی عوسمانی گرت و  ئیستانبووڵ پایته‌ختی سوڵتانی تورکانی له‌ ته‌سلیمبوونێکی کوتووپڕ و ئابڕووبه‌رانه‌ رزگار کرد.!

تورکه‌کان سه‌ره‌تا له‌ سه‌ر گشت موسوڵمانان حیسابیان کردبوو که‌ وه‌ک جاران  بێنه‌ فریایانه‌وه‌ و وه‌ک رابوردوو له‌ "جیهاد" و شه‌ڕ دژی "کافران" دا ئه‌مپراتورییه‌که‌یان بپارێزن . له‌ راستی دا ئاڵمانه‌کانیش زۆر و که‌م حیسابیان له‌ سه‌ر هه‌ستی ئایینی موسوڵمانان کردبوو ، به‌ڵام له‌ لایه‌ک به‌ نیسبه‌تی شه‌ڕه‌کانی پیشووتری عوسمانی ئه‌م جاره‌یان زیاتر تێکنیک و چه‌کی پێشکه‌وتوو بوو که‌ دوری ده‌گێڕا. شتێک که‌ ئه‌فسه‌رانی عوسمانی نه‌ک هه‌ر لێ بێبه‌ش بوون به‌ڵکوو ئه‌و چه‌کانه‌ش که‌ له‌ ئاڵمانیان وه‌رگرتبوون هێشتا نه‌یان ئه‌زانی به‌باشی که‌ڵکی لێ وه‌رگرن. له‌ لایه‌کیتره‌وه‌ گه‌لانی موسولمان به‌ڵام ناتورکی ناو ئه‌مپراتۆری عوسمانی به‌تایبه‌تی عه‌ره‌به‌کان هۆشیار ببوونه‌وه‌ و وه‌ک جاران ته‌نیا هه‌ستی ئایه‌نی نه‌بوو که‌ بڕیاری بۆ ده‌دان.  به‌ڵکوو بوونه‌خاوه‌ن ماڵی خویان ببووه‌ خه‌ونێکی نزیک له‌ راستی و ئه‌ورووپاییه‌کانیش قه‌ولی به‌دیهاتنی ئه‌و خه‌ونه‌‌یان پێده‌دان و به‌ هاسانی ده‌یان خستنه‌ به‌ره‌ی خویانه‌وه‌.

 لیبی بۆ ئیتالیا، جه‌زایه‌ر و مه‌راکێش بۆ فه‌رانسه‌، میسر و ئێراق بۆ ئینگلیس و... ملیان که‌چ کرد و به‌ جێ فریا که‌وتن له‌ دووره‌ به‌ گیانکه‌نشتی ئه‌مپراتۆری زاڵم و خوێنڕێژی عوسمانی له‌ ژێر چه‌قوی "کافران" دا پێ ده‌که‌نین!.

پێشتر سوڵتان عه‌بدول حه‌مید له‌ کۆتاییه‌کانی ده‌سه‌ڵاتیدا بڕیاری کۆمه‌ڵکوژکردنی ئه‌رمه‌نییه‌کانی ده‌رکردبوو و سه‌دان هه‌زار که‌سیشی لێ کوشتن. به‌ڵام ماوه‌یه‌ک ئه‌م تاوانه‌ به‌ هۆی جۆرا و جۆر راگیرابوو و هێشتا زۆربه‌ی شوێنه‌کانی ئه‌وجێگایه‌ی ئیستا پێ ده‌وترێ تورکیه‌، کۆمه‌ڵگه‌ی ئه‌رمه‌نییان لێ ده‌ژیا. له‌م رۆژانه‌ی شه‌ردا که‌ زۆربه‌ی موسوڵمانی ناتورک به‌ ئاشکرا پشتیان له‌ تورکان ئه‌کرد ئه‌نوه‌ر پاشا و هاوبیرانی هه‌م له‌ رقان و هه‌م له‌ ترسان بڕیاری کۆمه‌ڵکوژکردنی یه‌کجاره‌کی ئه‌م خه‌ڵکه‌یان دا و له‌ ماوه‌ی ساڵ و نێوێکدا ( کۆتایی 1914 تا ناوه‌ڕاستی 1915 ) ته‌قریبه‌ن ئاسه‌وارێکی وایان له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی نزیک له‌ یه‌ک میلیۆن و نیوی ئه‌رمه‌نی نه‌هێشت. کوردانیش له‌م تاوانه‌دا وه‌ک نۆکه‌ر و خزمه‌تکاری تورکان رۆڵی نێگاتیوی گێڕا و به‌شی خویان شه‌رمیان به‌رکه‌وت.

 بێگومان کوردانێکیش هه‌بوون که‌ بۆ پاراستنی گیانی ئه‌رمه‌نییان و شاردنه‌وه‌یان ریسکیان به‌ گیان و ژیانی خویانه‌وه‌ کردبێت به‌ڵام میژووی نووسراوی ده‌ستی بێگانه‌ ته‌نیا خراپه‌ و لایه‌نی تاوانه‌که‌ی بۆ تۆمار کردووین و ده‌گمه‌ن پێچه‌وانه‌که‌ی واتا هاوخه‌میی یا ده‌ربازکردنی ئه‌رمه‌نیاة ڵي قڕکردن.

پاش 4 ساڵ شه‌ڕی دنیاگر کۆتایی پێهات. عوسمانی خراپتر له‌ ئاڵمانی هاوپه‌یمانی ته‌سلیم بوو و چاره‌نووسی که‌وته‌ ده‌ست وڵاتانی سه‌رکه‌وتووی شه‌ڕ به‌ تایبه‌تی ئینگلیس ، چوونکه‌ ئه‌وده‌م هێشتا رۆڵی ئامریکا که‌م و بێ بایه‌خ بوو و رووسیه‌ش کۆتایی شه‌ڕ بوو به‌ کۆتایی ده‌سه‌ڵاتی ته‌زار و شۆڕشی ئوکتوبه‌ر نه‌ک هه‌ر رووسییه‌ به‌ڵکوو روانگه‌ و نه‌زمی دنیاشی به‌ره‌و  ئاقارێکی تر برد.

له‌گه‌رمه‌ی ئه‌م رووداوانه‌ دا کۆمه‌ڵێک ئه‌فسه‌ری تری تورک په‌یدا بوون که‌ له‌ ئه‌نوه‌ر و هاوبیران بێزار، له‌ سیاسه‌ت و بڕیاردانیان تووڕه‌ و له‌و وه‌زعه‌ی به‌ سه‌ر وڵاته‌که‌یاندا هاتووه‌ شه‌رمیان له‌ خویان ئه‌کرد. له‌ ژێره‌وه‌ خه‌ریکی پلان و به‌رنامه‌داڕشتن بوون و له‌ هه‌ل و فرسه‌تێک ده‌گه‌ڕان تا ده‌سه‌ڵات بگرنه‌ ده‌ست خویان و مه‌سیری چاره‌نووسی وڵاته‌ ژێرپێ نراوه‌که‌یان بگۆڕن. رێبه‌ر و سه‌رکرده‌ی ئه‌م تاقمه‌ که‌سێک نه‌بوو جگه‌ له‌ موسته‌فا که‌ماڵ که‌ دواتر ده‌بینین چۆن له‌م رێگا سه‌خته‌دا سه‌رکه‌وت و تورکان و تورکیه‌ی له‌ ژێرده‌ستی دژمنانی سه‌دان ساڵه‌ی رزگار کرد.

درێژه‌ی هه‌یه‌

z ڕێکه‌وتی 2010/5/26-08:34 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

چۆن موسته‌فا که‌ماڵ بوو به‌ باوکی تورکان؟

 

ئاماده‌کردنی حاته‌می مه‌نبه‌ری

 

تورکییه‌ نه‌ک هه‌ر به‌شی زۆری جوغرافیا و خه‌ڵکی ئێمه‌ی له‌ ژێر ده‌ست دایه‌ به‌ڵکوو به‌هێزترین و له‌ ناو کۆمه‌ڵگه‌ی جیهانیشدا ده‌سترویشتووترین دوژمنی کورده‌. ریژیمی ئیستای تورکیه‌ که‌ نزیک به‌ سه‌دساڵ پێش ئیستا بناغه‌کانی داڕێژران به‌رهه‌می بیر و تێکۆشانی که‌سێکه‌ به‌ ناوی موسته‌فا که‌ماڵ ئاتا تورک (باوکی تورکان) بۆیه‌ گرنگ و پیویستیشه‌ که‌ کوردان به‌وردی میژووی ئه‌م سه‌دساڵه‌ی تورکییه‌ و به‌ تایبه‌تی ئه‌تاتورک و بیره‌کانی بخوێننه‌وه‌. ئه‌م وتاره‌ هه‌وڵ ئه‌دات هه‌نگاوێکی بچووک بێت له‌م بواره‌دا.

---------------------------------

 

ئاوڕدانه‌وه‌یه‌کی  کورت ‌ له‌ میژووی عوسمانی  

 

سه‌ره‌تاکانی 1300 ی زایه‌نی هێندێک خێڵ و عه‌شیره‌تی تورک له‌ ئاسیای ناوه‌ڕاسته‌وه‌ که‌ له‌ ده‌ست کوشتار و تاڵانی تورکه‌ مه‌غۆله‌کان هه‌ڵاتبوون گه‌ییشتنه‌ ئه‌ناتۆلیا و له‌ لایه‌ن عه‌لائه‌دین که‌یقباد سولتانی سه‌لجووقییه‌وه‌  جێگایان پێدرا و له‌ ناوچه‌یه‌کی نێوان ئه‌مپراتۆری بیزانس و سه‌لجۆقیدا نشته‌جێ بوون.* ئامانجی سه‌لجووقییه‌کان له‌مکاره‌ قایمکردنی سنووره‌که‌یان بوو که‌ هه‌رده‌م مه‌ترسی هێرشی بیزانسه‌کانی له‌ سه‌ر بوو.

ورده‌ ورده‌ عه‌شیره‌تی دیکه‌ی تورک هاتن و ناوچه‌ی دیکه‌یان بۆ خویان داگیرکرد و له‌گه‌ڵ لاوازبوونی سه‌لجووقییه‌کانیش دا ئه‌م خێڵه‌ کۆچه‌رانه‌ له‌ مێوان و ئاواره‌وه‌ بوونه‌ خاوه‌ن ماڵ و له‌ هه‌ردووک ده‌سه‌ڵاتی رووله‌ لاوازی ناوچه‌که‌ خاکیان دابڕ کرد و شاری بورسه‌یان کرده‌ پێته‌ختی خویان. ساڵی 1453  سوڵتان موحه‌مه‌دی یه‌که‌م کۆنستانتینپوول ، پایته‌ختی ئه‌مپراتووری بیزانسی داگیر کرد**، ناوی ئیسلامبووڵی له‌ سه‌ر دانا و بناخه‌ی ئه‌مپراتۆری عوسمانی داڕشت که‌ ئیده‌عای رێبه‌ری گشت موسوڵمانانی جیهانی ده‌کرد.

ساڵی 1514 سوڵتان سه‌لیمی یه‌که‌م له‌ چاڵدڕان، شا سمایلی سه‌فه‌وی تێکشکاند*** ، ته‌ورێز پایته‌ختی سه‌فه‌وییه‌کانی داگیر، تاڵان و وێران کرد و دواتر رووی کرده‌ شام، به‌غدا، قاهێره‌، سوڵتانی میسری هه‌ڵواسی ودواتر قودس و سه‌ره‌نجام مه‌که‌ی گرت. خاده‌می "ماڵی خودا''ی  بانک کرد، کلیلی ''حه‌ره‌مه‌ینی شه‌ریفه‌ینی'' لێ سه‌ند وخوی  وه‌ک خه‌لیفه‌ی موسوڵمانانی دنیا  و خاده‌می ماڵی خودا راگه‌یاند.

 ستراتێژی به‌رده‌وامی ده‌سه‌ڵات له‌ عوسمانیدا له‌ سه‌ر رازی نه‌بوون به‌و ده‌ستکه‌وتانه‌ که‌ هه‌ن دانرا بوو بۆیه‌ سوڵتانه‌کانی دوای سه‌لیم په‌لاماری ئه‌ورووپایان دا و له‌ سه‌رده‌می سلێمانی قانوونی دا  سنووری عوسمانی تا نزیک ده‌روازه‌کانی ئوتریش درێژ کرابووه‌وه‌.

شوڕشی 1789 ی فه‌رانسه‌ وه‌ک  هه‌موو ده‌سه‌ڵاته‌ سته‌مکاره‌کانی تر ده‌سه‌ڵاتی خوێنڕێژی عوسمانیشی له‌رزاند و رووداوه‌کانی دواتر کاریگه‌ری گرنگیان کرده‌ سه‌ری .

ئه‌مپراتۆرییه‌کانی بریتانیا، ئوتریش و رووس بۆ ماوه‌ی سه‌ده‌یه‌ک راسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆ هاوکاری یه‌کتریان کرد بۆ به‌رته‌سک کردنه‌وه‌، لاوازکردن و سه‌ره‌نجام رووخاندنی ده‌سه‌ڵاتی حه‌وسه‌د ساڵه‌ی عوسمانی.

 

کۆتاییه‌کانی ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی

سوڵتان عه‌بدول مه‌جید له‌ ترس و کاریگه‌ری شۆڕشی فه‌رانسه‌دا و به‌ ڕێنوێنی هێندێک که‌سی شاره‌زا (1839-1861) کۆمه‌ڵێک ئاڵ و گۆڕی له‌ شێوه‌ی ئێداره‌ و قانوونی ئه‌ساسی ئه‌مپراتۆریدا جێبه‌جێ کرد که‌ مه‌جالی به‌ ئێلیتی سیاسی و خه‌ڵکی عه‌لاقه‌دار به‌ سیاسه‌ت ئه‌دا که‌ خویان نیشان بده‌ن . ئه‌مه‌ خوی سه‌ره‌تایه‌ک بوو تا خه‌ڵک جۆرێکیتر له‌ سوڵتان و بڕیاره‌کانی که‌ ژیان و چاره‌نووسی ئه‌وانی له‌ ده‌ستدا بوو بڕوانێ. به‌ تایبه‌تی له‌ ئیستانبوڵ و به‌شی ئه‌ورووپایی ئه‌مپاتۆری که‌ به‌ "رۆملی'' به‌ ناوبانگ بوو رۆژنامه‌ و کتێبی تا ئه‌و کات نایاب ده‌رکه‌وتن و ته‌نانه‌ت له‌ ناو ئه‌فسه‌ران و "پاشاکانیش" دا که‌سی ره‌خنه‌گر و ناڕازی ده‌بینرا.

به‌ هاتنه‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی سوڵتان عه‌بول حه‌مید (1879)  ئه‌م ئازادییانه‌ی به‌ربه‌ست و دواتر به‌ ته‌واوی نابوودی کردن. ژماره‌یه‌کی زۆر جاسووسی به‌ سه‌راسه‌ری وڵاتدا بڵاو کردنه‌وه‌ و له‌ هه‌رکۆیه‌ک نه‌یارێکی ده‌ست ده‌که‌وت ده‌یگرت، ده‌یکوشت یان بۆ شوینی زۆر دوور به‌ڕی ده‌کرد.یه‌کێک له‌ ناڕازییانی  به‌ ناوی مه‌دحه‌د پاشا که‌ وه‌ک رێبه‌ری فکری سه‌رجه‌م ناڕازییانیش ده‌ناسرا به‌ فێڵ و بێ ره‌وشتی له‌ سویسه‌وه‌ هێنایه‌وه‌ و ده‌ستگیری کرد، سه‌ری بڕی و پێسته‌که‌یان پڕ کرد له‌ کا تا خه‌ڵکیتری پێ بترسێنن.!

به‌ڵام ئه‌م کارانه‌ نه‌یان توانی عه‌لاجی ده‌ردی "پیاوه‌ نه‌خوشه‌که‌'' بکه‌ن و رۆژ له‌ دوای رۆژ سه‌رهه‌ڵدان و ناڕه‌زایه‌تی له‌ دژی سوڵتان له‌ ناو تورکاندا و له‌ دژی عوسمانی له‌ ناو خه‌ڵکی ناتورکدا دا په‌ره‌ی ده‌سه‌ند. میسرییه‌کان به‌ هاوکاری بریتانیا خویان له‌ چنگی عوسمانی ده‌رهاویشت و سێرب، بورلغار و مونته‌نێگرۆ به‌ هاوکاری رووسه‌کان سه‌ربه‌خویی خویان له‌ عوسمانی راگه‌یاند. کروات، مه‌قدوونیا و یۆنان حازر به‌ ژێرده‌ستی نه‌بوون و هه‌ر رۆژه‌ سه‌رهه‌ڵدانێکیان ساز ده‌کرد و سه‌ره‌نجام ئه‌وانیش سپای سوڵتانیان له‌ وڵاتی خویان وه‌ده‌رنا و بوونه‌وه‌ خاوه‌ن ماڵی خویا.

ئه‌فسه‌رانی تورکی سپای عوسمانی رۆژانه‌ به‌چاوی خویان ئه‌یان بینی ده‌سه‌ڵاتیان که‌م ده‌بێته‌وه‌ و که‌سانێک که‌ تا دوێنێ خزمه‌تکار و به‌رده‌سی ئه‌وان بوون ئیستا خویان پێ له‌وان که‌متر نیه‌ و نه‌ک حازر به‌ برا بچووکی نین به‌ڵکوو له‌ هێندێک جێگاش  به‌ ئاشکرا بێڕێزی به‌ تورک ، ئه‌فسه‌ران و ته‌نانه‌ت خه‌لیفه‌ش ده‌که‌ن!.

له‌ ناو ئه‌م ئه‌فسه‌رانه‌ دا دووکه‌س له‌ هه‌موان به‌رجه‌سته‌تر بوون که‌ یه‌کیان ئه‌نوه‌ر و دووهه‌میان جه‌ماڵی ناو بوو. که‌سێکی سێهه‌میش هه‌بوو به‌ ناوی ته‌لعه‌ت به‌ڵام ئه‌و ئه‌فسه‌ر نه‌بوو، کاربه‌ده‌ستێکی ئاسایی به‌ڵام به‌ بڕوا و ئیراده‌وه‌ کاری ده‌که‌رد تا پێشی داڕمانی ده‌سه‌ڵاتی تورکان بگرێ و به‌ گه‌رمی هاوکاری ئه‌نوه‌ر و جه‌ماڵی ده‌کرد.

ئه‌م سێ که‌سه‌ دواتر بناغه‌ی کۆمه‌ڵه‌ی تورکانی لاو ، یان ئه‌نجومه‌نی ته‌عالی و ته‌ره‌قییان داڕشت. سه‌ره‌تاکان ئه‌م تاقمه‌ ئامانج و رێگایه‌کی روونی سیاسییان بۆ ئاڵتێرنه‌تیوی وه‌زعه‌که‌  نه‌بوو و ته‌نیا لێکهه‌ڵوه‌شانی ئه‌مپراتۆری و لاوزی و بێ ده‌سه‌ڵاتی سوڵتان تووڕه‌ی کردبوون و بۆ پڕکردنه‌وه‌ی ئه‌و بۆشاییه‌ که‌وتبوونه‌ کار. به‌ڵام که‌م که‌م ناچار بوون وه‌ک جووره‌ حیزبێکی سیاسی کار بکه‌ن و له‌ باری چه‌ندایه‌تی و چۆنایه‌تیشه‌وه‌ گۆڕانیان به‌ سه‌ردا بێت و په‌ل و پۆ باوێنه‌ شوێنه‌کانیتری ئه‌مپراتۆریش.

شاری سالۆنیکای مه‌قدوونیا ناوه‌ندی ئه‌م ناڕازییانه‌ بوو به‌شی زۆری ئه‌فسه‌رانی ناڕازی و دژی سوڵتان و ئێداره‌که‌ی له‌م شاره‌ دا بوون که‌ شوێنی له‌ دایه‌ک بوونی موسته‌فا که‌مالیشه‌.

رووسیه‌ له‌ لایه‌ک هه‌وڵی ئه‌دا له‌ میراتی عوسمانی به‌شی گه‌وره‌ی به‌رکه‌وێ. به‌ڵام به‌ هوی شکانێکی قورس له‌ گه‌ڵ ژاپۆند دا (1905) و هه‌وه‌ها کێشه‌ی ناوخۆ که‌ خه‌ریک بوو تێکڕای ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی بکه‌وێته‌ ده‌ست کومونیستان مه‌جالی که‌می بۆ مابووه‌وه‌ و ئینگلیسیش به‌ داگیرکاری هێند و ئافریقاوه‌ سه‌رقاڵ بوو و مه‌جالی ته‌واوی نه‌بوو له‌م گۆڕانه‌دا وه‌زعه‌که‌ له‌ قازانجی خوی بگۆڕی. بۆیه‌ ته‌نیا ده‌سه‌ڵاتی نوێ و به‌ هێز قه‌یسه‌ری ئاڵمان بوو که‌ له‌ ژێر رێبه‌ری "بیسمارک"دا خوی ریکخستبوو و به‌ کرده‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئێلتی نوێ تورکدا که‌وتبووه‌ دانووساندن و خه‌ریک بوو ده‌سه‌ڵاتی روو له‌ مه‌رگی حوسمانی زیندوو کاته‌وه‌ و وه‌ک هاوپه‌یمانی خوی له‌ دژی ره‌قیبانی ئه‌ورووپایی خوی به‌ کاری بێنێ و هه‌ر ئه‌م مه‌جال و فرسه‌ته‌ش بوو که‌ دواتر حوسمانی له‌ شه‌ڕی جیهانیه‌وه‌ گلاند و خستییه‌ به‌ره‌ی ئاڵمان له‌ دژی ئه‌وانیتر...

درێژه‌ی هه‌یه

z ڕێکه‌وتی 2010/5/26-08:32 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

 

هه‌نگاوێکی مه‌زن و ئه‌زموونێکی به‌نرخ. ئه‌م سه‌رکه‌وتنه‌ له‌ گه‌لی خوشه‌ویستی کورد پیرۆز

باسکردن و ده‌ستنیشانکردنی ئه‌وه‌یکه‌، یه‌کیه‌تی و پێکه‌وه‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی دژمنێکی دڵ ره‌ش و زۆردار، ته‌نیا رێگای درۆست و سه‌رکه‌وتوانه‌یه‌  بۆ گه‌لێکی ژێر ده‌ست ، هونه‌رێکی گه‌وره‌ نیه‌. بێ هونه‌ری ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌م ئه‌سڵه‌ ساکار و گرنگه‌ تێنه‌گه‌ی یان تێ بگه‌ی و خوتی لێ ببوێری.کارێک که‌ په‌روه‌نده‌ی سێ و یه‌کساڵه‌ی بزووتنه‌وه‌ی ئێمه‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان پێکدێنێ.

31 ساڵه‌ ریژیمی سته‌مکاری تاران بێ به‌زه‌یانه‌ خه‌ریکی کوشتن، گرتن و وێرانکاریی له‌ وڵاتی ئێمه‌ (کوردستان) دایه‌.

 31 ساڵه‌ ئێمه‌ بێ گوێدانه‌ بایه‌خ و گرنگی پێکه‌وه‌بوون ،هه‌ر یه‌که‌ له‌ سه‌نگه‌رێکدا شه‌ڕی پاراستنی گیانمان ده‌که‌ین و به‌ پارچه‌کردنی هێزی خومان هێز و هیوا ده‌ده‌ینه‌ جینایه‌تکارانی ده‌سه‌ڵات داری تاران. ئۆخه‌یچ که‌ پێش مردنم بۆ جارێکیش بووبێ،  یه‌کده‌نگی و یه‌کهه‌ڵویستی  گشت هێز و لایه‌نه‌کانی کوردم بینی خویان تێکه‌ڵ به‌ داخوازی سه‌دان ساڵه‌ی خه‌ڵکی کورد کرد.  داخوا بڵی ئه‌م کاره‌ به‌نرخه‌ جگه‌ له‌ من، ئاواتی چه‌ند که‌سی دیکه‌ی کورد بوو بێت؟!

پاش تاوانی سامناکی رۆژی 9 -5-2010 ی ریژیمی کۆماری ئیسلامی که‌ تێدا 5 مرۆفی گه‌وره‌ و ئیراده‌ پۆڵایینی له‌ سێداره‌ دان، کاسه‌ی سه‌بری هه‌موان پڕ بوو، بێزیان له‌ تاوان و تاوانباران هه‌ستا و بێ بیانووی پووچی جاران هاوده‌نگ و هاوکار چوونه‌ مه‌یدانی شه‌ڕی ئه‌هریمه‌ن و.سه‌ربه‌رزانه‌ تێکه‌ڵ به‌ ده‌ریای خرۆشاوی گه‌ل بوون و سه‌رکه‌وتوانه‌ش هاتنه‌ده‌ر. ئه‌م سه‌رکه‌وتنه‌ له‌ هه‌موان و پێش هه‌موان له‌ بنه‌ماڵه‌ی خوشه‌ویستانی گیانبه‌ختکردوو، فه‌رزادی مامۆستا، عه‌لی ،فه‌رهاد،شیرین و مێهدی پیرۆز بێت.

من له‌ وتارێکدا که‌ له‌ سایتی هه‌ڵویست دا بڵاو کرایه‌وه‌ و ئیستاش له‌ ئارشیوی ئه‌و سایته‌ دا ماوه‌ رێکه‌وتی 4-9-2009 داوام کرد :

 مه‌ترسی ئێعدامکردنی زیندانیانی سیاسی کورد به‌ جیددی بگرین

هه‌روه‌ها له‌و باره‌وه‌ نووسیبووم:

ریژیمی کۆماری ئیسلامی نه‌ک هه‌ر له‌ هیچ تاوان و جینایه‌تێک له‌ کوردستاندا ناپرینگێته‌وه‌ به‌ڵکوو زۆرجار بۆ ترساندنی خه‌ڵکیتریش،کوردستان وه‌ک تاقیگه‌ی تاوانکاری بۆ مه‌به‌سته‌کانی به‌کاردێنێ.سی ساڵ ته‌مه‌نی نه‌گریسی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته ‌ڕه‌شه‌ ئه‌مه‌ی بۆ هه‌موان سه‌لماندووه‌ و که‌س نابێت شک و گومانێکی له‌م باره‌وه‌ هه‌بێ.

من له‌ درێژه‌ی وتاره‌که‌دا نووسیبووم:

ساڵانێکه‌  کۆمه‌ڵێک  چالاکی سیاسی و مه‌ده‌نی کورد له‌ زیندانه‌کانی ریژیمدا گیراون و ژماره‌یه‌کیان -  ته‌نیا -  له‌ به‌ر ئه‌و روانگه‌ و سیاسه‌ته‌ دژمنانه‌یه‌ی ده‌وڵه‌تی تاران به‌رانبه‌ر به‌ کورد، حوکمی ناڕه‌وای مه‌رگیان به‌ سه‌ردا سه‌پاوه‌ و به‌شێکیشیان زیندانی دوور و درێژیان بۆ بڕاوه‌ته‌وه‌. ئه‌م مرۆڤه‌ شه‌ریفانه‌ ئه‌گه‌ر له‌ وڵاتێکی ئاساییدا ژیابان ده‌بوا  بۆ ئه‌و کارانه‌ی کردوویانه‌ خه‌ڵات کرابان. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ بواری چالاکیی ئه‌م تێکۆشه‌رانه‌ ژینگه‌ پارێزی، مافه‌کانی مرۆڤ یان خوێنده‌وارکردنی خه‌ڵک بووه‌. به‌ڵام به‌ جێ ئه‌وه‌ گه‌وره‌ترین ناحه‌قییان ده‌رحه‌ق کراوه‌ و ئیستابه‌تاوانی هه‌نگاوی ئینسانانه‌ و مرۆڤدۆستانه‌ له‌ ژێر تیغی جه‌لاددان. بۆیه‌ ئه‌م خۆشه‌ویستانه‌ له‌ هه‌رکه‌سیتر زیاتر پیویستییان به‌ پشتگیری خه‌ڵکه‌که‌یان هه‌یه‌.

دیسان نووسیبووم:

ئێحسان فه‌تاحیان ( ئه‌وکات هێشتا ئێحسان ئێعدام نه‌کرابوو) و حه‌بیبوڵا لوتفوڵای مه‌ترسی کوشتنیان له‌ سه‌ره‌ و کاوه‌ جه‌وانمه‌رد، جه‌واد عه‌لیزاده‌ و فه‌ردین مورادیش له‌ ماوه‌ی دووڕۆژی ڕابوردوودا بۆ شوێنی نادیار راگوێزراون. هه‌موو ئه‌مانه‌ له‌ حاڵێک دایه‌ که‌ حوکمی زیندانی کاوه‌ جه‌وانمه‌رد ته‌نیا چه‌ندرۆژی ماوه‌ کۆتایی بێ!  بۆیه‌ زۆر پیویست و گرنگه‌ مه‌ترسی ئێعدامی هه‌ریه‌که‌ یان قه‌ڵاچۆکردنی به‌ کۆمه‌ڵی ئه‌م زیندانیانه‌ به‌ جددی بگرین.

له‌ درێژه‌دا نووسیبووم :

که‌ مرۆڤ گوێ له‌ لایه‌نه‌ کوردییه‌کان ده‌گرێ که‌سیان نیه‌ لایه‌نگری یه‌کیه‌تی کوردان نه‌بێ.؟! به‌ڵام هه‌رکه‌سه‌ و بیانووییه‌ک دێنێته‌وه‌ که‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ وابێت و ئه‌مه‌ وانه‌بێت ئه‌وان حازره‌ن بێنه‌ ناو ریزی یه‌کگرتنێکه‌وه‌ که‌: رێگای سه‌خڵه‌تی نه‌ته‌وه‌ێه‌کی ئازار دیتووی ماف ژێرپێنراو  هه‌موار و له‌ رزگاری نزیک ده‌کاته‌وه‌. بۆ دوور که‌وتنه‌وه‌ له‌ یه‌کتر هه‌زار بیانووی پووچ ده‌تاشن و سه‌رئه‌نجام ناراسته‌وخۆ یارمه‌تی به‌ تاوانکارانی دژمنی خوێنڕێژ ئه‌که‌ن تا په‌روه‌نده‌ی تاوانه‌کانی دژی خه‌ڵکی ئێمه‌ قه‌به‌تر بکات.

ئیستا و پاش ئه‌م یه‌کگرتنه‌ عه‌مه‌لییه‌ ئه‌م جاره‌مان که بوو به‌ هۆی له‌رزاندنی دڵی ره‌شی دژمن، شادی و هیوا به‌خشین به‌ خه‌ڵکه‌که‌مان و هێنانه‌ مه‌یدانی لایه‌نه‌ ئێرانییه‌کانی بۆ داکۆکی کردن له‌ مافه‌کانمان و...‌ به‌ وتاره‌که‌ی ئه‌و کاتمدا ده‌چمه‌وه‌ ، وێڕای ئازاری گرانی برینی نه‌مانی فه‌رزاد و هه‌ڤاڵانی، شادی دامده‌گرێ و بزه‌ی خوشی ده‌که‌وێته‌ سه‌ر لێوم و له‌ به‌ر خومه‌وه‌ ده‌ڵێم:

 بڵی ئه‌م سه‌رکه‌وتن و ئه‌زموونه‌ به‌نرخه‌ ببێته‌ هه‌نگاوی سه‌ره‌تا بۆ گۆڕکردنی رق و قینی عه‌شیره‌تی ناو بیره‌ جیوازه‌کانی ئێمه‌ و پاش مه‌رگی ئه‌م خوشه‌ویستانه‌ به‌ره‌ی ئێمه‌ هه‌روا به‌هێز و یه‌کگرتوو، به‌ره‌ی جه‌هل و تاوانی ده‌وڵه‌تی سته‌مکاری ئێرانیش که‌م که‌م لێک هه‌ڵوه‌شێ و رێگای سه‌رکه‌وتنی یه‌کجاری هه‌موار بێ.؟

14-5-2010

z ڕێکه‌وتی 2010/5/26-08:27 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

عرفان قانعی فرد به‌کریگیراوێکی بێ شه‌رم

حاته‌م مه‌نبه‌ری

پێشبار

به‌کرێگیراو که‌سێکه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خوی خزمه‌تی ده‌وڵه‌ت یان ده‌سگایه‌کی  سه‌ربه‌ دژمن دژی خه‌ڵکی خوی ده‌کات.

بێ شه‌رم که‌سێکه‌ له‌ ئه‌نجامدانی کار و کرده‌وه‌ی قیزه‌ون و ناپه‌سه‌ند لای زۆربه‌ی خه‌ڵک،ناپرینگێته‌وه‌.

له‌ به‌ر ئه‌وه‌یکه‌ میژووی ژێرده‌ستی و داگیرکراوی کورد سه‌دان ساڵی تێپه‌ڕ کردووه‌، به‌کرێگیراو و خائێنیشمان یه‌ک و دوو نین، بگره‌ به‌ هه‌زارانن. ئه‌وه‌ی تازه‌ و ده‌گمه‌نه‌ له‌م باره‌وه هێندێک‌ به‌کرێگیراوی بێ شه‌رمن.

من هیچکات به‌ ره‌نخنه‌گرتن له‌ حیزب و لایه‌نه‌ کوردییه‌کان و بگره‌ سه‌رجه‌می بزووتنه‌وه‌ی کوردیش (له‌لایه‌ن هه‌رکه‌سه‌وه‌ بێت) هه‌ڵناچم به‌ڵکوو بۆ خوم یه‌کێک له‌ ناڕازی و ره‌خنه‌گرانی ئه‌م بواره‌م و ته‌نانه‌ت کاتێکیش له‌ رێزی یه‌کێک له‌م حیزبانه‌دا چالاکانه‌ کارم کردووه‌ بێده‌نگ نه‌بووم و ره‌خنه‌م له‌ ناته‌واوی و کرداری نه‌شیاوی رێبه‌ران گرتووه‌. بۆیه‌ حه‌زده‌که‌م خوێنه‌ری ئه‌م بابه‌ته‌ به‌م روانگه‌وه‌ ئه‌م وتاره‌ بخوێنێته‌وه‌، نه‌ک من وه‌ک پارێزه‌رێکی گشت کار و کرده‌وه‌ی ئه‌م لایه‌ن‌ و که‌سانه‌ بزانێ که‌ به‌ شێوه‌یه‌ک ناویان یا باسیان هاتوه‌ته‌ ئاراوه‌. به‌ پێچه‌وانه‌،من ناچار بووم له‌وان و له‌ سه‌رجه‌می بزووتنه‌وه‌ی کورد له‌ به‌رانبه‌ر هێرشی خۆفرۆشێکی ئابڕوو دامالاودا دیفاع بکه‌م که‌ به‌شێکه‌ له‌ ئه‌رکی نیشتمانیم.

عێرفانی قانعی فرد هه‌ڵویستی له‌ سه‌ر کورد

من گه‌لێکجار وتوومه‌ ئیستاش دووپاتی ده‌که‌مه‌وه‌ که‌ تا رۆژێک بزووتنه‌وه‌ی کورد، له‌ چوارچێوه‌ی چه‌ند رێبه‌ر و چه‌ند هه‌زار پێشمه‌رگه‌ی چه‌کداردا بمێنێته‌وه‌ کورد له‌م قورتی ژێرچه‌پۆکییه‌دا رزگاری نابێت،دیل و بێ ده‌ره‌تان ده‌مێنێته‌وه‌ و له‌ مامه‌ڵه‌ و کێشه‌ ناوچه‌یی و نێونه‌ته‌وه‌یه‌کاندا رۆڵی قوربانی و قه‌زاوه‌گه‌ڕێنی خه‌ڵکیتر یاری ده‌کات.

 بویه‌ پیویسته‌ و ده‌بێت باڵێکیتری چالاک و کاریگه‌ر بۆ ئه‌م خه‌بات و به‌رخۆدانه‌ دژواره‌  ساز بکرێ تا بتوانێ وه‌ک گه‌لانی دیکه‌ ئاواتی هه‌ڵفڕینی خوی بێنێته‌ دی و رێگای هه‌ستانه‌وه‌ به‌ جێ پاڵدانه‌وه‌ بگرێته‌ به‌ر. ئه‌م باڵه‌ش ته‌نیا رووناکبیران و خه‌ڵکی ئه‌کادمێکیکی ناوه‌وه‌ی کوردستانن ئه‌توانن رۆڵی تێدا بگێڕن و بێ ئه‌وان کاره‌که‌ له‌نگ و باره‌که‌ ‌ ناباره‌ وه‌ک ئیستا.

 به‌ هاوفکری و هاوئاهه‌نگی ئه‌وانه‌ ئێمه‌ (نه‌ته‌وه‌که‌مان) ئه‌توانین ببینه‌ جێ هیوا و متمانه‌ی کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک و دوای پێکهێنانی ئه‌م هێواو متمانه‌یه‌ که‌ ئێمه‌ ده‌بینه‌ خاوه‌ن بزووتنه‌وه‌یه‌ک که‌ چۆک به‌ دژمندا دێنێ و ناچاری ده‌کات مل به‌ داوا ره‌واو ئینسانییه‌کانماندا بکات.

بۆیه‌ من نه‌ک هه‌ر وه‌ده‌نگهاتن و را و بۆچوونی که‌سانی ناوه‌وه‌ی کوردستان له‌ سه‌ر شێوه‌ی کار و کرداری پڕ له‌ هه‌ڵه‌ی تائیسای حیزب و رێبه‌رانمان به‌ خراپ نازانم، به‌ڵکوو کزبوون یان نه‌بوونی تا ئیستای ئه‌م ده‌نگه‌ به‌ لاوازییه‌کی گه‌وره‌ی بزاڤه‌که‌مان ئه‌زانم  و داد و هاوار بۆ په‌یدابوونیم کردووه‌ته‌ ئه‌رکی شه‌و و رۆژم.

به‌ڵام ئه‌مه‌ هیچکات به‌و مانایه‌ نیه‌ که‌ ئێمه‌ خاوه‌نی بزووتنه‌وه‌یه‌ک نین و ئه‌وه‌ی تا ئیستا کردوومانه‌ کۆمه‌ڵێک هه‌ڵس و که‌وتی ناشیرین و هه‌ڵچوونی عه‌شیره‌تی دواکه‌وتوانه‌ بووه‌ و په‌یوه‌ندی به‌ حه‌ره‌که‌تێکی مه‌ده‌نی و سه‌رده‌میانه‌وه‌ نیه‌! وه‌ک دژمنه‌کانمان گه‌ره‌کیانه‌ پێناسه‌ی بکه‌ن و ئیستاش ده‌یانه‌وێ له‌ زمان کوردێکی هه‌زار چێهره‌ی وه‌ک عیرفان قانعی فرده‌وه‌‌ بۆ نه‌سڵی نوێ ئێرانی بڵاو که‌نه‌وه‌.

قانعی فرد له‌ وتووێژێک و بابه‌تێکدا که‌ دیاریی ساڵی نوێ زایه‌نین بۆ ئێمه‌، هه‌وڵیداوه‌ بزووتنه‌وه‌ی کورد و دوو دانه‌ له‌ حیزبه‌کانی به‌ نه‌سڵی نوێ بناسێنێ و  په‌رده‌ له‌ سه‌ر رووداوه‌ داپۆشراوه‌کانی پێشتر هه‌ڵداته‌وه‌.

قانعی فرد له‌ سه‌ردێڕی باسه‌که‌یدا  ده‌ڵێ:

کدام جنبش؟ من دنبال خیال خام حکومت کردی نیستم

(کام بزووتنه‌وه‌؟ من به‌ شوێن خه‌یاڵی خاوی حکوومه‌تی کوردییه‌وه‌ نیم)

هه‌ر له‌یره‌وه‌ ناوبراو سه‌رجه‌می بزووتنه‌وه‌ی کورد ده‌خاته‌ ژێر پرسیار و حکوومه‌تی کوردیش وه‌ک خه‌یاڵی خاو پێناسه‌ ده‌کات. تا ئه‌یره‌ ده‌کرێ ئه‌مه وه‌ک ‌ بۆچوونی تاکێکی کۆمه‌ڵگا ببینرێ و جێ ره‌خنه‌ نه‌بێت. به‌ڵام له‌ درێژی بابه‌ته‌که‌دا دێته‌ سه‌ر هه‌ڵویستگرتن و له‌ نێوان ریژیمه‌کان  و رێبه‌رانی کورددا هه‌ڵئه‌بژێرێ. قانعی فرد له‌مباره‌وه‌ ده‌ڵێ:

 در دهه چهل که شاه و ساواک در عراق قصد داشتند کودتایی ضد عبدالکریم قاسم انجام بدهند، ایران از بازی کارت کردها استفاده کرد و بنا به توصیه ساواک، مصطفی بارزانی حرکت عشایر ضد حکومت را مصادره به مطلوب کرد و برای جذب توده عوام و مشتاق هویت کردی، آن را جنبش ملی کرد در عراق نامید اما صرفا بازی ساواک بود و ساواک به آنها کمک مالی و تسلیحاتی مشروط کرد که در نواحی کردنشین ایران دخالتی نداشته باشند و صرفا در جهت پیشبرد امور خود در کردستان عراق تمرکز داشته باشند. گرچه حزب دمکرات کردستان عراق را نماینده روس ها در ۱۹۴۶ تاسیس کرده بود اما از ۱۹۵۹ به بعد ساواک ایران و از ۱۹۶۷ به بعد اسرائیل در آن نفوذ گسترده ای داشت و حتی برای نخستین بار در تاریخ معاصر کردی، در آن مرکز اطلاعات و امنیت پایه ریزی کردند.

له‌م پێناسه‌یه‌ی سه‌ره‌وه‌دا به‌ ئاشکرا چه‌واشه‌کاری ده‌کرێ و ده‌بینین نووسه‌ر هه‌وڵ ئه‌دات بزووتنه‌وه‌ی ئه‌یلوول(وه‌ک یه‌کێک له‌ گه‌وره‌ترین بزووتنه‌وه‌کانی کورد) سه‌رجه‌م به‌ ده‌ستکردی ساواک و به‌شداره‌کانیشی به‌ خه‌ڵکی عه‌وام و عه‌شایه‌ر پێناسه‌ بکات. له‌ حاڵێکدا ئه‌م بزاڤه‌ چه‌ندین ساڵ و گه‌لێک قۆناخی جیاوازی بڕین و جگه‌ له‌ ده‌وڵه‌تی قاسم له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌ته‌کانی دوای ئه‌ویش دا وتووێژ و شه‌ڕی کرد و سه‌ره‌نجام به‌یانییه‌ی 11 ی ئازاری به‌ سه‌دام دایه‌ قه‌بووڵکردن . ئه‌وه‌ی نه‌یهێشت ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌ سه‌ربگرێ په‌یمانی گڵاوی جه‌زایه‌ر بوو که‌ هاو خایه‌نێکیتری عرفان (عیسا پژمان) ده‌ڵێ "شانازی رۆڵگێڕانی" تێدا بووه‌. رۆڵ و کاریگه‌ری ساواک له‌م سه‌رده‌مه‌دا حاشای لێناکرێ. به‌ڵام ده‌ستێوه‌ردانی ساواک کۆتاییه‌کان و له‌ راستیدا ئه‌وکاته‌ بوو که‌ ئه‌م بزووتنه‌وه‌ له‌ هه‌رکاتیتر له‌ سه‌رکه‌وتن نزیکتر ئه‌بوه‌وه‌.

له‌ سه‌ر عه‌شایه‌ر بوونی به‌شدارانی ئه‌م شۆڕشه‌ش گه‌لێک به‌ڵگه‌ی پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ هه‌یه‌.نووسه‌ر و رۆژنامه‌وانی سوێدی تورد والستروم که‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ سه‌ردانی کوردستانی کردووه‌ و کتێبێکی به‌ نرخیشی به‌ ناوی "کێوه‌کان ته‌نیا دۆستی ئێمه‌ن" نووسیوه‌ و من له‌ کۆتایی وه‌رگێڕانیدام ده‌ڵێ:

ژماره‌یه‌کی زۆر دوکتور و خویندکاری زانستگاکانی به‌غدا و مووسڵ له‌گه‌ڵ ئه‌م شوڕشه‌ دا بوون و من هه‌ر شوێنێک ئه‌چووم پیویستیم به‌ وه‌رگێڕ نه‌بوو چوونکه‌ هه‌ر بنکه‌یه‌ک ده‌چووم چه‌ند که‌سی ئینگلیسی زانی تێدا بوون.... به‌ڵام قانعی فرد به‌ رێنوێنی براده‌ر ره‌زایی گه‌ره‌کیه‌ بڕنه‌وێک، ئه‌سپێک و پیاوێکی سمێڵ ئه‌ستوور بکاته‌ سه‌نبولی ئه‌م خه‌باته‌ و ته‌وه‌حوشی ده‌وڵه‌تانی قاتڵی کوردی پێداپۆشێ و به‌م کاره‌ش، بێشه‌رمی خوی نیشانی هه‌موان بدات!.

 کوردانیش بۆ خویان ده‌زانن که‌، مه‌حموود عوسمان، خالد حیسامی، هه‌ژار،عه‌بدول خالق مه‌عرووف .... ته‌نیا چه‌ند که‌سی دیاری به‌شداری ئه‌م بزاڤه‌ بوون.

هه‌ڵویستی دژمنانه‌ی عیرفان ته‌نیا به‌مه‌وه‌ ناوه‌ستێ به‌ڵکوو دێته‌ سه‌ر ریژیمی ئیستای ئێران و کرداری حیزبه‌کان و به‌م شێوه‌یه‌ قه‌زاوه‌ت ده‌کات:

مساله زبان و فرهنگ کردی و به رسمیت شناختن هویت زبانی و فرهنگ شناختی ، ارتباطی به استفاده ابزاری آن ها ندارد. آنها در عرصه سیاست و دیپلماسی حرکت خود را باید داشته باشند وگرنه اهل فرهنگ در منطقه کردنشین که به رشد فرهنگی خود، تلاش  داشته اند و این افراد زبان حال جامعه کردها نیستند بلکه یک سازمان یا موسسه سیاسی هستند. هویت فرهنگی کردستان را اهل فرهنگ برعهده دارند. در دیدارم با برژیسنکی ، پس از سخنانم باور نداشت که کردهای ایران ، روزنامه ، رادیو، دانشگاه، کتاب ، نماینده پارلمان و .... داشته باشند

لێره‌شدا ده‌بینین که‌ ناوبراو ده‌یهه‌وێ بڵێ که‌ له‌ ئێراندا کێشه‌ی کورد نیه‌ و ته‌نانه‌ت برژنسکیش؟ سه‌ری سووڕماوه‌ له‌و مافانه‌ی کوردی ئێران هه‌یانه‌. دیسان ببینن:

 

اما حکومت ایران همواره معتقد است که این دو گروه ضد انقلاب ایرانی ـ در شمال عراق فعالیت می‌کنند و حتی افرادی را عنوان هواداری از آنان به اعدام محکوم می کنند .

 

ببینید در سیاست کلی جمهوری اسلامی ایران، برای گروه های خارج نشین که نفوذی در داخل جامعه ندارند ارزش و اعتباری قایل نیستند و در اکثر کشورها هم این موضوع صدق دارد و معمولا مخالف حاضر در داخل جامعه و همراه با روند اجتماعی و سیاسی را جدی می گیرند نه کسی که در کنار بعث همکاری بکند. آن هم بعث به عنوان دشمنی که تمامیت ارضی و منافع ملی ایران را با خطر روبرو کرد. گروه هایی مسلح که در داخل مردم روشنفکر و آگاه پایگاهی ندارند و فقط با یک سری ارزش های تاریخی سعی در تعصب داشتن و اصرار بر آرمانی موهوم و فریب نسل جوان دارد، چه تاثیری یا نفوذی واقعی و عینی دارند ؟

 

پرسیارکه‌ر ده‌ڵێ  به‌ڵام ریژیم پێوایه‌ که‌ ئه‌م هێزه‌ دژی شۆڕشانه‌ له‌ باکووری ئێراقدان و ته‌نانه‌ت که‌سانێکیش به‌ ناوی هه‌واداری له‌وان به‌ ئێعدام مه‌حکووم ده‌کات. به‌ڵام "رووناکبیری"رووهه‌ڵماڵاوای کورد ده‌مامکی شه‌رم داده‌ماڵی و بێ په‌رده‌ له‌ جیاتی پاسدارێک هێرش دکاته‌ سه‌ر گشت نه‌یارانی ریژیم و ده‌ڵێ له‌ سیاسه‌تی گشتی ریژیمدا حیسابێک بۆ گرووپه‌ خارجه‌نشینانه‌ ناکرێ.

له‌ درێژه‌ی باسه‌که‌یدا قانعی فرد سنووری بێڕیزی به‌م حیزبانه‌ ده‌به‌زێنێ و راسته‌وخۆ دێته‌ سه‌ر بزووتنه‌وه‌ی کورد و ئاوا ده‌ڵێ:

 

همیشه شما به زبانی صریح نقد می کنید و شما متهم می کنند که ضد کرد و ضد جنبش ملی گرایی کرد هستید.

کدام جنبش؟ من دنبال خیال خام حکومت کردی نیستم. هربار در منازعه های داخلی ایران با محاسبه نادرست و دستخوش هیجان شدن و یا بنا به موقعیت طلبی، دوباره بر همان ادبیات بیات شده فروپاشی و براندازی انگشت می گذارند - که البته جزو هویت ایشان است -  انگار که هر برنامه ای دارند باید بعد از فروپاشی حکومت باشد. بهار ۱۳۵۸ را که مردم از یاد نبرده اند چه راهکاری برای اداره کردستان داشتند ؟ شاه و حکومتش که رفته بود. الان هم زبان به گله گشوده اند که چرا پس از انتخابات کردستان آرام است ؟ انگار هر چه نا آرام تر و غوغایی تر باشد، به نفع ایشان است.

طبعا در میان مردم آگاه و به ویژه نسل جوان فعلی، این سخنان و وعده ها اعتباری ندارند. و کمترین حرکت آنها به ضرر امنیت و توسعه استان کردستان خواهد انجامید و البته همیشه مردم کردستان از این گروه ها – که من از نامیدن آنها به عنوان حزب، پرهیز جدی دارم – پیشرفته تر و آگاه تر بوده است.

 سه‌رچاوه:‌"كردستان امروز"

لیره‌دا راشکاوانه‌ ده‌ڵێ که‌ ئه‌مانه‌ حیزبی سیاسی نین، هیچ په‌یوه‌ندییه‌کیان به‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستانه‌وه‌ نیه‌ و کرداریان ته‌نیا زیان به‌ خه‌ڵکی ئوستانی کوردستان ده‌گه‌یینێ.!

ئاکام:

1-ریژیمی ئێران و گشت داگیرکه‌رانی کوردستان هه‌وڵ ئه‌ده‌ن روخساری بزووتنه‌وه‌ی کورد ناشیرین و دواکه‌وتوانه‌ نیشان بده‌ن و له‌م باره‌وه‌ له‌ هیچ کارێکی دوور له‌ ئێخلاقیش درێغیان نه‌کردووه‌. ته‌نانه‌ت کاتێک که‌ رۆڵه‌ێ ئێمه‌یان کوشتووه‌ ویستوویان تاوانه‌که‌ی بخه‌نه‌ پال خومان و بوونی بزووتنه‌وه‌که‌ وه‌ک سبه‌بی تاوانی خویان باسبکه‌ن نه‌ سته‌مکاری خویان. له‌م به‌به‌ته‌دا عێرفان وته‌ی ئه‌وان دووپات ئه‌کاته‌وه‌ و بێشه‌رمانه‌ش به‌ جێ جاشێکی چه‌کدار لافی که‌سێکی خوێنده‌وار لێده‌دا‌ت.

2-ریژیم هه‌وڵ ئه‌دات رێبه‌ران و به‌شدارانی بزوڤی کورد به‌ نه‌خوێنده‌وار و ''عه‌وام" پێناسه‌ بکات له‌ حاڵێکدا  قازی موحه‌مه‌د قازی بوه‌ ، قاسملوو ماموستای ئابووری له‌ زانکۆکانی ئورووپا، شه‌ره‌فکه‌نی دوکتورای شیمی، برایانی موسته‌فا سوڵتانی و رێبه‌رانیتری کۆمه‌ڵه‌ هه‌موو ده‌رچووی زانستگاکانی ئێران بوون. ئامانجی بزووتنه‌وه‌که‌ دیموکراسی، مافی مرۆڤ و عه‌داڵه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی نه‌ک هه‌ر بۆ کوردان به‌ڵکوو بۆ گشت مرۆڤێکی دنیا.

 له‌م باره‌شه‌وه‌ عرفان قسه‌ی ئه‌وان دووپات ده‌کاته‌وه‌ و بێڕێزی به‌و گشت مرۆڤه‌ شه‌ریفانه‌ ده‌کات که‌ ئاگاهانه‌ ژیانی خویان کرده‌ قوربانی تا سه‌ربسه‌تی و نان بۆ خه‌ڵکیتر بێنن.  به‌ڵام ریژیمێکی هار و تاوانپیشه‌ی وه‌ک کۆماری ئیسلامی پێشی پێگرتن و گیانی لێ سه‌ندن.

3- که‌سانی وه‌ک و عرفان ئه‌توانن له‌وه‌ش زیاتر خویان سووک و رێسوا که‌ن  و سنوورێک بۆ بێ شه‌رمی خویان نه‌ناسن. به‌ڵام نه‌ عه‌لاجی ده‌ردی کاری ریژیمی تارانیان پێ ده‌کرێ و نه‌ پێشی په‌ره‌گرتنی هه‌ستی رزگاریخوازانه‌ی نه‌سڵی نوێ کورد و گه‌لانی دیکه‌ی دانیشتووی ئێرانیان پێده‌گیرێ.

4- ئه‌م بابه‌تانه‌ی عرفان له‌ پێشدا له‌ ده‌سگاکانی ریژیمدا بڵاو ده‌بنه‌وه‌ و دواتر سایتێکی کوردی به‌ ناوی بیان بێ هیچ تێبینی له‌ سه‌ر یان ژێرنووسینێک بڵاویان ده‌کاته‌وه‌!. من نازانم به‌رپرسانی ئه‌م سایته‌ چ مه‌باستێکیان له‌ بڵاوکردنه‌وه‌ی ئه‌م شێوه‌ بابه‌تانه‌دا هه‌یه‌.؟ ئه‌گه‌ر نه‌زانانه‌ بێت کاره‌ساته‌ و ئه‌گه‌ر ئاگاهانه‌ش بێت له‌ کاره‌سات خراپتر. چوونکه‌ ریژیم و عرفان مه‌به‌ستی خویان هه‌یه‌ و بوونه‌ سه‌کۆ بۆ مه‌به‌سته‌کانی ئه‌وان، به‌هه‌ر پێوانه‌یه‌ک چاوی لێبکرێ،ده‌چێته‌وه‌ بواری خزمه‌ت کردن به‌و ئامانجه‌ی که‌ ئه‌وان شوێنی ده‌گرن.

2010-3-12‌‌

z ڕێکه‌وتی 2010/3/21-11:01 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

’سه‌رهه‌ڵدانی خه‌ڵکی ئێران له قازانجی گه‌لی کورده‌’


ده‌لاقه‌: "ماڵپه‌ڕی كوردیش پرسپكتیڤ به‌ پشت به‌ستن به‌و سیاسه‌ته‌ی كه‌ له‌ دامه‌زراندنیه‌وه‌ به‌ ته‌مایه‌ رچاووی بكات و به‌ پێی هه‌لومه‌رجی هه‌نووكه‌یی ئێران و كوردستان و به‌مه‌به‌ستی تاوتۆیكردنی روداو و گۆڕانه‌ یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كانی جیهان و ناوچه‌كه‌ كۆمه‌ڵێك وتووێژی له‌ گه‌ڵ هه‌ژمارێك له‌ رۆشنبیران و نوسه‌ران و رۆژنامه‌وانان و چالاكانی سیاسی كورد له‌ ده‌ره‌وه‌ و ناوه‌وه‌ی كوردستان سازداوه‌. بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی كۆمه‌ڵێك پرسیار كه‌له‌م رۆژانه‌ و له‌م هه‌لومه‌رجه‌دا دێته‌ گۆڕێ به‌ وهیوایه‌ ئه‌م وتووێژانه‌ هۆكارێك بن بۆ وروژاندنی هه‌ندێ پرسی گرینگ و هه‌روه‌ها بۆ كردنه‌وه‌ی ده‌رگایه‌كی دیالۆگ و شرۆڤه‌ی بارودۆخه‌كه‌ و پرسه گرینگه هه‌نووكه‌یه‌كان."


’سه‌رهه‌ڵدانی خه‌ڵکی ئێران له‌ دژی رژیم له قازانجی کورده‌’


كوردیش پرسپكتیڤ: "حاته‌م مینبه‌ری" نوسه‌ر و چالاكی سیاسی كورد ده‌ڵێت كورد بۆ به‌شداریكردنی كارامه‌ له‌م بزوتنه‌وه‌ نۆێیه‌ی ئێراندا و ئه‌وه‌ی كه‌ خاوه‌ن قورسایی خۆی بێت شانسی له‌ زۆربه‌ی گه‌لانی ئێران زیاتره‌ و پێویسته‌ یه‌كه‌م شت ماڵی خۆێ و گوتاری خۆی یه‌كبخات و له‌ ناو خۆیاندا له‌ سه‌ر شته‌ ئه‌ساسی و‌ سه‌ركیه‌كان كۆك بن.
ئه‌م نوسه‌ره كورده‌ له‌ دیدارێكیدا له‌گه‌ڵ ماڵپه‌ڕی كوردیش پرسپكتیڤ هه‌روه‌ها پێی وایه‌ "به‌شێک له‌ حیزبه‌کان تا ئاستی خۆ بچووککردنه‌وه‌ بێ پلان و به‌رنامه‌ له‌م بزاڤه‌ چوونه‌ته‌پێش که‌ ئێعتباری خوشیان خستووه‌ته‌ مه‌ترسییه‌وه‌. به‌شێکیتریان (ره‌نگه‌ له‌ رقی ئه‌وانیتردا!) گرنگی و نرخی ئه‌م ناڕه‌زایه‌تییانه‌ نا‌بینن یان گه‌ره‌کیان نیه‌ ببینن. هه‌وڵ ئه‌ده‌ن هه‌ر به‌ حیسابی بیست و پێنچ ساڵ پێش ئیستا له‌ ناو نه‌یارانی بێ ئێعتباری ریژیمدا به‌ دوای "هاوپه‌یمان" دا بگه‌ڕین!. ئه‌مه‌ له‌ حاڵێکدایه‌ که‌ له‌گه‌ڵ هیچکام له‌ لایه‌نه‌ کوردییه‌کانی گۆڕه‌پانی کوردستاندا هاوپه‌یمانییه‌کی روون و نووسراویان ‌ نیه‌ و ره‌نگه‌ هه‌ر به‌ پیویستیشی نه‌زانن!!.
ده‌قی دیداره‌كه‌ی "حاته‌م مینبه‌ری " نوسه‌ر و چالاكی سیاسی كورد له‌خواره‌وه‌ وه‌ك خۆی بخوێنه‌ره‌وه‌:

كوردیش پرسپكتیڤ - هۆکاره‌ سه‌ره‌کیه‌کانی ئه‌م قه‌یرانه‌ی ئێران که‌ ئه‌م بزوتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌ی لێ که‌وته‌وه‌ چی بوون؟
خه‌ڵکی ئێران به‌ گشتی کۆمه‌ڵێک چاوه‌ڕوانییان له‌ شۆڕشی ساڵی 1357 هه‌بوون وه‌ک ، ئازادی و دیموکراسی، باشتربوونی وه‌زعی ئابووری ، گه‌شه‌کردنی وڵات و..... . ئه‌وه‌ی بۆ گه‌لانی ژێرده‌ستی ئێرانیش بگه‌ڕێته‌وه‌ نه‌مانی هه‌ڵاواردن و به‌شداربوون له‌ بڕیار و ئێداره‌ی وڵاتدا ساکارترین شت بوو چاوه‌ڕوانییان ده‌کرد.
به‌شی هه‌ره‌زۆری ئه‌م داخوازییانه‌ به‌ توندی سه‌رکوت کران و له‌ ژێر باری سته‌مدا خنکێندران. نه‌سڵی چالاک و ناڕازی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ زیندان،شکه‌نجه‌، ئێعدام یان ئاواره‌ و ده‌ربه‌ده‌ر کران و کێشه‌کان چاره‌سه‌رنه‌کراو مانه‌وه‌. پاش ده‌یان ساڵ نه‌سڵێکی دیکه‌ی ناڕازی گه‌نج و خوێنده‌وارتر، له‌ ژێر کاریگه‌رییه‌کانی دنیای نوێدا په‌یدا بوون که‌ ، له‌گه‌ڵ نه‌ ته‌نیا شێوه‌ی ئیداره‌کردنی وڵات به‌ڵکوو له‌گه‌ڵ شێوه‌ی ژیان ،په‌روه‌رده‌ و داب و نه‌ریتی جێ په‌سه‌ندی ریژیمدا ناته‌با و ناکۆکه‌.
له‌پاڵ داخوازی ئه‌م نه‌سڵه‌دا داخوازییه‌ کۆنه‌کانیش،(وه‌کو ئازادی،دیموکراسی ،مافی گه‌لان و چین و سینفه‌کان) وه‌ک خویان چاره‌سه‌ر نه‌کراو ماونه‌ته‌وه‌ و ئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆ به‌ شێوه‌ی ئاشکرا و شه‌فاف نایه‌نه‌ به‌رباس به‌ڵام به‌ڵام له‌ باتن دا رۆڵی چاشنی ئه‌م قیرانه‌ یاری ده‌که‌ن.
كوردیش پرسپكتیڤ - هێزه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کانی به‌شداری ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ کامانه‌ن و بۆچی؟ کام هێزی کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی به‌شداری یان پشتیوانی لێ ناکه‌ن و بۆچی؟
گه‌نجان ،خوێندکاران و تا راده‌یه‌کیش ژنان موتوری هه‌ڵسووڕێنه‌ری ئه‌م بزووتنه‌وه‌ن . خه‌ڵکی موره‌فه‌ و زیاتر سه‌ربه‌ چینی ناوه‌ڕاستی شاره‌ گه‌وره‌کان تا ئیستا به‌شداری چالاکتریان لێ ده‌بینرێ. جێگای کرێکاران، جووتیاران و گه‌لانی ژێرده‌ست به‌ شێوه‌یه‌کی زه‌ق له‌م جووڵانه‌وه‌یه‌دا خاڵییه‌. هۆی ئه‌م کاره‌ ئه‌توانێ گه‌لێک شت بێ که‌ ره‌نگه‌ به‌ شێوه‌ی گشتی له‌ وه‌ڵامی پرسه‌کانیتردا بێمه‌ سه‌ری، به‌ڵام به‌ کورتی ئه‌توانین به‌شداری نه‌کردنی ئه‌و به‌شانه‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌م جوره‌ لێک بده‌ینه‌وه‌:
بزووتنه‌وه‌که‌ پاش هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆک کۆمار ده‌ستی پێکرد و له‌ سه‌ره‌تاوه‌ کێشه‌ی نێوان ده‌سه‌ڵاتداران بوو. بۆیه‌ خه‌ڵکی ئاسایی بڕوایان به‌ کاندیده‌ ناڕازییه‌کان نه‌بوو تا وه‌ک ریبه‌ری بزووتنه‌وه‌ی هه‌ڵگری داواکانی خویانی بزانن. هه‌ڵسوکه‌وتی دواتری مووسه‌وی و که‌رووبی به‌ تایبه‌تی پێداگرتن له‌ سه‌ر قانوونی ئه‌ساسی ئێران که‌ به‌ کرده‌وه‌ هه‌ر ئه‌م ده‌سه‌ڵاتی ئیستای لێ شین ده‌بێته‌وه‌ گومانێکی بۆ ئه‌وان نه‌هێشت که‌ داوای ئه‌وان و ئه‌م به‌ناو رێبه‌رانه‌ دوو شتی لێک جیاوازن.
كوردیش پرسپكتیڤ - ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ تا چه‌نده‌ رێکخراو ه‌ و رێبه‌رانی عه‌مه‌لی ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ کێن و تا چه‌نده‌ توانای کونترۆڵ و هیدایه‌تی بزوتنه‌وه‌که‌یان هه‌یه‌؟ و به‌ به‌راوه‌ردی ئێوه‌ ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ چه‌نده‌ له‌ ژێر کاریگه‌ری ئاییندایه‌؟
وه‌ک رێکخراو به‌و مانایه‌ که‌ له‌ جێگایه‌که‌وه‌ رێبه‌ری و هه‌دایه‌ت بکرێ هیچ. ئه‌وه‌ی ئه‌م جه‌ماوه‌ره‌ به‌رینه‌ی لێک کۆ کردووه‌ته‌وه‌ ناڕه‌زایه‌تییه‌ له‌ کۆماری ئیسلامی و شێوه‌یه‌ک که‌ ئیستا ئێرانی پێ به‌ڕێوه‌ ده‌چێ. بزووتنه‌وه‌یه‌کی "خودجووش"ه‌ و وه‌ک راستییه‌کیش مووسه‌وی و به‌ ده‌ره‌جه‌ی دووهه‌م که‌رووبی رێبه‌ری دیار و ئاشکرای ئه‌م ناڕه‌زایه‌تییانه‌ن.ئه‌م وه‌زعه‌ش سه‌به‌بی خوی هه‌یه‌، له‌ لایه‌ک ئوپوزیسیونی ده‌ره‌وه‌ی سنووره‌کان بێتوانا و ریشه‌تر له‌وه‌یه‌ که‌ جێ ئێعتباری نه‌سڵی نوێ و خه‌ڵکی ناوه‌وه‌ به‌ گشتی بێ. له‌ لایه‌کیتره‌وه‌ سه‌رکوت و زۆری ریژیم مه‌جالی په‌یدابوونی رێبه‌رانی راستی و هه‌ڵقوڵاوی ناو خه‌ڵکی بڕیوه‌ و به‌ هاسانی ناکرێ به‌م زووانه‌ش ئه‌م فرسه‌ته‌ بێته‌ پێش.
باڵی نارازی ناو ده‌سه‌ڵات هه‌وڵ ئه‌دات قۆڵی ئاینی ئه‌م بزاوه‌ش پێکبێنێ و یا حوسه‌ین میرحوسه‌ینیش هه‌ر به‌م مه‌به‌سته‌یه‌. به‌داخه‌وه‌ هێشتا کۆمه‌ڵگه‌ی ئێران و ته‌نانه‌ت تارانییه‌ "موره‌فه‌هه‌کانی‌شی" له‌م داوه‌ رزگار نه‌بووه‌ که‌ دیموکراسی له‌ ئیسلامی راسته‌قینه‌ و عه‌داڵه‌ت له‌ عه‌لی و حوسه‌یندا ببینێ! له‌ حاڵێکدا دیموکراسی به‌ مانی ده‌سه‌ڵاتی ده‌رکه‌وتوو له‌ ده‌نگی خه‌ڵک هی ئه‌و سه‌رده‌مه‌یه‌ که‌ مرۆ ئایه‌نی له‌ ده‌سه‌ڵات دوورخسته‌وه‌. به‌ڵام بێگومان باڵی سێکۆلاری ئه‌م بزاڤه‌ش به‌هێزه‌ و مه‌جالی بۆ بڕه‌خسێ زیاتر هه‌ستی پێ ده‌کرێ.
كوردیش پرسپكتیڤ - بۆچی ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ زۆرتر له‌ تاران و چه‌ند شاری گه‌وره‌ سنوردارکراوه‌ و په‌ره‌ناستێنێ؟
بزووتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌کان هه‌میشه‌ له‌ شاری گه‌وره‌ و زیاتریش پایته‌خته‌کاندا سه‌رهه‌ڵ ئه‌ده‌ن، بۆیه‌ سرۆشتیه‌ که‌ له‌ تارانه‌وه‌ ده‌ستپێبکات به‌ڵام بۆ له‌وێ قه‌تیس ماوه‌؟ ده‌کرێ سه‌رکوتی ریژیم و دوو دڵی خه‌ڵکی شاره‌کانیتر له‌ نیاز و مه‌به‌ستی ده‌مراسته‌کانی ئه‌م بزووتنه‌وه‌ (به‌تایبه‌تی له‌ ناوچه‌ نافارسه‌کاندا) وه‌ک دوو هۆی سه‌ره‌کی له‌م باره‌وه‌ ببینرێن.
كوردیش پرسپكتیڤ - جیاواز له‌ ناره‌زایه‌تی ده‌ربرێن، ئامانج و ستراتیژی ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ چیه‌؟ و چه‌نده‌ هێزه‌کانی ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ له‌ سه‌ر ئه‌و ئامانجانه‌ کۆکن؟
ناره‌زایه‌تی ده‌ربڕین خوی ئامانج نیه‌، به‌ڵکوو تاکتیکی ئاشکرای جه‌ماوه‌ره‌که‌یه‌. وه‌ک ستراتێژی ئه‌وه‌ی بۆ مووسه‌وی و که‌ڕووبی بگه‌ڕێته‌وه‌ ده‌یان هه‌وێ له‌ چوارچێوه‌ی قانوونی ئه‌ساسی ئێراندا گۆڕانێک بکه‌ن که‌ خه‌ڵکی پێ رازی بێ. مانای عه‌مه‌لی ئه‌م کاره‌ هیچ نیه‌ جگه‌ له‌ درێژکردنه‌وه‌ی ته‌مه‌نی ریژیم‌. به‌ڵام ئه‌وانیش ئه‌زانن که‌ ئه‌م جه‌ماوه‌ره‌ به‌م کاره‌ رازی نابن و داوای به‌رینتر له‌ سنووری قانوونی ئه‌ساسی ئێرانیان هه‌یه‌.بۆیه‌ مووسه‌وی و که‌ڕووبیش هه‌وڵ ئه‌ده‌ن ‌ ته‌عبیری خویان له‌ قانوونی ئیستای ئێران بکه‌ن ، مه‌سه‌ڵه‌ن باسی ئازادی ئه‌حزاب، مه‌تبووعات و بیروباوه‌ڕ بکه‌ن .ته‌نانه‌ت هه‌وڵیش ئه‌ده‌ن وێنه‌ و سیمایه‌کی تر له‌ ئایه‌توڵا خومه‌ینی پێشانی خه‌ڵک بده‌ن که‌ گوایا ئیمام ویستوویه‌ عه‌داڵه‌ت و ئازادی بپارێزێ و خامه‌نه‌یی و ئه‌حمه‌دی نژاد پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌ ده‌که‌ن!
له‌ سه‌ر ئه‌ساسی ئه‌م لێکدانه‌وه‌یه‌ زۆر زه‌حمه‌ته‌ بکرێ کۆک بوون و هاوبیریه‌ک له‌ناو جه‌ماوه‌ر و لایه‌نه‌کانی ئه‌م بزاڤه‌دا ببینرێته‌وه‌ که‌ یارمه‌تی یه‌کگرتن بکات. به‌ پێچه‌وانه‌ پێداگرتنی مووسه‌وی له‌ سه‌ر ئه‌م خاڵانه‌ لاوازترین دیوی ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌ که‌ زۆرجار بێزهه‌ستێنیشه‌.
كوردیش پرسپكتیڤ - جگه‌ له‌ خۆپیشاندان، کامانه‌ن میکانیزمه‌کانی خه‌بات و ململانێکان؟ و ئه‌و تاکتیکانه‌ی بزوتنه‌وه‌که‌، تا ئێستا چه‌نده‌ کاریگه‌ر بوون؟
له‌ جێگایه‌کدا که‌ ده‌وڵه‌ت و به‌رپرسانی بێترس و پرس له‌ که‌س ئه‌توانن خه‌ڵک بکوژن دژواره‌ له‌ دووره‌وه‌ رێگا بۆ خه‌ڵک ده‌ستنیشان بکرێ که‌ کام میکانیسم و رێگا بگرنه‌به‌ر بۆ فشارهێنان بۆ ریژیم. ئه‌وه‌ی تا ئیستا کراوه‌ لانیکه‌م هێنده‌ کاریگه‌ر بووه‌ که‌ ته‌واوی دنیا بزانن که‌ له‌ ئێراندا چه‌باسه‌. به‌ڵام ریژیم سابتی کرد که‌ ئه‌توانێ مانۆڕ بدات و خۆپێشاندانی خه‌ڵکی ناڕازیش به‌ربه‌ست یان چه‌واشه‌ بکا‌ت. بۆیه‌ ده‌بێت بۆ به‌رده‌وام بوونی خه‌بات فکریتر بکرێته‌وه‌ که‌ ره‌نگه‌ مانگرتن رێگایه‌کی باش بێت . به‌ڵام چینی کرێکار،گه‌لی کورد، به‌لووچ، عه‌ره‌ب یان ئازه‌ری که‌ بچووکترین داواکانیان له‌ زمان ده‌مڕاستانی ئه‌م بزووتنه‌یه‌وه‌‌ نابیسرێ بۆ چی ده‌ست له‌کار هه‌ڵگرن و نانی ماڵ و مناڵی خویان بخه‌نه‌ مه‌ترسییه‌وه‌؟
كوردیش پرسپكتیڤ - چه‌نده‌ نه‌ته‌وه‌ بنده‌سته‌کانی ئێران له‌م بزوتنه‌وه‌دا چالاکن؟ ئه‌گه‌ر به‌ پێی وه‌زنی خۆیان چالاک نین بۆچی؟
وه‌ک تاک و به‌و شێوه‌یه‌ که‌ فارسه‌کان گه‌ره‌کیانه‌ زیاتر له‌ به‌شی خوشیان به‌شدارن و تازه‌ هه‌ردووک "رێبه‌ره‌" ناڕازییه‌که‌ش سه‌ربه‌ نه‌ته‌وه‌کانیترن. جگه‌ له‌مه‌ ژماره‌یه‌کی به‌رچاوی ئه‌و که‌سانه‌ که‌ له‌م ماوه‌یه‌دا کوژران له‌ خوێندکارانی کورد بوون. به‌ڵام هیچکامیان وه‌ک بزاڤی سیاسی به‌شدار نه‌بوون و ئه‌وه‌ی بۆ کوردیش ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌، به‌تایبه‌تی حیزبه‌ سیاسییه‌کانی خرابترین و بێماناترین هه‌ڵویستیان له‌م باره‌وه‌ گرتووه‌، جا یه‌کێکیان به‌م بار و ئه‌ویتریان به‌ باره‌که‌ی تر دا!.
به‌ پێچه‌وانه‌ی خه‌ڵکی ئێران، کورده‌کان شانسی یه‌کخستن و یه‌کگرتنیان زیاتره‌. داواکان یه‌ک و هه‌مبه‌ره‌کانیشیان یه‌کن. ده‌کرا و ئیستاش دێر نه‌بووه‌ که‌ گشت لایه‌نه‌ کوردییه‌کان (به‌ ده‌ره‌وه‌ و ناوه‌وه ی وڵاته‌وه‌‌) کۆمه‌ڵێک داخوازی روون و عه‌مه‌لی بکه‌نه‌ بناغه‌ی کار و له‌ سه‌ریان رێک که‌ون. وته‌بێژ و قسه‌که‌ر‌ی بۆ سازکه‌ن و به‌ گشت لایه‌ک، له‌وانه‌ به‌ بزووتنه‌وه‌ی ناڕازی ئیستای ئێرانی رابگه‌یینن.
پیویست ناکات هیچ کوردێک ببێته‌ لایه‌نگری هیچ به‌شێکی ئه‌م کێشه‌یه.‌ به‌ڵکوو وه‌ک نوێنه‌ری نه‌ته‌وه‌ی کورد و داواکانی، به‌ زمانێکی سه‌رده‌میانه‌ له‌گه‌ڵ تاران (هه‌رکه‌س ده‌بێت باببێت) قسه‌ و وت و وێژ بکات.رۆڵ و جێگای خوی له‌ رێبه‌ریکردنی ئه‌م ناڕه‌زایه‌تیه‌یانه‌دا بگێڕێ. ئه‌وکات نه‌ک وه‌ک به‌شدار و پاشکۆی خه‌ڵک، به‌ڵکوو وه‌ک ئاکتۆری حیساب بۆکراو دێته‌ مه‌یدان و وه‌زن و قسه‌شی پڕبایه‌ختر ئه‌بێت.
كوردیش پرسپكتیڤ - ئێوه‌ هه‌ڵوێستی حیزب و رێکخراوه‌ و میدیا کوردیه‌کان چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟ هۆکاری ئه‌و پرشوبڵاوییه‌ی کوردی له‌ چیدا ده‌بینن؟
زۆر خراپ و زیانبار. به‌شێک له‌ حیزبه‌کان تا ئاستی خۆ بچووککردنه‌وه‌ بێ پلان و به‌رنامه‌ له‌م بزاڤه‌ چوونه‌ته‌پێش که‌ ئێعتباری خوشیان خستووه‌ته‌ مه‌ترسییه‌وه‌. به‌شێکیتریان (ره‌نگه‌ له‌ رقی ئه‌وانیتردا!) گرنگی و نرخی ئه‌م ناڕه‌زایه‌تییانه‌ نا‌بینن یان گه‌ره‌کیان نیه‌ ببینن. هه‌وڵ ئه‌ده‌ن هه‌ر به‌ حیسابی بیست و پێنچ ساڵ پێش ئیستا له‌ ناو نه‌یارانی بێ ئێعتباری ریژیمدا به‌ دوای "هاوپه‌یمان" دا بگه‌ڕین!. ئه‌مه‌ له‌ حاڵێکدایه‌ که‌ له‌گه‌ڵ هیچکام له‌ لایه‌نه‌ کوردییه‌کانی گۆڕه‌پانی کوردستاندا هاوپه‌یمانییه‌کی روون و نووسراویان ‌ نیه‌ و ره‌نگه‌ هه‌ر به‌ پیویستیشی نه‌زانن!!.
لایه‌نه‌ ئێرانییه‌کان هه‌رکامیان بچنه‌ سه‌رده‌سه ڵات وه‌ک هه‌مبه‌ر چاو له‌ ئێمه‌ ده‌که‌ن و له‌ باشترین حاڵه‌ت دا ده‌بێت له‌ سه‌ر ساده‌ترین داواکانمان به‌ ساڵان چانه‌یان له‌گه‌ڵ دا لێ بده‌ین. بۆیه‌ پیویسته‌ له‌ پێشدا داوا و ئامانجه‌کانی گشت لایه‌نه‌ کوردییه‌کان یه‌ک بخرێن و وه‌ک لایه‌نێکی به‌هێز بچینه‌ ئه‌و مه‌یدانه‌. سواڵکردنی دوای ئه‌کسه‌ریه‌ت و گرووپه‌ سه‌دجار تاقیکراوه‌کانی ئێران خێری بۆ خوشیان نیه‌ تا بۆ ئێمه ی‌ هه‌بێت.
تێنه‌گه‌یشتن له‌ حه‌ساسی وه‌زعه‌که‌، یان نابه‌رپرسانه‌ هه‌ڵسوکه‌وتکردن (یان هه‌ردووکیان)ئه‌کرێ هۆی ئه‌م پرژ و بڵاویه‌ بێت، ده‌نا ده‌کرێ سی ساڵ ناکامی ئێمه‌ی فێری ئه‌وه‌ کردبێت که‌ هیچ حیزب و لایه‌نێک نه‌ به‌ ته‌نیا‌ نوێنه‌ری گشت کوردانه‌ و نه‌ باری ناهه‌مواری ئێمه‌ی پێ هه‌ڵده‌گیرێ. به‌ڵکوو سه‌رکه‌وتن له‌ یه‌کییه‌تیدایه‌ و پێچه‌وانه‌که‌ی خۆ و خه‌ڵک فریودانه‌.

كوردیش پرسپكتیڤ - چ میکانیزمێک هه‌یه‌ که‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ سه‌ر که‌وت، پێش به‌وه‌بگرێت که‌ دیسان رێبه‌رانی ئه‌م بزوتنه‌وه‌ش ، نه‌ته‌وه‌کان سه‌رکوت نه‌که‌ن؟
کورد له‌ ئێراقدا له‌ ئێمه‌ یه‌کگرتووتر، به‌هێزتر و به‌ ئه‌زموونتریشن. ئێرانییه‌کان نه ته‌نیا له‌ ئێراقییه‌کان زۆرترن به‌ڵکوو به‌هێز و تواناتریشن. ئه‌وه‌شی لێ زیاد که‌ین که‌ ریژیمی پێشووی ئێراق هێندێک له‌ مافه‌کانی کوردی قبووڵ کردبوو. به‌و حاڵه‌ش هێشتا کوردی باشوور و عه‌ره‌بی ئێراق نه‌یانتوانیوه‌ گرنگترین کێشه‌کانیان به‌ یه‌کجاری ببڕنه‌وه‌ و هۆیه‌که‌شی ئه‌وه‌یه‌ که‌ عه‌ره‌به‌کان حازر نین مافه‌ ره‌واو و یاساییه‌کانی کورد قبووڵ بکه‌ن.
ئه‌م سێناریۆیه‌ له‌ ئێران و رۆژهه‌ڵاتی کوردستاندا بێ هیچ گومانێک دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌ و ئه‌وکات ره‌نگه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی کومێدی چوونکه‌ ئێمه‌ هێشتا له‌ سه‌رده‌می شۆڕشی ئه‌یلوولی ئه‌وانداین و هیچ له‌ رابوردووی پڕ له‌ ئازاری خومان و فێڵبازی هه‌مبه‌ره‌کانمان فێر نه‌بووین.
ته‌نیا میکانیزمی عه‌مه‌ڵی و جێ په‌سه‌ند بۆ ئێمه‌ یه‌کگرتنه‌ له‌ پێناو داوای روون و دیاریکراو که‌ به‌رژه‌وه‌ندی گه‌لی کورد بپارێزێ، پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌ درێژه‌ی ژێرده‌ستی و به‌رده‌ومی ئازاره‌کانمانه‌.
كوردیش پرسپكتیڤ - ئه‌گه‌ر بریار بێت كورد مه‌رج دابنێت بۆ ئه‌و مه‌ترسیانه‌ی كه‌ باسمان كرد ئێوه‌ چ مه‌رجیكتان پێ باشه‌ ئایا ئه‌ساسه‌ن مه‌رج دانان به‌ پێویست ده‌زانن یان یه‌كانگیری هێزه‌كانتان له‌ ئێستادا لاگرینگتره‌؟
کورد ئه‌گه‌ر یه‌کگرتوو بێت داواکانیشی دیارن و هه‌رکه‌سه‌ ئه‌و داوایانه‌ی کورد په‌سه‌ند بکات ئه‌توانێ دۆست و هاوپه‌یمانی کورد بێت. ئێران وه‌ک ئیستا نامێنێ و بێ هیچ گومانێک ئاڵ و گۆڕی به‌ سه‌ردا دێت.
تاکتیک و ره‌نگه‌ سیاسه تی لایه‌نه‌ ئێرانییه‌کان (ده‌وڵه‌تی ئیستا یان داهاتوو) دووبه‌ره‌کی خستنه‌ ناوکورد و دابه‌شکردنمانه‌ به‌ چاک و خراپ، میهه‌نپه‌رست و ته‌جزیه‌ته‌ڵه‌ب و.....رێبه‌رانی ئێمه‌ ده‌بێت نه‌ک هه‌ر هاسانکاری بۆ ئه‌م سیاسه‌ته‌ ده‌غه‌ڵبازانه‌یه‌ نه‌که‌ن به‌ڵکوو به‌ توندی دژی ئه‌م ره‌وشته‌‌ چه‌په‌ڵه‌ کار بکه‌ن. سیاسه‌ت له‌ سه‌ر ئه‌رز و له‌ مه‌یدانی کرده‌وه‌دا ده‌کرێ و درۆشمی گه‌وره‌ هه‌میشه‌ نابنه‌ نان و ئاو بۆ خه‌ڵک، به‌ڵام کورد سه‌دان ساڵه‌ خه‌بات بۆ ئازادی و سه‌ربه‌ستی خوی ده‌کات و له‌م رێگایه‌شدا له‌تانک و ته‌یاره‌ی دوژمنه‌کانی نه‌ترساوه‌ بۆیه‌ پیویست ناکات رێبه‌رانی ئیستاشمان له‌ رووناکبیرێکی زۆر جار هه‌زار چێهره‌ی ئه‌وان بترسن و له‌ هه‌ڵویستده‌ربڕیندا (وه‌ک زۆرجار بینیومانه‌) به‌ زمانی جێ په‌سه‌ندی ئه‌وان قسه‌ بکه‌ن. راست و ره‌وان له‌ مافه‌کانی کورد پارێزگاری بکه‌ن و له‌گه‌ڵ ئه‌وان و خوشماندا راستگۆ بێت!. ده‌بێت به‌ده‌ست هێنانی ته‌نانه‌ت یه‌ک له‌ سه‌دی مافه‌کانی کوردیش به‌ ده‌سکه‌وت بزانین به‌ڵام به‌خاتری ده‌سکه‌وتێکی بچووک و که‌م ئه‌همیه‌ت نه‌بینه‌‌ بلیندگۆی داگیرکه‌ر و وه‌ک زۆربه‌ی رێبه‌رانمان گه‌لێکجار کردوویانه‌ تف له‌ شعووری نه‌ته‌وه‌ییمان بکه‌ن.
ژیرانه‌ سیاسه‌تکردن و سادقانه‌ له‌گه‌ڵ خه‌ڵک جووڵانه‌وه‌ ئه‌بنه‌ بناغه‌ی یه‌کیه‌تی و یه‌کیه‌تیش باشترین زه‌مانه‌ته‌ بۆ ئه‌وه‌ مه‌ترسی شه‌ڕفرۆشتنی ده‌سه‌ڵاتی تازه‌ بۆ سه‌ر کورد که‌م بێته‌وه‌.
كوردیش پرسپكتیڤ - میرحوسه‌ینی موسه‌وی له‌ 17 به‌یانیه‌ی رابردو و 5 وتوویژی له‌گه‌ڵ ماڵپه‌ره‌كانی وه‌ك " كلمه‌" و دو موساحبه‌ی ویدیۆیی باسی له‌ گۆرینی قانونی ئه‌ساسی نه‌كردو و باسی مافی مرۆڤ و مافی نه‌ته‌وه‌كان و مافی ژنانی نه‌كردوه‌ و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ده‌ورانی زێڕینی ئیمام خومه‌ینی وه‌ك ئامانجه‌كانیان ناو ده‌بات وه‌ها هه‌ڵوێست وه‌ها ئامانجێك چۆن شرۆڤه‌ ده‌كه‌یت؟ ئایا پێت وایه‌ بزوتنه‌وه‌ كه‌ له‌ میرحوسه‌ین و كه‌روبی و ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئێستا بوونه‌ته‌ ده‌مڕاستی گه‌روه‌تره‌ و ئه‌مانه‌ له‌ ده‌ورانێكدا وه‌لا ده‌نرێن؟
من له‌م باره‌وه‌ ئیرادێکم له‌ مووسه‌وی و که‌رووبی نیه‌ و ره‌نگه‌ وه‌ک ئمتیازێکیش بۆیان حیساب که‌م که‌ به‌ رابوردووی خویان و رێبه‌ره‌که‌یان وه‌فادارن. به‌ڵام ئه‌مه‌ هیچ له‌و ئه‌سڵه‌ ناگۆڕێ که‌ قانوونی ئه‌ساسی ئێران دواکه‌وتوانه‌ترین قانوونی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ی جیهانه‌ و دیموکراسیه، ئازادی و هیچکام له‌ ده‌سکه‌ته‌کانی مودێڕنیته‌ له‌م ریژیمه‌ و چوارچێوه‌ی قانوونه‌که‌یدا نایه‌نه‌دی مه‌گه‌ر ئه‌م چوارچێوه‌ تێک بدرێ. هه‌روه‌ها بڕوای مووسه‌وی به‌ خومه‌ینی و دانانی وێنه‌ی ئه‌و له‌ سه‌ر سایته‌ ره‌سمییه‌که‌ی هیچ له‌م راستییه‌ ناگۆڕێ که‌ ئه‌حمه‌دی نژاد و خامنه‌یی باشترین میراتگرانی ئه‌م رێبه‌ره‌ ئایینیه‌ن و کوشتنی نه‌یار و پێشێلکردنی مافی گه‌لان، خوێنداکاران،کرێکاران، ژنان و..... هه‌مووی له‌ فه‌لسه‌فه‌ و بیری دواکه‌وتوانه‌ی خومه‌ینیه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ.
ئه‌م شتانه‌ی که‌ خه‌ڵکی بۆ هاتوه‌ته‌ مه‌یدان (ده‌نگی من کوا؟) خوی دژایه‌تی له‌گه‌ڵ ئه‌م ئیده‌عایانه‌ی مووسه‌وی هه‌یه‌‌ و له‌ راستی دا هه‌ر ئیستا بزووتنه‌وه‌که‌ له‌ مووسه‌ویش تێپه‌ڕیوه‌ به‌ڵام وه‌ک پێشتریش باسم کرد له‌ به‌ر نه‌بوونی رێبه‌رانی جێ متمانه‌ی خه‌ڵک له‌ به‌ره‌ی نه‌یارانی ده‌ره‌وه‌ی ئێراندا و له‌ به‌ر سه‌رکوتی بێروحمانه‌ی ریژیم له‌ ناوه‌وه‌ هاسان نیه‌ بزووتنه‌وه‌ رێبه‌رانی شایه‌سته‌ی خوی بدۆزێته‌وه‌ و ره‌نگه‌ نه‌بوونی رێبه‌ری شیاو و خه‌تی فکری روونیش ببێته‌ هوی نیشتنه‌وه‌ی کاتی ئه‌م جووڵانه‌وه‌یه‌ و به‌ راحه‌تی نه‌توانێ‌ له‌م هه‌ل و مه‌رجه‌ی ئیستا په‌ره‌گرتووتر بێت.
كوردیش پرسپكتیڤ - پێگه‌ی پاوانخوازان له‌ ناو جه‌ماوه‌ری خه‌ڵکدا چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟ چ چین و توێژێک پشتیوانیان لێ ده‌کا و بۆچی؟ و ناکۆکیه‌کانی یان له‌ چ ئاستێکدایه‌؟ داهاتوی ئه‌و به‌ره‌یه‌ چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنی؟
روون و ئاشکرایه‌ که‌ به‌شێکی به‌رچاوی خه‌ڵکی سونه‌تی و مه‌زهه‌بی ئێران له‌به‌ر بڕوای ئایینی پشتیوانی ریژم ده‌که‌ن و حازرن له‌ گشت مه‌ترسییه‌ک بیپارێزن. جگه‌ له‌م ده‌سته‌یه‌ به‌شێکی به‌رچاوی کۆمه‌ڵگاش له‌ قاڵبی جوراوجوردا به‌رژه‌وه‌ندیان له‌ مانه‌وه‌ی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌یه‌ و بۆ ئه‌م ده‌سته‌یه‌ش ئازادی و هه‌ڵبژاردن دوای به‌رژه‌وه‌ندی خویان دێ.
له‌ناو باڵی ده‌سه‌ڵاتداریشدا ناکۆکی هه‌یه‌ به‌ڵام ترس له‌ رووخانی ریژیم هه‌موویانی خستووه‌ته‌ به‌ره‌یه‌که‌وه‌ و بۆ مانه‌وه‌ی ریژیم پشتی یه‌کتر ئه‌گرن و به‌هێزبوونی سپای پاسداران ئه‌وان نیگه‌ران ناکات. ئه‌م یه‌کپارچه‌ییه‌ی باڵای زاڵ گرێدراوی سه‌رجه‌می وه‌زعه‌که‌یه‌ و ئه‌گه‌ر ناڕه‌زاییه‌تییه‌کان به‌رفراوان ببنه‌وه‌ ئه‌وانیش یه‌کده‌ست نامێنن و ناکۆکییه‌کانیان ئاشکراتر ده‌بن ، که‌ به‌ نۆره‌ی خوی ئه‌توانێ له‌ سه‌ر چاره‌نووسی وڵاته‌که‌ و ریژیمیش کاریگه‌ر بێت.
كوردیش پرسپكتیڤ - به‌ گشتی هاوسه‌نگی ئه‌م هێزانه‌ چۆن ده‌بینن؟
باڵی خامنه‌یی- ئه‌حمه‌دی نژاد گشت میکانیزمه‌کانی ده‌سه‌ڵات و پاراستنی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌شیان له‌ ده‌سته‌. بۆیه‌ ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ به‌ره‌یه‌کیتر دا به‌راوه‌ردیان که‌ین هیچ هاوسه‌نگییه‌ک له‌ نێوانیاندا نابینرێ. به‌ڵام چوونکه‌ باڵی پاوانخواز ناچاره‌ و ده‌بێت بۆ مانه‌وه‌ی خوی له‌م پۆزیسیۆنه‌ی ئیستادا زه‌بروزه‌نگ و توند و تێژی به‌کاربێنێ و بارودۆخی جیهانیشیان له‌ قازانجیان دا نیه،‌ دژواره‌ بۆ ماوه‌یه‌کی درێژ بتوانن ئه‌م وه‌زعه‌ به‌م شێوه‌یه‌ی ئیستا راگرن. به‌رده‌وامی خه‌بات و ناڕه‌زایه‌تی خه‌ڵک و په‌ره‌ئه‌ستاندنی ئه‌و خه‌باته‌ وه‌ک دێوه‌زمه‌یه‌ک به‌ سه‌ر سه‌ری ریژیمه‌وه‌ ده‌خولێته‌وه‌ و دره‌نگ یان زوو ئه‌م باڵانسه‌ به‌ زیانی ئه‌م باڵه‌ ئه‌گۆڕدرێ و کۆنترۆڵی وه‌زعه‌‌که‌یان به‌م شێوه‌یه‌ی ئیستا پێ ناکرێ به‌ڵکوو ناچارن سه‌رکوتی زۆر توند یان پاشه‌کشه‌ بکه‌ن که‌ من یه‌که‌میان به‌ موحته‌ملتر ئه‌زانم.
كوردیش پرسپكتیڤ - ئایا ئه‌و زه‌بر و زه‌نگ و سه‌رکوتانه‌ی تا ئێستا توانیویه‌ پاشه‌کشێ به‌ بزوتنه‌وه‌ بکات یان نه‌؟ ئه‌گه‌ر نا چۆن؟ ئه‌گه‌ر با داهاتووی چوون ده‌بینی؟
زه‌بروزه‌نگ هه‌میشه‌ کاریگه‌ری خوی ده‌بێت و ئه‌وه‌ی بۆ ئه‌م وه‌زعه‌ی ئیستا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بینیمان دوای رۆژی عاشوورا ریژیم کۆنترۆڵی زیاتری به‌ سه‌ر وه‌زعه‌که‌دا هه‌یه‌ و به‌ هاسانی مه‌جالی خۆده‌رخستنی ناڕازییان نادات.
كوردیش پرسپكتیڤ - هه‌ڵه‌کانی بزوتنه‌وه‌ی سه‌وز به‌ چی ده‌زانیت؟ پێتوایه‌ که‌ رێبه‌رانی ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ ئیمکانی دوریکردن له‌و هه‌ڵانه‌یان هه‌یه‌ یان نا؟
وه‌ک سه‌رجه‌می بزووتنه‌وه‌که‌ هێشتا که‌مته‌مه‌ن و که‌م ئه‌زموونه‌ بۆیه‌ ده‌کرێ بێ هه‌ڵه‌ چاوی لێ نه‌کرێ، به‌ڵام وه‌ک رێبه‌ر و رێباز گه‌لێک ناته‌واوی هه‌یه‌. بۆ نموونه‌ هێشتاش روون نیه‌ که‌ وه‌ڵامی ئه‌م جووڵانه‌وه‌یه‌ بۆ سیاسه‌تی تێکده‌رانه‌ و زیانباری ناونه‌ته‌وه‌یی ریژیم چیه‌. ئه‌گه‌ر گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ رێبازی خومه‌ینییه‌ خۆ بناغه‌ی ئه‌م شێوه‌ سیاسه‌تکردنه‌ خومه‌ینی دایڕشت. ئه‌گه‌ر پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌شه‌ چۆن جیهانبینی و بیری ئه‌و وه‌ک رێبازی ده‌مڕاستانی سه‌وز دیاری ده‌کرێت. ئه‌وه‌یکه‌ ئه‌م رێبه‌رانه‌ که‌ مه‌به‌ست مووسه‌وی و که‌ڕووبییه‌ ئیمکانی دووریگرتنیان له‌م روانگه‌ هه‌ڵه‌یه‌ هه‌یه‌ یان نا ده‌کرێ بڵێم ئه‌وان ناچارن ئه‌م کاره‌ بکه‌ن ده‌نا مه‌حکووم به‌ شکان و بێده‌نگ بوونن.
كوردیش پرسپكتیڤ - کورد چی بکات باشه‌؟ ئایا ئه‌وه‌ی که‌ له‌ نه‌زه‌رتاندایه به‌ کورد و له‌م وه‌زعه‌دا جێ به‌ جێ ده‌کرێت؟‌
من پێشتر به‌ وردی ده‌ستم نایه‌ سه‌ر ئه‌و شتانه‌ی که‌ کورد و حیزبه‌کانی ده‌توانن بیکه‌ن بۆیه‌ ناچمه‌وه‌ سه‌ری. ئه‌وه‌ی پیویسته‌ له‌یره‌دا لێ زیادکه‌م ئه‌وه‌یه‌ که‌ سه‌رهه‌ڵدان و ناڕه‌زایه‌تی میلیۆنی خه‌ڵکی ئێران له‌ دژی ریژیمی ئیسلامی پێش هه‌موان به‌ قازانجی کورده‌ و ئه‌گه‌ر چاک له‌م وه‌زعه‌ بگه‌ین ئه‌توانین تا هه‌موو نه‌یارانی ریژیم یه‌کیان نه‌گرتووه‌ یه‌کبگرین و به‌شێک له‌ داخوازییه‌کانی خومانیان پێ به‌ قبووڵکردن بده‌ین. رۆژێک وه‌زعی ریژیم خراپتر بێت گه‌لێک ئالیانس و یه‌کگرتنی جیا جیا ساز ده‌بن که‌ ئێمه‌ ناچارده‌بین ببینه‌ پاشکۆیان و ئاشکراشه‌ که‌ ئاکامی پاشکۆ بوون چاوله‌ده‌ستیه و چاوله‌ده‌ستیش ژێرده‌ستی زیاتر نیه‌. به‌ڵام له‌ بیرمان بێت قه‌راره‌ کورد و سیاسه‌تکاره‌کانی هه‌ر هه‌ل و فرسه‌تێک بۆ رزگاری کورد به‌ کار بێنن و خۆلادانی ئاگاهانه‌ له‌م ئه‌رکه‌ ته‌نیا شه‌رمه‌زاری میژووی ده‌کاته‌ به‌شمان

z ڕێکه‌وتی 2010/3/13-08:31 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

ئێوه‌ که‌ ده‌توانن پێشه‌نگ و ئاکتۆر کاریگه‌ر بن بۆ ده‌بنه‌ پاشکۆی خه‌ڵکیتر؟

حاته‌م مه‌نبه‌ری

دوای رووخانی ریژیمی په‌هله‌وی و هاتنه‌ سه‌رکاری کۆماری ئیسلامی، سه‌رجه‌می ده‌سه‌ڵات که‌وته‌ ده‌ست ئاخوند و لایه‌نگرانی ئایه‌توڵا خومه‌ینی. ئه‌وه‌ی نه‌یار و ناڕازی ده‌رکه‌وت، سه‌رکوت، زیندان، شکه‌نجه‌ و ته‌نانه‌ت ئێعدامی به‌ نه‌سیب بوو. کوردستان و لایه‌نه‌ کوردییه‌کان ته‌نیا چه‌ند مانگ دوای جێ که‌وتنی ئه‌م ده‌سه‌ڵات ره‌شه‌، کرانه‌ به‌ره‌ی شه‌ڕ و شار و گوندی ئێمه‌ وێران کران. کورد سه‌ره‌ڕای بێ‌ئێمکاناتی، رێگای پارێزگاریکردن له‌خوی هه‌ڵبژارد و تا ئیستاش وێڕای زیان و زه‌ره‌رێکی بێ سنوورکه‌ له‌م رێگایه‌دا به‌ری که‌وتووه‌، ملکه‌چی هارترین به‌شی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌، واته‌ سپای پاسداران که‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ تا ئیستا بڕیاری ژیان و  مردنی له‌ کوردستاندا به‌ ده‌سته‌، نه‌بووه‌  و هه‌روا سه‌ربه‌رزانه‌ چقڵی چاوی ئه‌وان و ریژیمه‌ تاوانپیشه‌که‌یان ماوه‌ته‌وه.‌

دوای شه‌ڕفرۆشتنی ریژیم به‌ کورد هێزه‌کانیتریش که‌وتنه‌ به‌ر هێرشی ده‌سه‌ڵات و به‌   لێشاو په‌نایان بۆ کوردستان و ناوچه‌ی ژێر ده‌سه‌ڵاتی پێشمه‌رگه‌ی کورد هێنا. له‌ به‌ر عاده‌تی قه‌ڵبی بێگانه‌ په‌ره‌ستی و خۆ به‌ بچووک زانین، عالم و زانایانی کورد هه‌ر یه‌که‌ له‌ لا‌یه‌ک به‌ره‌وپیری لایه‌نێکی په‌ناخواز چوون ده‌ستیان گرتن و وه‌ک عاده‌تی«نه‌ته‌وه‌ییمانه‌» کردنیان به‌ براگه‌وره‌ و خویان بوونه‌ خزمه‌تکاریان. هه‌موو ئیمکان و دارایی خویان نایه‌ خزمه‌تیان و بوونه‌ موته‌رجمی جوێنه‌کانیان به‌و لایه‌نه‌ کوردییه‌کانی دیکه‌.

تا کورد ناوچه‌ی ئازاد و پێشمه‌رگه‌ی فیداکاری هه‌بوو، ئه‌وان له‌ هێرشی سپای هاری تاران بپارێزێ ئه‌و لایه‌نانه‌ ئاغایه‌تی خویان کرد. تۆی ناکۆکییان له‌ ناو ئێمه‌دا چاند . که‌ وه‌زعه‌که‌ش ته‌نگ بوویه‌وه‌، که‌وتنه‌ بیانوو گرتن و بێ شه‌رم له‌و گشت خزمه‌ته‌ی پێیان کرا بوو؛ رێبه‌رانی کوردیان لا بوونه‌ خانزاده‌ی موزاکێره‌جوو، سه‌رۆک عه‌شیره‌تی دواکه‌وتوو و پرسی وڵاتی کوردانیش بوو شه‌رم بۆ به‌شه‌ریه‌ت!.  ئه‌وانیش یه‌کیان خوی لێ ببوه‌ "مارکسی سه‌رده‌م" و له‌ ناو ریزه‌کانی رێکخراودا «به‌هه‌شتی و جه‌هه‌نده‌می» جیا ده‌کرده‌وه‌ و ئه‌وه‌ی وه‌ک ئه‌و جنێوی به‌ کورد و پرسه‌که‌ی نه‌دابایا خورافی و کۆنه‌په‌ره‌ست بوو. ئه‌ویتریش له‌ ناو حه‌ساری ئوردووگاکه‌یدا خوی لێ کردبووینه‌ سه‌رۆکی وڵات  و حوکمی تاوانی  بۆ هه‌رکه‌سێک به‌ر چاوی که‌تبا سادر ده‌که‌رد.

زیاتر له‌ بیست ساڵ به‌ سه‌ر ئه‌و وه‌زعه‌دا تێپه‌ڕیوه‌، به‌ڵام به‌ کرده‌وه‌ هیچ شتێک له‌م باره‌وه‌ نه‌گۆڕدراوه‌. نا ببوورن یه‌ک شت گۆڕاوه‌، هه‌روه‌ک ئه‌و رۆژانه‌ رێبه‌رانی خۆ به‌ «ره‌سه‌ن» زانی کورد که‌ پێشتر دانه‌ دانه‌ و هه‌رکام بۆ لایه‌ک، ئه‌م جار به‌ یه‌که‌وه‌ له‌ به‌ر ده‌می چه‌ند گرووپی بێ هێز و ئێعتباری ئێرانیدا دوو ده‌سماڵه‌ سه‌ما ده‌که‌ن و له‌گه‌ڵ ئه‌واندا به‌یانییه‌  له‌ سه‌ر هاتنه‌ مه‌یدانی خه‌ڵک ده‌ر ده‌که‌ن. ئه‌مه‌ له‌ حاڵێکدایه‌ که‌ ئه‌م به‌ڕێزانه‌ له‌ دووره‌وه‌ ته‌قه‌ له‌ سێبه‌ری هاوسه‌نگه‌رانی به‌ ساڵانی  خویان ده‌که‌ن و گوایا «به‌ره‌سمییان ناناسن» تا له‌گه‌ڵ ئه‌واندا هاو هه‌ڵویستبن و به‌یانییه‌ی هاوبه‌شیان له‌گه‌ڵدا ده‌ربکه‌ن.

بزووتنه‌وه‌ی ئیستای خه‌ڵکی ئێران گه‌وره‌ترین و به‌ربڵاوترین بزووتنه‌وه‌ی هه‌موو میژووی ئێرانه‌. به‌ڵام له‌به‌ر نه‌بوونی رێبه‌ری شایه‌سته‌ و رێبازی روون، به‌ هاسانی ناتوانێ به‌ ئاکام بگات. کورد و حیزبه‌کانی ئه‌توانن رۆڵێکی گرنگ و بگره‌ چاره‌نووسسازیش له‌م وه‌زعه‌دا به‌ قازانجی خویان،بزاڤی کورد و پرسی دیموکراسیش بگێڕن . به‌ڵام پێش هه‌موو شتێک ئه‌بێت گشت حیزب و لایه‌نه‌کان له‌ سه‌ر چوارچێوه‌یه‌کی مه‌نتێقی و روون رێککه‌ون. نوێنه‌رانی خویان بۆ په‌یوه‌ندیگرتن له‌گه‌ڵ هه‌موو لایه‌نێکی ئێرانیدا دیاری بکه‌ن و قسه‌ی کورد ته‌نیا له‌ زمان ئه‌م نوێنه‌رانه‌وه‌ ببیسترێ.ئه‌وکات نه‌ک وه‌ک پاشکۆی پاشکۆان،به‌ڵکوو وه‌ک ئاکتۆرێکی گرنگ دێنه‌ حیسابکردن و گشت لایه‌نێکی ئێرانیش به‌ رێزه‌وه‌ چاویان لێده‌کات. جێگای شیاوی بزووتنه‌وه‌ی مودێڕن، سێکۆلار و ئازادی خوازانه‌ی کوردیش له‌ ناو بزووتنه‌وه‌ی سه‌رگه‌ردان، بێ رێبه‌ر و خه‌تیفکری سه‌وزدا دیاری ئه‌کرێ .جێگایه‌ک که‌ رێبه‌ری و پێشه‌نگی کردن ئه‌بێت نه‌ک خۆهه‌ڵواسین و چاوله‌ده‌ستبوون.بۆیه‌ پیویسته‌ خه‌ڵکی کوردستان له‌ رێبه‌رانی هێندێک حیزبه‌کانمان بپرسن:

 ئێوه‌ که‌ ده‌توانن پێشه‌نگ و ئاکتۆر کاریگه‌ر بن بۆ ده‌بنه‌ پاشکۆی خه‌ڵکیتر؟

z ڕێکه‌وتی 2010/2/20-11:16 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

حكومه‌تی عیراق به‌ڕه‌سمی له‌سێداره‌دانی عه‌لی كیمیایی راده‌گه‌یه‌نێت

PUKmedia  17:53:37  2010-01-25
عه‌لی ده‌باغ وته‌بێژی ره‌سمی حكومه‌تی عیراق رایگه‌یاند ئه‌مڕۆ 25/1 تاوانبار عه‌لی حه‌سه‌ن مه‌جید بڕیاری له‌سێداره‌دان تا مردن-ی به‌سه‌ردا جێبه‌جێكراوه‌.
راشیگه‌یاند عه‌لی كیمیایی له‌ 13 دۆسیه‌ی جیادا تاوانی كوشتن و له‌ناوبردنی به‌كۆمه‌ڵی به‌سه‌ردا سه‌پاوه‌.
له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا كه‌ كۆپیه‌كی ده‌ست PUKmedia كه‌وتووه‌ ده‌باغ روونیكردۆته‌وه‌ جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كه‌ به‌ ئاماده‌بوونی ژماره‌یه‌ك له‌ ده‌سته‌یه‌كی تایبه‌ت به‌و كاره‌ جێبه‌جێكراوه‌و هه‌ریه‌ك له‌ دادوه‌رو داواكاری گشتی و پزیشك ئاماده‌بوون و پرۆسه‌كه‌ش گشت مه‌رجه‌ یاساییه‌كانی تیادا ره‌چاو كراوه‌.

Dej   bxwe  hey  drende
z ڕێکه‌وتی 2010/1/25-10:27 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

بار و دۆخی ئێران جدییه‌، ئه‌وه‌ی رێکخستن،پلان و یه‌کگرتوویی نه‌بێت دۆڕاو و ده‌ستی خاڵی دێته‌ده‌ر

 

 

شه‌ش مانگ دوای یه‌که‌م سه‌رهه‌ڵدان و ناڕه‌زایه‌تی ملیۆنی خه‌ڵکی ئێران له‌ دژی کۆماری ئیسلامی، هێشتا ریژیم نه‌یتوانیوه‌ خه‌ڵک چاوترسێن بکات هیچ به‌ڵکوو تا دێت ناڕه‌زایه‌تییه‌کان په‌ره‌ ده‌ستێنن. رۆژانی8 و 9ی مانگی موحه‌ڕه‌م که‌ ئه‌مساڵ که‌وتبوونه‌ 27و26  ی دێسه‌مبه‌ر، رۆژانێکی پیرۆزن بۆ موسوڵمانانی شێعه‌، له‌م رۆژانه‌دا به‌شێکی به‌رینی خه‌ڵکی ئێران به‌که‌ڵک وه‌رگرتن له‌ رێوره‌سمه‌ ئایینیه‌کان که‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتی حکوومه‌تی ئیسلامیدا به‌شێوه‌یه‌کی به‌رفراوانتر له‌ رابردوو به‌ڕێوه‌ده‌چن، رژانه‌ سه‌ر شه‌قامه‌کان، له‌گه‌ڵ هێزه‌کانی ده‌وڵه‌تدا لێکهه‌ڵپرژان و ژماره‌یه‌کی زۆر به‌ ده‌ستی هێزه‌کانی ده‌وڵه‌ت کوژران. له‌ بیرمان نه‌چێ به‌شێکی زۆری ئه‌م خه‌ڵکه‌ هه‌ر ئه‌و خه‌ڵکه‌ن که‌ رۆژێک ده‌سته‌ ده‌سته‌ کفنیان ده‌پۆشی و بۆ ئامانجه‌کانی ریژیم روویان له‌ مه‌رگی حه‌تمی ده‌کرد!.

له‌ سیسته‌می جووری کۆماری ئیسلامیدا ناڕه‌زایه‌تی له‌ ماوه‌یه‌کی کورتدا بێرۆحمانه‌ سه‌رکوت ده‌کرێن یان سه‌ره‌نجام گۆڕی ده‌سه‌ڵات ده‌که‌نن و سه‌ره‌وژووری ده‌که‌ن.سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌مجاره‌ی خه‌ڵکی ئێران راست رۆژه‌کانی ناوه‌ڕاست و سه‌ره‌تای ساڵه‌کانی 56-57 وه‌بیر مرۆڤ دێننه‌وه‌. به‌و جیاوازییه‌وه‌ که‌ ریژیمی ئیستا گه‌لێک کۆسپیتری هه‌ن که‌ ریژیمی شای ئه‌و ده‌م نه‌یبوون. بۆ نموونه‌ کێشه‌ی ئه‌تۆمی له‌گه‌ڵ ده‌ره‌وه‌ و ده‌ستێوه‌ردانی زیاده‌ له‌ حه‌د له‌ شوێنی جێ به‌رژه‌وه‌ندی ده‌سه‌ڵاتدارانی ئه‌مڕۆی دنیا و پشتیوانی کردنی ماڵی و لوجستیکی له‌ بزاڤی کۆنه‌په‌رسته‌ ئیسلامی‌یه‌کان له‌ هه‌موو وڵاتانی جیهان و به‌تایبه‌ت فه‌له‌ستین و لوبنان.

ئه‌گه‌ر چی هێشتا ئه‌م بزاوڤه‌ جه‌ماوه‌رییه‌  رێبه‌ر و ئامانجێکی روون و فورموله‌کراوی نیه‌‌ و  ئۆپۆزیسیۆنێکی شیاو و بایه‌خداری ده‌ره‌وه‌ی وڵاتیش‌ بۆ فورمپێدان به‌م لافاوه‌ به‌رین و به‌هێزه‌ نایه‌ته‌ به‌رچاو، به‌ڵام به‌ روونی ده‌بینرێ ریژیمیش له‌ سه‌رکوت و بێده‌نگ کردنیدا ده‌سته‌وه‌ستانه‌.  هه‌ر جوور بێت ئه‌م وه‌زعه‌ ناتوانێ بۆ ماوه‌یه‌کی زۆر درێژه‌ی هه‌بێ. واتا وه‌زعه‌که‌ به‌ لایه‌کدا ده‌که‌وێ که‌ زۆربه‌ی نیشانه‌کان بۆنی روویشتنی ده‌سه‌ڵاتی ره‌شی کۆماری ئیسلامییان لێدێ. بۆیه‌ چه‌ندین سێناریۆ ده‌توانن له‌ داهاتوودا روو بده‌ن بۆ نموونه‌:

 

1- ریژیم ئیستاش به‌شی ئه‌وه‌نده‌ هێزی سه‌رکوتکه‌ری هه‌یه‌ که‌ بتوانێ ئه‌م بزاڤه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی خوێناوی به‌ربڵاو سه‌رکوت بکات، به‌ڵام به‌ پێ ئه‌زموون ئه‌م جووره‌ سه‌رکوتانه‌ش ناتوانن چاره‌سه‌ری درێژماوه‌ بن، به‌تایبه‌تی ریژیمی ئیستای ئێران بێ ئه‌م کاره‌ش هه‌موو فوکووس و چاوی دنیای له‌ سه‌ره‌.

 

2- هه‌ر له‌ ئیستاوه‌ شۆڤینیستانی ده‌سه‌ڵاتدار و بێده‌سه‌ڵات( به‌شی زۆری ئێ‌لیتی سیاسی سه‌ربه‌ نه‌ته‌وه‌ی فارس) له‌ پارچه‌بوونی ئێران ده‌ترسن، زلهێزانی دنیاش له‌م هه‌ل و مه‌رجه‌دا پارچه‌بوونی ئێران له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خویاندا نابینن. دوورنیه‌ که‌سانێک له‌ ناو ئه‌رته‌ش و سپای پاسداراندا، به‌ هاوکاری وڵاتانی رۆژاوا زیاتر له‌به‌ر ئه‌م هۆکاره‌ی سه‌ره‌وه‌ بێنه‌ به‌ره‌ی خه‌ڵک و بۆ تێکنه‌چوونی شیرازه‌ی وڵات هه‌وڵی کۆنترۆڵکردنی وه‌زعه‌که‌ بده‌ن. ئه‌گه‌ر شتی وا روو بدات  ئه‌توانی پڕۆسه‌ی رووخانی ریژیم کورت ماوه‌تر بێته‌وه‌.

 

 3-  یان کۆنترۆڵی وه‌زعه‌که‌  له‌ ده‌ستی هه‌موان بچێته‌ ده‌ر ، ئه‌وکات شه‌ڕێکی ناوخۆیی له‌وچه‌شنه‌ی ئێراق  له‌ ناو ده‌سته‌ وگرووپه‌  سیاسییه‌کاندا دێته‌ ئاراوه‌ که‌ به‌ هاسانی ئه‌توانێ چه‌ندین ساڵ درێژه‌ی هه‌بێ. بۆ نموونه‌ شه‌ڕی نێوان موجاهێدین و پاشماوه‌کانی به‌سیج و سپای پاسداران. یان له‌ نێوان چه‌پی توندره‌و و سه‌لته‌نه‌تخوازاندا و...

4- یان وڵاتانی رۆژاوا بتوان پێش رووخانی ریژیم، ئاڵتیرناتیڤی دڵخوازی خویان له‌ ناو نه‌یارانی ریژیمدا ساز که‌ن و هه‌وڵبده‌ن وه‌ک شوینه‌کانیتری دنیا (ئورووپای رۆژهه‌ڵات، بالکان ، ئاسیای باشووری رۆژهه‌ڵات و...) پشتی بگرن و به‌ سه‌ر خه‌ڵکیدا بسه‌پێنن.

 

هه‌رکام له‌م سێناریۆیانه‌ یان سێناریۆی تر پێش بکه‌ون ، له‌ یه‌که‌م فرسه‌ت دا کوردستان،لانیکه‌م دوو پارێزگای سنه‌ و موکوریان و به‌شێکی پارێزگه‌ی کرماشان له‌ ژێر کۆنترۆڵی ده‌وڵه‌تی ئێراندا دێنه‌ ده‌ر. واتا سێناریۆی ساڵه‌کانی 1320 و 1357 له‌ کوردستان دا دووپات ئه‌بنه‌وه‌. پادگان و بنکه‌ سه‌ربازییه‌کان ئه‌که‌ونه‌وه‌ ده‌ستی خه‌ڵک و سه‌ربازێک چه‌که‌که‌ی ئه‌دات به‌ کولێره‌ نانێک! ئه‌مه‌ خوی ئه‌توانێ سه‌رکه‌وتنێکی کاتی و رۆژێکی پڕ له‌ شادی بۆ خه‌ڵکی ئێمه‌ بێت. به‌ڵام وه‌ک تا ئیستا ئه‌م سه‌رکه‌وتنه‌ کاتییانه‌ بۆ ئێمه‌ نه‌بوونه‌ته‌ ماڵ و نه‌ته‌وه‌ی ئێمه‌یان له‌ ژێرچه‌پۆکی بێگانه‌ دا رزگار نه‌کردووه‌ ئه‌م جاره‌ش ئه‌گه‌ر وه‌زعمان وه‌ک ئیستا بێت گۆڕانێکی بنه‌ڕه‌تی و درێژماوه‌ له‌ وه‌زعی پڕ له‌ کاره‌ساتی خه‌ڵکی ئێمه‌دا درۆست ناکات به‌ڵکوو دوای ماوه‌یه‌ک ئه‌گه‌ڕینه‌وه‌ دۆخی جاران و شه‌ڕ و هه‌ڵاتن ئه‌بێته‌وه‌ به‌شمان.

 

بۆ ئه‌وه‌ تووشی رۆژ و کاتێکی وا نه‌بینه‌وه‌ پیویسته‌:

 

- هه‌موو حیزبه‌کانی رۆژهه‌ڵاتی کوردستان له‌ دنیای خیاڵاوی خویان بێنه‌ ده‌ر و به‌ چاوێکی رێالیستییه‌وه‌ سه‌یری خویان و توانا و ئیمکاناتیان بکه‌ن. ئه‌وکات له‌ به‌رینی و پانتایی کوردستان بڕوانن و بزانن که‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وان گه‌وره‌ترین حیزبی کوردیش بن له‌ باشترین حاڵه‌تدا ته‌نیا به‌ گۆشه‌یه‌کی کاری فراوانی ئه‌و وڵاته‌دا راده‌گه‌ن و مه‌جال و جێگا بۆ ده‌یان حیزب هه‌یه‌ تا کار بۆ گۆڕانی وه‌زعی ناهه‌مواری کورد بکه‌ن.

 

- گرنگترین و پیویستترین کار ئاماده‌کردنی پلان و پڕۆگرامێکی هاوبه‌شه‌ له‌گه‌ڵ هه‌موو لایه‌نه‌کانی ناو بزووتنه‌وه‌ی کوردستان ( ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ی وڵات) تا ئامانج و داخوازه‌کانی کورد له‌ پێشدا بۆ خومان و دواتر بۆ ده‌سه‌ڵاتدارانی داهاتووی ئێران روون و دیاری بکرێن.

- ئه‌گه‌ر قه‌راره‌ کورد له‌ چوارچێوه‌ی سنووره‌کانی وڵاتی  ئێراندا بژی ده‌بێت تێکڕای لایه‌نه‌کان، وێڕای روون و راشکاوانه‌ باسکردنی داواکانی کورد ، گارانتی پاراستنی سنووره‌کانی ئێرانیش به‌ لا‌یه‌نی هه‌مبه‌ر بده‌ن تا پێشی هه‌ر چه‌شنه‌ پیلانگێڕیه‌ک له‌ دژی کورد بگیردرێ.

 

- ئه‌م داخوازییانه‌ی کورد له‌ لایه‌ن سه‌رجه‌می حیزبه‌کانه‌وه‌ قه‌بووڵ بکرێن و تێکرای حیزبه‌کانیش داوا له‌ خه‌ڵکی کورد، به‌ تایبه‌تی چالاکانی ناوه‌وه‌ی وڵات بکرێ که‌ کۆڕ، کۆنگره‌ یان هه‌ر زه‌رفێکیتر که‌ بۆ وه‌زعی ناوه‌وه‌ مومکین بێ، پێک بێنن و وه‌ک به‌شی ناوخوی وڵات پشتی ئه‌م یه‌کیه‌تییه‌ و داخوازه‌کانی بگرن و بیکه‌نه‌ پرۆگرامی خویان.

 

- سه‌رجه‌می ئه‌م لایه‌نان پێکه‌وه‌ له‌گه‌ڵ لایه‌نی ئێرانیدا باس، وتووێژ یان هه‌رکارێکیتر بکه‌ن و وه‌ک پره‌نسیپ بگونجێ که‌ هیچ حیزبێک به‌ ته‌نیا هاوپه‌یمانی یان وتووێژ له‌گه‌ڵ هیچ لایه‌نێکی ناکورد دا نه‌کات. (ئه‌زموونی باشووری کوردستان لانیکه‌م له‌م باره‌وه‌ ده‌بێت ئه‌مه‌ی فێری ئێمه‌ کردبێت).

-  به‌رنامه‌ و پلانێکی جێ په‌سه‌ندی هه‌موان ئه‌مانکاته‌ خاوه‌نی رێکخستن و پیویستییه‌کانی هه‌ل و مه‌رجی نوێ. پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌  وه‌ک ئاردی بن دڕکان هه‌ر که‌س و لایه‌نێک پرژ و بڵاو ده‌بین و له‌ گه‌مه‌یه‌کی سیاسی زۆر سه‌خڵه‌تدا دۆڕاو و ده‌ستی خاڵی جارێکیتر شاخ ئه‌گرینه‌وه‌ به‌ر .

 به‌م کاره‌شمان تاوانێکی گه‌وره‌ ده‌رحه‌قی نه‌ته‌وه‌که‌مان ئه‌که‌ین. یه‌کیه‌تی، خۆرێکخستن و پێکه‌وه‌ کارکردن ساکارترین داوایه‌ که‌ خه‌ڵکه‌که‌مان ئه‌توانێ لێمانی بوێ، ئه‌وێ مل به‌م داوایه‌ نه‌دات ده‌بێت گومان له‌ دڵسۆزی و سه‌داقه‌تی بکرێ.

   29-12-2009

z ڕێکه‌وتی 2009/12/30-11:29 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

به‌بۆنه‌ی ئیعدامکردنی "ئیحسان فه‌تاحیان"ه‌وه‌: بێده‌نگی نا،با به‌هاوده‌نگی فریای  رۆڵه‌ زیندانییه‌کان مان که‌وین

حاته‌م مه‌نبه‌ری ده‌سته‌ی به‌رێوه‌به‌ری

رۆژی چواری مانگی سه‌پته‌مبه‌ری ئه‌مساڵ من له‌ بابه‌تێکدا له‌ سایتی هه‌ڵویست دا نووسیم:

مه‌ترسی ئێعدامی زیندانیانی کورد به‌ جدی بگرین. له‌و بابه‌ته‌دا کۆمه‌ڵێک خاڵم ئاماژه‌ پێ کردبوون که‌ هه‌م دژمنکاری ریژیم و هه‌م که‌مته‌رخه‌می خومانیان به‌ روونی وه‌بیر دێنایه‌وه‌.

سه‌ره‌نجام به‌ ئێعدامکرانی ئێحسان فه‌تاحیان هه‌نگاوه‌ سه‌ره‌تاییه‌کانی ئه‌و مه‌ترسییه‌ گه‌وره‌یه‌ چووه‌ بواری کردارییه‌وه‌ . ده‌ریش که‌وت که‌ هێشتا کات و تاوانی تر پیویستن تا  حیزب و لایه‌نه‌ پڕ ئیده‌عا و  بێ کرده‌وه‌کانی ئێمه‌ به‌خۆدا بێنه‌وه‌، واز له‌ قین و بوغزی دواکه‌وتوانه‌ و باونه‌ماوی سه‌رده‌می ئاغا و عه‌شیره‌ت بێنن و لانی که‌م له‌ سه‌ر ئه‌م داوا ره‌وا و پیویسته‌ی خه‌ڵکی کوردستان، واتا پێکه‌وه‌ کارکردن بۆ پێشگێری له‌ ئێعدامی رۆڵه‌ کانیان یه‌کده‌نگ بن و هێز و تواناکانی بخه‌نه‌ سه‌ریه‌ک تا به‌رز و ره‌ساتر ده‌نگی خه‌ڵکی خنکێندراوی ئێمه‌ به‌ دنیا بگه‌یین!

له‌ حه‌فته‌ی رابوردوو دا به‌ مه‌به‌ستی ناڕه‌زایه‌تی ده‌ربڕین به‌ حوکمی ئێعدامی ئێحسان دوو رێپێوان له‌ شاری ستۆکهۆڵمی سوێد پێکهاتن. به‌شدارانی ئه‌م رێپێوانانه‌ که‌متر له‌ سه‌د که‌س و زیاتر دۆست و له‌یه‌نگری لا‌یه‌نێکی کوردی ده‌گرته‌وه‌. تاقه‌ که‌سێک له‌ هێچکام له‌ به‌شه‌کانی کۆمه‌ڵه‌ و دیموکرات (وه‌ک ئه‌ندام) نه‌هاتبوون و ته‌نانه‌ت ته‌له‌ڤیزیۆنی ئاسۆسات که‌ ته‌نیا چه‌ندکیلومێتر له‌ شوێنه‌که‌ دوور بوو نه‌هاتن راپۆرتێک ئاماده‌بکه‌ن. له‌ حاڵێکدا ئێحسان له‌ سه‌ر کۆمه‌ڵه‌ و رێبازه‌که‌ی گێرابوو‌!! و سه‌ره‌نجام سه‌ربه‌رزانه‌ش له‌ سه‌ر ئه‌و رێگایه‌ گیانی به‌خشی.

ئاخو ئێمه‌ پێکه‌وه‌ ده‌توانین پێشی تاوانکارییه‌کان ریژیمی تاران بگرین؟

گومانێک له‌وه‌دا نیه‌ که‌ ریژیمی کۆماری ئیسلامی به‌ قه‌د سته‌مکارییه‌که‌ی خاوه‌نی ئیمکاناتی سه‌ربازی، ئیتلاعاتی،ماڵی و هێزی مرۆڤ کوژه‌. به‌ڵام نه‌ک هه‌ر ئه‌م ریژیمه‌ به‌ڵکوو هه‌موو سته‌مکارانی دنیا خاڵی لاوازی خوشیان هه‌یه‌. جارێ با بزانین ئێمه‌ کین؟

ئێمه‌:  ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ریژیم

هه‌موو حیزب و رێکخراوه‌کانی کوردی ئه‌م پارچه‌ که‌ به‌ ساڵان به‌رگری و به‌رخۆدانیان دژی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ ره‌شه‌ کردووه‌ و به‌ هه‌زاران که‌سیان له‌م رێگایه‌ دا گیانیان له‌ده‌ست داوه‌.

چه‌ندین ده‌زگای گرنگ و کاریگه‌ری وه‌ک ته‌له‌ڤیزیۆن ،رادیۆ، رۆژنامه‌ و سایتی ئینته‌رنێتی و جه‌ماوه‌رێکی به‌رین که‌ له‌ سه‌رانسه‌ری دنیادا بڵاوبوونه‌ته‌وه‌.

ئه‌گه‌ر بێت و ئێمه‌ تێکڕا و هه‌ماهه‌نگ له‌ سه‌ر پشتگێری له‌ خه‌ڵکه‌که‌مان و رێسواکردنی ده‌وڵه‌تی ئێران کار بکه‌ین ده‌نگمان بوڵه‌ند، نرکه‌مان به‌رز و کاریگه‌ریمان زیاتر ئه‌بێت. له‌ سایه‌ی ئه‌م یه‌کبوونه‌دا خه‌ڵکه‌‌که‌مان وره‌ی به‌رزتر، هیوای فراوانتر و توانای خۆڕاگری زێده‌‌تر ده‌بێت.ئه‌وه‌ی ئێمه‌ی لاواز نیشان ئه‌دا پرش و بڵاویی و ئه‌وه‌یه‌که‌ هه‌رکامه‌مان "سازێک ده‌ژه‌نین". سازه‌کانمان بکه‌ینه‌ یه‌ک. تواناکانمان بکه‌ینه‌ یه‌ک‌. ئه‌وکات به‌هێز و هه‌یبه‌تێکی مه‌زنه‌وه‌ بینه‌ مه‌یدان. بێ هیچ گومانێک ئه‌گه‌ر دژمنیش به‌ چۆکدا نه‌هێنین ئه‌توانین سه‌ربه‌رزانه‌ خه‌ڵکی خومان له‌ هێرش و په‌لاماری دژمن ئه‌پارێزین. بۆ هه‌ل و مه‌رجی ئیستاش (که‌ هیچ سه‌نگه‌رێکی پاراستنمان نیه‌) پارێزگاری گه‌وره‌ترین خزمه‌ته‌ که‌ ئێمه‌ ئه‌توانین به‌ خومانی بکه‌ین. کاتێک ئێمه‌ بوینه‌ یه‌ک پشتیوانی کوردی پارچه‌کانی تریشمان دێته‌ پشت و ئه‌وکات هێزێکین له‌ شکان نه‌هاتوو.

ئێمه‌ : ناوه‌وه‌ی وڵات و ژێر ده‌سه‌ڵاتی ریژیم

میلیۆنه‌ها مرۆڤ هه‌ن که‌ رۆژانه‌ سته‌م و تاوانی ئه‌م ریژیمه‌ به‌ گیان و دڵ هه‌ست پێ ده‌که‌ن. که‌سانێک که‌ وێڕای ریسک و مه‌ترسییه‌کان له‌ گیان و ژیانیان مایه‌ داده‌نێن و له‌ گه‌یاندنی ده‌نگی خه‌ڵک به‌ دنیای ده‌روه‌ به‌ هه‌ر رێگایه‌ک بۆیان بلوێ درێغی ناکه‌ن.

نابێت له‌ بیر که‌ین که‌ ئێمه‌ ته‌نیا به‌شیکی بچووکی ئه‌و خه‌ڵکه‌ین که‌ له‌ ناوه‌وه‌ ساڵانێکی زۆره‌ له‌گه‌ڵ خوێنڕێژانی ئه‌م ریژیمه‌ له‌ شه‌ڕدان و هێشتا کۆڵیان نه‌داوه‌! ئێمه‌‌ پشتی جبهه‌ و یارمه‌تیده‌ری ئه‌وانین و ئه‌گه‌ر بتوانین به‌ باشی ئه‌رکی خومان جێبه‌جێ بکه‌ین ئه‌وکات ئه‌توانین به‌ شانازییه‌وه‌ خومان شه‌ریکی خه‌باتی سه‌خت و سه‌خڵه‌تی ئه‌وان بزانین. ئه‌وانن پاش سی ساڵ هێشتا چقڵی چاوی داگیرکه‌رانی تارانن و ئه‌وانن هێشتا نه‌یان هێشتووه‌ داری سه‌دانجار نێژراوی ریژیم گوڵ بکات و ئه‌گه‌ر نیشتمانفرۆشێک ویستوویه‌ ببێته‌ هۆره‌ی دار، وه‌ک په‌ڕۆێه‌کی پیس تووڕیان داوه‌ و له‌ خویان دووریان خستووه‌ته‌وه‌.

 به‌ڵام  له‌ ناوه‌وه‌ی وڵاتیش دا که‌سانێک هه‌ن که‌ له‌ رواڵه‌ت دا خویان به‌ به‌شێک له‌ خه‌ڵک و له‌ چالاکانی "مه‌ده‌نی کورد" (ئێسڵاح خواز یان کۆنه‌ جاش و ئیستا "رووناکبیر") ده‌زانن. ئه‌مانه‌  بێ په‌رده‌ و ئاشکرا گه‌لێک جار خویان نیشان داوه‌ که‌ جیان له‌ خه‌ڵکی کورد و سه‌د هه‌ڵبه‌ته‌ له‌گه‌ڵ ده‌رد و ژان ئێشی ئه‌م گه‌له‌ بێگانه‌.

نموونه‌:

رۆژی 15 ی خه‌رمانانی ئه‌مساڵ ئه‌م به‌ ناو رووناکبیر و چالاکه‌ مه‌ده‌نیانه‌ی خواره‌وه‌  پاش کوژرانی چه‌ند پاسدارێکی ئێرانی له‌ شه‌ڕ له‌گه‌ڵ هێزێکی کوردی دا هاواریان لێ به‌رز بووه‌وه‌ و بێ شه‌رم و حیا ئه‌و حیزبه‌یان کرده‌ تێرۆریست و پاسداری قاتڵی خه‌ڵکی کوردستانیان کرده‌ "فرزند مردم" و ویستان بڵێن که‌ گوایا ئه‌وان دژی هه‌رچه‌شنه‌ توند و تێژیه‌کن. به‌ڵام وه‌ک رابوردووی پڕ له‌ شه‌رمیان که‌ له‌به‌رابه‌ر جه‌نایه‌ته‌کانی رێژیم ده‌هه‌ق به‌ خه‌ڵکی کوردستان،ئه‌مجاره‌ش به‌ بێده‌نگییان له‌ به‌رانبه‌ر ئه‌م تاوانه‌ی ریژیمدا بوونه‌ هاوده‌نگی ده‌سه‌ڵات. ئاخۆ ئه‌م به‌ناو ئیسڵاح‌خوازانه‌ له‌ مه‌حفلی خوشیاندا په‌سنی "ئیقتداری ویلایه‌تی فه‌قییه"‌ ده‌ده‌ن یا  به‌ خه‌جاڵت و شه‌رمه‌وه‌ یادی ئیحسانه‌کان ده‌که‌ن؟ هه‌ڵوێستی ده‌روونیی ئه‌م که‌سانه‌ هه‌رچی بێ ده‌بێ بزانن چ ئێستا و چ له‌ داهاتوودا خه‌ڵک له‌سه‌ر هه‌ڵوێسته‌ دیاره‌کانیان قه‌زاوه‌ت ده‌کات. با پێکه‌وه‌ چاوێک له‌و هه‌ڵوێسته‌ پڕ له‌ شه‌رمه‌ بکه‌ین:

" ما جمعي از فعالان فرهنگي و اجتماعی و سياسي مناطق کردنشين کشور ، ضمن اعلام همدردي با بازماندگان اين عمليات ناجوانمردانه و تروريستي ، هرگونه فعاليت خشونت بار و مسلحانه را مخالف موازين انساني و حقوق بشری مي دانيم و آن را محکوم مي نمائيم . اين قبیل اقدامات مانعي جدي در راه پيشبرد دموکراسي و حقوق بشر درايران است و نتيجه اي جز نا امني و تشديد نگاه امنيتي و پايمال شدن مطالبات مدني و عقب ماندگي و توسعه نايافتگي براي مردم منطقه ، نخواهد داشت . مردم مظلوم منطقه بارها دستاوردهاي تهي و زيان آور چنين خط مشي هايي را تجربه کرده اند و به خوبي آموخته اند که مطالبات مشروع و قانوني كردها تنها در روندي دمكراتيك و بيرون از دايره بسته و ويرانگر خشونت و سرکوب قابل پيگيري وتحقق است . اميرآزادي ، منصوراميري ، روح ا... باقر آبادي ، عبدل باقري طاق بستاني ، شهسوار بسطامي ، ساسان بيدل ، آزاد پرنيان ، محمد علي توفيقي ، خالد توکلی ، سامان رحماني ، عبدالله رمضان زاده ، ارسلان رمضاني ، مهدي رنجبر، داريوش روشنک ، علي زرين ، فرشيد زنگنه ، رستم جلالی ، جلال جلالي زاده ، ايرج جمشيدي ، رضا جمشيدي ، فرمان حاتمي ، هدايت حاتمي ، سيد مقدم حيدري زاده ، حامد فاضلي ، ابراهيم فتاحي ، امید قادری ، فرزاد قاسمي ، اسماعيل قيداري ، محمود سعيد زاده ، علي سليمي ، حشمت ا... سلطاني ، بهرام سليماني ، سامان سليماني ، سيد حسن سيد زاده هاشمي ، حسين شاه اويسي ، شهرام صادقی ، کورش صباغيان ، لطيف صفري ، حميد رضا صمدي ، ذکريا عباسي فر، محسن عباسي فر، ستار عزیزی ، صيد احمد عزيزي ، جمشيد عزيزي ، روشن عليمرادي ، نادر لطفي ، فردين لطفي ، مهران لیلانی ، نوشين محمدي ، بلال مراد ويسي ، حسين مرادي ، بابک معبدي ، کيوان مهرگان ، سيد محمد وحيد ميرزاده ، حجت مولايي ، فريبرز نجفي مهر ، مهدي نوروزي ، سید هاشم هدايتي ،محمدرضا همتي ، محمد احسان هوشمند."

کێشه‌ی کورد و داوای ئه‌م جۆره‌که‌سانه‌ دوو شتی جیاوازن. ئه‌مانه‌ گه‌ره‌کیانه‌ ببنه‌ جێگری یه‌کێک له‌ به‌رپرسه‌ تاوانپیشه‌کانی ریژیم له‌ شار یان گوندی خویاندا. واتا سیاسه‌ته‌کانی حکوومه‌ت به‌ کوردی پراکتیزه‌ بکه‌ن.ئه‌گه‌رچی حکوومه‌تیش لایان لێنه‌کاته‌وه‌ و به‌هیچیان بکرێت.

له‌به‌رابه‌ردا گه‌لی کورد گه‌ره‌کیه‌ هه‌موو جۆرێکی ده‌سه‌ڵاتی تاوانبار نه‌مێنێ و خوی بڕیاری چاره‌نووسی خوی بدات. بۆ ئه‌م کاره‌ش ده‌یان هه‌زار رۆڵه‌ی قوربانی بووه‌. رێبه‌رانی به‌ وحشییانه‌ترین شێوه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ئه‌م ریژیمه‌ش تێرۆر کراون و ئیستاش زیندانه‌کانی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ نه‌ک هه‌ر پڕن له‌ کورد به‌ڵکوو بۆ ترساندنی خه‌ڵکیتریش کورد ئێعدام ده‌که‌ن.

جارێکیتر پێ له‌ سه‌ر یه‌کگرتن و پێکه‌وه‌ کارکردنی هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ی ژێرده‌ستی به‌ شه‌رم  و رزگاری کورد و کوردستان وه‌ک ئامانجی خویان ئه‌زانن ده‌گرم و ده‌ڵێم:تا په‌رته‌وازه‌ و لێکدابڕاو بین، ده‌ستی ریژیمی تاوانباری تاران بۆ رشتنی خوێنی خه‌ڵکه‌که‌مان کراوه‌یه‌. ئه‌مڕۆ ئێحسان سبه‌ی ئیحسانه‌کانی دیکه‌...

z ڕێکه‌وتی 2009/11/12-01:11 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

حیساب و کیتاب

به‌ بیانووی ده‌نگۆی یه‌کگرتنه‌وه‌ی باڵه‌کانی کۆمه‌ڵه‌ و حیزبی دیموکرات

 

هه‌ر وشه‌ و ره‌سته‌یه‌ک مانا تایبه‌تی خوی هه‌یه‌ و بێماناترین وشه‌ (رسته‌) ئه‌وه‌یه‌ که‌ له‌ جێگای خویدا به‌کار نه‌برێ.

وشه‌ی "یه‌کگرتنه‌وه‌" مانای ئه‌وه‌یه‌ که‌ دووکه‌س یان لایه‌ن سه‌رده‌مێک به‌ یه‌که‌وه‌ بوون، به‌ هه‌ر هۆیه‌ک لێک جودا بوونه‌ته‌وه‌ و دیسان به‌ هه‌ر هۆیه‌کیتر گه‌ره‌کیان ببنه‌وه‌ یه‌ک یان  یه‌ک بگرنه‌وه‌. ئه‌وه‌ی بۆ جیابوونه‌وه‌ و یه‌کگرتنه‌وه‌ی دوو حیزبی سیاسی بگه‌ڕێته‌وه‌ ده‌بێت بزانین که‌ ئه‌مه‌ کار یان پڕۆژه‌یه‌کی شه‌خسی نیه‌ که‌ خاوه‌نه‌که‌ی هه‌رکات ویستی بڕیاری جیابوونه‌وه‌ یان یه‌کخستنه‌وه‌ بدات. چوونکه‌ کاری حیزبی سیاسی بۆ کۆمه‌ڵگایه‌ و چاک و خراپی کرده‌وه‌کانی کاریگه‌ری ئه‌رێنی و نه‌رێنی له‌ سه‌ر جڤاک و خه‌ڵکه‌که‌ی ده‌بێ.

ئه‌وه‌ی بۆ حیزبی دیموکرات ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ پێشتر هه‌م جیابوونه‌وه‌ و هه‌م "یه‌کگرتنه‌وه‌ "شی تێدا رووی داوه‌. ئه‌گه‌ر پاش چه‌ندین ساڵ بمانه‌وێ به‌ عه‌قڵ و ئینسافه‌وه‌ بڕوانینه‌ هه‌ردووکی ئه‌م دیاردانه‌ ، به‌ روونی بۆمان ده‌رده‌که‌وێ که‌  نه‌ جیابوونه‌وه‌ی جیابوونه‌وه‌ بووه‌ و نه‌ یه‌کگرتنه‌وه‌که‌ش یه‌کگرتنه‌وه‌.

پاش چه‌ندین کۆنگره‌ی ئه‌م حیزبه‌ (کۆنگره‌کانی 2،4، و 8) جیابوونه‌وه‌ی گه‌وره‌ روویان دا وه‌ و به‌ کرده‌وه‌ حیزبیان دووشه‌ق کردوه‌. ده‌شزانین که‌ هه‌رجاره‌ باڵی زاڵ(زۆربه‌) ناڕازیان و نه‌یارانی خوی داونه‌ته‌ به‌ر هێرش و به‌ وشه‌گه‌لی وه‌ک : به‌زیو ،لاده‌ر، ئاژاوه‌گێڕ، خایه‌ن و ته‌نانه‌ت چاش ناوبردووه‌ و سنوورێکی بۆ دۆستایه‌تی یان لێک نزیکبوونه‌وه‌ نه‌هێشتووه‌ته‌وه‌ تا بگات به‌ یه‌کگرتنه‌وه‌.    باڵی به‌رانبه‌ریش به‌ ناچار که‌وتووه‌ته‌ سه‌نگه‌ری دیفاع و سه‌ره‌نجام ئه‌ویش سنووری ئه‌ده‌بیاتی دۆستانه‌ به‌زاندووه‌ و خوی هێناوه‌ته‌ ئاستی ته‌بلیغاتی لایه‌نی به‌رانبه‌ر که‌ سووک، ناسیاسی و دژمنانه‌ بووه‌. هه‌روه‌ها ئاگادارین که‌  ئه‌م لێک ترازانانه‌  شه‌ڕ ، کوشتار ،زیندان و ته‌نانه‌ت ئێعدامی که‌سی نه‌یاریش لێ که‌وتووه‌ته‌وه‌ ، بۆیه‌ سه‌خته‌ و- ره‌نگه‌ هه‌ڵه‌ش بێ- که‌  ئه‌م جیابوونه‌وانه‌ ته‌نیا به‌ وشه‌ی ساکاری  "جیابوونه‌وه"‌ پێناسه‌ بکه‌ین!.

له‌ هه‌مووشی سه‌یرتر ئه‌وه‌ بووه‌ که‌ سه‌رجه‌می ئه‌م کێشه‌و خراپه‌کاریانه‌ به‌ شه‌وورۆژێک له‌ بیر به‌رپرسانی ئه‌م جیابوونه‌وانه‌ چوونه‌ته‌وه‌ و بێ باسکردن و چاره‌سه‌رکردنی ئه‌و کێشانه‌ که‌ حیزبه‌که‌یان له‌ت کرد و ئه‌ندامه‌کانی کرده‌ دژمن و ته‌نانه‌ت قاتڵی یه‌کتر ، رێبه‌ران هاتوون و پاش چه‌ند مێوانی"بنه‌ماڵه‌ی حیزبیان خستووه‌ته‌وه‌ سه‌ریه‌ک " و ئاویان به‌ مل ئاگردا کردووه‌!

دیاره‌ مناڵێکیش ده‌زانێ که‌ یه‌کخستنه‌وه‌یه‌کی وا نه‌ هیچ سوودێکی بۆ خه‌ڵک و حیزبه‌که‌ ده‌بێ و نه‌ ئه‌شتوانێ بۆ ماوه‌یه‌کی درێژ  ده‌وامی هه‌بێ.  هه‌روه‌ک له‌ نموونه‌ی حیزبی دیموکراتدا بینیمان. به‌ڵکوو به‌ پێچه‌وانه‌ یه‌ک خستنه‌وه‌یه‌کی سه‌رپێی و حیساب بۆ نه‌کراو ئه‌توانێ ته‌نیا "موسه‌کینێک"ی کاتی  بێت و دره‌نگ یان زوو کێشه‌کان به‌ ئاکتۆر، یان بیانووی تازه‌وه‌ سه‌ر هه‌ڵ ئه‌ده‌نه‌وه‌ و ئه‌مجار له‌توپه‌تبوون به‌دوای خویدا دێنێ به‌ جێ جیابوونه‌وه‌.

به‌ڵام کۆمه‌ڵه‌کان هێندێک جیاوازترن. هه‌وه‌ڵه‌ن ئه‌وان به‌ جێ دووبه‌ش بوونه‌ته‌ چه‌ندین به‌ش و باڵی جیاواز . دووهه‌مه‌ن  ئه‌مان ته‌نیا  دیارده‌ی جیابوونه‌وه‌یان  به‌سه‌ر دا هاتووه‌، هێشتا یه‌کگرتنه‌وه‌ی مه‌سڵه‌حه‌تی یان راسته‌قینه‌یان ئه‌نجام نه‌داوه‌. جگه‌ له‌مه‌  کۆمه‌ڵه‌کان به‌ گشت که‌م و کورتییه‌کانیشیانه‌وه‌ هێشتا وه‌ک سه‌رده‌می جیابوونه‌وه‌ی پیشووی حیزبی دیموکرات (کۆنگره‌ی هه‌شت) په‌سنی سووکی وه‌ک جاش و خایه‌ن و... یان  دژی یه‌کتر به‌کار نه‌هێناوه‌ و سه‌د شوکور که‌سیشیان له‌ یه‌ک نه‌کوشتووه‌ یان رێگا نه‌بوو بکوژن.

 بێ هیچ شکێک ئه‌و که‌سه‌ی که‌ یه‌کگرتنه‌وه‌ی ئه‌م حیزبانه‌ و گشت هێزه‌کانی به‌شداری بزووتنه‌وه‌ی کوردی پێ خوش نه‌بێ ، یان دژمنی کورده‌ یان وه‌ک به‌شێک له‌ سه‌رکرده‌ی ئه‌م حیزبانه‌ قازانجێکی شه‌خسی له‌ له‌ت بووندایه‌. به‌ڵام یه‌کگرتنیش وه‌ک هه‌موو شتێکی تر حیساب و کیتاب  و ئه‌سڵ و پره‌نسیپی تایبه‌ت به‌ خوی هه‌یه‌ و له‌ به‌رچاو نه‌گیرێ وه‌ک یه‌کگرتنه‌وه‌کانی پیشوو بێمانا و بێ ئاکام ده‌بێت.  من هه‌وڵ ئه‌ده‌م به‌ش به‌ حاڵی خوم چه‌ند خاڵی سه‌ره‌کی که‌ به‌لامه‌وه‌ گرنگن  له‌م باره‌وه‌ ده‌ستنیشان بکه‌م:

-1 روون و ئاشکرایه‌ که‌ هه‌موو یه‌کگرتنێک به‌ دیالۆگ ده‌ست پێ ده‌کات ، به‌ڵام پیویسته‌ و ده‌بێت که‌ یه‌که‌م دیالۆگی ئه‌م کاره‌ له‌ سه‌ر روونکردنه‌وه‌، ده‌ستنیشانکردن و چاره‌سه‌رکردنی ئه‌و شتانه‌ بێت که‌ بوونه‌ سه‌به‌بی لێکترازانی پیشوو تا به‌ردی بناخه‌ی ئه‌م ئه‌رکه‌ قورس و کاره‌ پیرۆزه‌ درۆست دابنرێ ئاتۆیه‌ک بۆ له‌تبوونیتر نه‌مێنێ.         -2 پیویسته‌ جگه‌ له‌ هه‌نگاوه‌ سه‌ره‌تاییه‌کان ، هه‌موو باس وخواسه‌کانی  ئه‌م  کاره‌  ئاشکرا و له‌ پێشچاوی خه‌ڵک بێت. واتا بۆ خه‌ڵک و ئه‌ندامانی ئه‌م حیزبانه‌ روون و دیار بێت که‌ کێشه‌کان چی بوون ، چاره‌سه‌رییه‌کان کامانه‌ و رێککه‌وت و یه‌کگرتن له‌ سه‌ر که‌م ئه‌سڵ و ئه‌ساسه‌.                                                                             -3 هه‌موو که‌س و لایه‌نێک له‌م جیابوونه‌وانه‌دا تاوانبار بووه‌ و به‌شی خوی یارمه‌تی داوه‌ ئه‌م وه‌زعه‌ ناله‌بار و زیانباره‌ بێته‌ پێش.  بۆیه‌ هه‌موو رێبه‌رانی ئه‌م حیزبانه‌ داوای لێبوردنێک به‌ خه‌ڵکی کورد و ئه‌ندامانی خویان و بنه‌ماڵه‌ی شه‌هیدان قه‌رزارن و پیویسته‌ ده‌سته‌جه‌معی و به‌ ئاشکرا  ئه‌م داوایه‌  له‌ خه‌ڵک بکه‌ن.                              - 4 دیموکراسی شکڵ و شێوه‌ی جیوازیشی هه‌بن پره‌نسیپه‌ گشتییه‌کانی جه‌هانی و ستانداردن. بۆیه‌ پیویسته‌ هه‌موو که‌س و لایه‌نێک له‌ رابوردووی پڕله‌ هه‌ڵه‌ی خوی له‌مباره‌وه‌ دووری بگرێ ، ستاندارده‌ نه‌گۆڕه‌کانی ئه‌م سیسته‌مه‌ جیهانییه‌ بپارێزێت و به‌ مه‌یل و نه‌فعی خوی "ته‌عبیر" له‌ دیموکراسی نه‌کات. ساکارترین پره‌نسیپ له‌مباره‌وه‌   ( که‌ هیچ حیزبێکی کوردی تا ئیستا نه‌یپاراستووه‌) مافی دژایه‌تیکردنی ئه‌ندام له‌گه‌ڵ سیاسه‌ت یان هه‌ڵویستێکی تایبه‌تی حیزبه‌که‌یه‌تی بێ ئه‌وه‌  مه‌ترسی سزادان یان ده‌رکردنی له‌ سه‌ر بێ.                                                                                    له‌ کۆتاییدا پیویسته‌ بڵێم که‌ گرنگترین و کاریگه‌رترین کار که‌ بۆ ئه‌مڕۆی بزووتنه‌وه‌ی کورد له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان پیویسته‌ یه‌کگرتنی نه‌ک لاباله‌کانی حیزبێک به‌ڵکوو سه‌رجه‌می حیزبه‌کان و ئه‌و یه‌کگرتنه‌ش له‌ یه‌کگرتنه‌وه‌ی به‌ش و باڵه‌کانی هه‌موو حیزباکانه‌وه‌ تێپه‌ڕ ئه‌بێت. ئه‌م کاره‌ مومکین و عه‌مه‌لییه‌ و سه‌د ئه‌ڵبه‌ته‌ بۆ دوارۆژی خه‌باتی ئێمه‌ چاره‌ساز. به‌ڵام وه‌ک ئاماژه‌ی پێکرا ئه‌بێت له‌ رێگای درۆسته‌وه‌ و به‌شێوه‌ی درۆست ئه‌نجام بدرێت ، له‌مه‌ش گرنگتر ده‌بێت به‌ بڕوا و ده‌رک به‌م زیان و زه‌ره‌رانه‌ که‌ پرژ و بڵاوی و دابڕان له‌ خه‌ڵک و خه‌باتی ره‌وای ئێمه‌ی داوه‌ ئه‌م هه‌نگاوانه‌ هه‌ڵبگیردرێن ده‌نا ده‌توانێ ئاکامی پێچه‌وانه‌مان به‌ نه‌سیب بکات و بێ هیوایی زیاتر بۆ خه‌ڵکه‌که‌مان. 8-10-2009 حاته‌م مه‌نبه‌ری

z ڕێکه‌وتی 2009/10/11-09:06 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

مه‌ترسی ئێعدامکردنی زیندانیانی سیاسی کورد به‌ جیددی بگرین

 

حاته‌م مه‌نبه‌ری

ریژیمی کۆماری ئیسلامی نه‌ک هه‌ر له‌ هیچ تاوان و جینایه‌تێک له‌ کوردستاندا ناپرینگێته‌وه‌ به‌ڵکوو زۆرجار بۆ ترساندنی خه‌ڵکیتریش،کوردستان وه‌ک تاقیگه‌ی تاوانکاری بۆ مه‌به‌سته‌کانی به‌کاردێنێ.سی ساڵ ته‌مه‌نی نه‌گریسی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته ‌ڕه‌شه‌ ئه‌مه‌ی بۆ هه‌موان سه‌لماندووه‌ و که‌س نابێت شک و گومانێکی له‌م باره‌وه‌ هه‌بێ.

له‌ کاتێکدا که‌ کۆماری ئیسلامی، له‌ ژێر زه‌ختی ناڕازیانی ناوه‌وه‌ و ده‌وڵه‌تانی زلهێزی دنیا دایه‌ و گه‌وره‌ترین قه‌یرانی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی به‌ربینگی پێگرتووه‌، تاقه‌ رۆژێکیش بێ ئه‌نجامدانی تاوان له‌ کوردستان تێناپه‌ڕی . ئه‌وه‌یه‌ که‌ رۆژێک چه‌کدارانی کاروانچیی هه‌ژار و بێده‌ره‌تانی سه‌ر سنوور ده‌خه‌نه‌ داوو ده‌یانکوژن، رۆژی دیکه‌ به‌رۆکی چالاکانی مه‌ده‌نی ده‌گرن و به‌ بیانووی پووچ راپێچی زیندانیان ده‌که‌ن. ئه‌م تاوانکاریانه‌ تا ئه‌و راده‌ چووه‌ که‌ ته‌نانه‌ت هاوکار و خزمه‌تچیانی ده‌یانساڵه‌ی ریژیمیشی گرتووه‌ته‌وه‌.  به‌ جۆرێک که‌ له‌ ماوه‌ی نزیک به‌ ده‌ڕۆژدا چه‌ندین که‌س له‌ ناوزڕاوترینیان له‌ ناوه‌ڕاستی شاری سنه‌ دا  تێرۆر کران. که‌ بێگومان ئه‌گه‌ر ده‌ستی راسته‌وخۆی ریژیم له‌ کوشتنانه‌دا نه‌بێ، ئه‌وا ناڕاسته‌وخۆ مه‌جال و فرسه‌ت بۆ ئه‌نجامده‌رانی ئه‌م تێرۆره‌ گوماناویانه‌ له‌ لایه‌ن ریژیمه‌وه‌ فه‌راهه‌م کراوه‌. ده‌نا هێز و ده‌سه‌ڵات له‌ دنیادا نیه‌ بتوانێ له‌ ماوه‌یه‌کی وا کورتدا، چه‌ندین که‌س تێرۆر بکات له‌ حاڵێک دا ده‌یان هه‌زار سه‌رباز، پاسدار، به‌سیج و به‌کرێگیراوی ده‌وڵه‌ت چنگیان له‌ گه‌رووی ئه‌م شاره‌ ناوه‌ و بێ ئیزن و ئاگاداری ئه‌وان "مه‌ل ناتوانێ بفڕێ".

ساڵانێکه‌  کۆمه‌ڵێک  چالاکی سیاسی و مه‌ده‌نی کورد له‌ زیندانه‌کانی ریژیمدا گیراون و ژماره‌یه‌کیان -  ته‌نیا -  له‌ به‌ر ئه‌و روانگه‌ و سیاسه‌ته‌ دژمنانه‌یه‌ی ده‌وڵه‌تی تاران به‌رانبه‌ر به‌ کورد، حوکمی ناڕه‌وای مه‌رگیان به‌ سه‌ردا سه‌پاوه‌ و به‌شێکیشیان زیندانی دوور و درێژیان بۆ بڕاوه‌ته‌وه‌. ئه‌م مرۆڤه‌ شه‌ریفانه‌ ئه‌گه‌ر له‌ وڵاتێکی ئاساییدا ژیابان ده‌بوا  بۆ ئه‌و کارانه‌ی کردوویانه‌ خه‌ڵات کرابان. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ بواری چالاکیی ئه‌م تێکۆشه‌رانه‌ ژینگه‌ پارێزی، مافه‌کانی مرۆڤ یان خوێنده‌وارکردنی خه‌ڵک بووه‌. به‌ڵام به‌ جێ ئه‌وه‌ گه‌وره‌ترین ناحه‌قییان ده‌رحه‌ق کراوه‌ و ئیستابه‌تاوانی هه‌نگاوی ئینسانانه‌ و مرۆڤدۆستانه‌ له‌ ژێر تیغی جه‌لاددان. بۆیه‌ ئه‌م خۆشه‌ویستانه‌ له‌ هه‌رکه‌سیتر زیاتر پیویستییان به‌ پشتگیری خه‌ڵکه‌که‌یان هه‌یه‌.

چه‌ندڕۆژ پێش ئیستا کاربه‌ده‌ستانی ریژیم له‌ کوردستانه‌وه‌( ئه‌کبه‌ر گه‌ڕووسی سه‌رۆکی دادگوسته‌ری پارێزگه‌ی سنه‌ "کوردستان") داوایان کردووه‌ له‌ خامه‌نه‌یی تا ئیزنی ئێعدامکردنی ئه‌م زیندانییانه‌یان پێ بدات و له‌و کاته‌شه‌وه به‌ کرده‌وه‌ سیگناڵگه‌لێک دراون که‌ بۆنی جینایه‌تێکی تازه‌ ده‌ده‌ن!

ئێحسان فه‌تاحیان و حه‌بیبوڵا لوتفوڵای مه‌ترسی کوشتنیان له‌ سه‌ره‌ و کاوه‌ جه‌وانمه‌رد، جه‌واد عه‌لیزاده‌ و فه‌ردین مورادیش له‌ ماوه‌ی دووڕۆژی ڕابوردوودا بۆ شوێنی نادیار راگوێزراون. هه‌موو ئه‌مانه‌ له‌ حاڵێک دایه‌ که‌ حوکمی زیندانی کاوه‌ جه‌وانمه‌رد ته‌نیا چه‌ندرۆژی ماوه‌ کۆتایی بێ!  بۆیه‌ زۆر پیویست و گرنگه‌ مه‌ترسی ئێعدامی هه‌ریه‌که‌ یان قه‌ڵاچۆکردنی به‌ کۆمه‌ڵی ئه‌م زیندانیانه‌ به‌ جددی بگرین.

که‌ مرۆڤ گوێ له‌ لایه‌نه‌ کوردییه‌کان ده‌گرێ که‌سیان نیه‌ لایه‌نگری یه‌کیه‌تی کوردان نه‌بێ.؟! به‌ڵام هه‌رکه‌سه‌ و بیانووییه‌ک دێنێته‌وه‌ که‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ وابێت و ئه‌مه‌ وانه‌بێت ئه‌وان حازره‌ن بێنه‌ ناو ریزی یه‌کگرتنێکه‌وه‌ که‌: رێگای سه‌خڵه‌تی نه‌ته‌وه‌ێه‌کی ئازار دیتووی ماف ژێرپێنراو  هه‌موار و له‌ رزگاری نزیک ده‌کاته‌وه‌. بۆ دوور که‌وتنه‌وه‌ له‌ یه‌ک دیکه‌ هه‌زار بیانوو ده‌تاشن و سه‌رئه‌نجام ناراسته‌وخۆ یارمه‌تی به‌ تاوانکارانی دژمنی خوێنڕێژ ئه‌که‌ن تا په‌روه‌نده‌ی تاوانه‌کانی دژی خه‌ڵکی ئێمه‌ قه‌به‌تر بکات.

راستی بۆ دیفاع و پارێزگاری کردن له‌م رۆڵه‌ شه‌ریفانه‌ی گه‌ل، که‌ ئیستا دیلی ده‌ستی دێوی تاوانن، نابێته‌ بیانووی یه‌کگرتنی سه‌رجه‌می ئه‌م هێز و لایه‌نانه‌ و گشت ره‌نگه‌ جیاوازه‌کانی کۆمه‌ڵگای کورد یه‌ک ده‌نگ بکات. تا هه‌موو پێکه‌وه‌ بچینه‌ شه‌ڕی ئه‌م دژمنه‌ دڵڕه‌شه‌ که‌ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر له‌ به‌ره‌یه‌کی تریش دا تووشی زه‌ربه‌ و تێکشکان هات، گه‌ره‌کیه‌ تۆڵه‌که‌ی له‌ ئێمه‌ بکاته‌وه‌؟‌

بۆ نابێ سبه‌ینێ گشت مێدیا و به‌ تایبه‌تی ته‌لڤیزیونه‌ کوردییه‌کان به‌رنامه‌یه‌کی تایبه‌ت بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ دانانێن و هاوده‌نگ روو له‌ خه‌ڵکی کوردستان بڵێن: ئه‌و تێکۆشه‌رانه‌ که‌ مه‌ترسیی ئیعدامیان له‌ سه‌ره‌‌ رۆڵه‌ی هه‌موو ماڵه‌کوردێکن و هه‌رتاوانێک ده‌رهه‌قی ئه‌وان ئه‌نجام بدرێت، تاوانه‌ ده‌رهه‌قی گه‌وره‌وبچووکی کورد .

هه‌روه‌ها روو له‌ ده‌وڵه‌تی تاوانپیشه‌ی تارانیش بڵێن:

ئه‌و رۆلانه‌ی ئێمه‌ هه‌موو خه‌ڵکی کوردیان له‌ پشته‌ و هه‌ر ده‌ستێک دژی ئه‌وان درێژ بێت سه‌رجه‌می کۆمه‌ڵگای میلۆنی کورد له‌ به‌رانبه‌ر خویدا ده‌بینێ.

پێکه‌وه‌ و ته‌نیا له‌ سه‌ر ئه‌ساسی به‌رژه‌وه‌ندی، خواست و داوای زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆری خه‌ڵکی کورد ئه‌توانین نه‌ک هه‌ر پێش به‌م تاوانه‌ی ریژیمی ئیسلامی بگرین و ئه‌و ئازیزانه‌ له‌ مه‌رگ رزگارکه‌ین، به‌ڵکوو ده‌ه‌توانین بناخه‌یه‌کی باش و پێشکه‌وتوانه‌ بۆ دوارۆژ و بۆ ئه‌رکه‌کانیترمان دابنین.  هیوایه‌کی به‌رز و گه‌وره‌ به‌ گه‌له‌که‌مان بده‌ین و سه‌نگه‌رێکی بته‌و دژی داگیرکه‌ران ئاوا بکه‌ین.

 پێچه‌وانه‌که‌ی هه‌روا لاواز و په‌رته‌وازه‌ ده‌بین و گه‌لی لاواز و په‌رته‌وازه‌ش به‌شی ژێرده‌ستی و بێمافیی ده‌بێ و هیچیتر.له‌ بیرمان نه‌چێ ئه‌وانه‌ی دژی یه‌کڕیزی گه‌ل هه‌نگاو ده‌نێن، به‌ دڵنیاییه‌وه‌ له‌ ئایه‌نده‌دا شه‌رمه‌نده‌ی بارگای نه‌ته‌وه‌که‌یان ده‌بن.

 4-9-2009

z ڕێکه‌وتی 2009/10/6-04:08 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

خه‌باتی مه‌ده‌نی و قانوونی دوو شتی لێک جیاوازن

 

 

 به‌شی دووهه‌م

ره‌شپێسته‌کانی ئامریکا

 

که‌ ساڵی 2008 ی زایه‌نی بۆ یه‌که‌مین جار باراک ئۆبامای ره‌شپێست و به‌ ره‌چه‌ڵه‌ک نیوه‌ ئافریقایی وه‌ک سه‌رۆک کۆماری ئامریکا هه‌ڵبژێردرا، به‌ کرده‌وه‌ دوایین بزمار له‌ تابووتی بیرۆکه‌ی رزیوی ره‌گه‌زپه‌ره‌ستی له‌و وڵاته‌ درا. دیاره‌  چوار ساڵ پێش ئه‌و رێکه‌وته‌ش، به‌ بوونی کۆڵین پاول و کوندالیزا رایس له‌ دوو پۆستی گرنگی دوڵه‌تی دا، هه‌نگاوی یه‌که‌می گه‌ییشتن به‌م ئامانجه‌ هه‌ڵگیرا بوو. به‌ڵام سه‌رۆک کۆماری ئۆباما پڕۆسه‌که‌ی گه‌یانده‌ لووتکه‌.

****

رۆژی 4 ی ئاپریلی  1968ی زایه‌نی، واتا ته‌نیا 40 ساڵ پێش ئه‌وه‌ باراک  ئۆباما ببێته‌ سه‌رۆک کۆماری ئامریکا، ره‌شپێشتێکی تر به‌ ناوی "مارتین لۆتێرکینگ" ته‌نیا به‌ هۆی "خه‌ون‌بینین" به‌ به‌شێک له‌م داخوازییانه‌وه‌،دوای ئه‌وه‌ بزووتنه‌وه‌یه‌کی به‌رینی جه‌ماوه‌ری دژی هه‌ڵاواردن و ره‌گه‌زپه‌ره‌ستی خسته‌ڕێ، دڵڕه‌قانه‌ تێرۆر کرا و ژیان و گیانی لێ سه‌ندرا.

بۆ ده‌رخستنی سته‌م و زۆرداری له‌ سه‌ر ره‌شپێستانی ئامریکا ، پێش ئه‌وه‌ باسی خه‌باتی ئه‌وان بۆ یه‌کسانی بکرێ پیویسته‌( ئه‌گه‌ر سه‌رپێیش بێ ) ئاوڕێک له‌ میژووی هاتنیان بۆ ئه‌م قاڕه‌ به‌رین و پڕپیت و به‌ره‌که‌ته‌ بدرێته‌وه‌ تا ده‌رکه‌وێ که‌ به‌شی ئه‌وان له‌م دنیا  "دۆزراوه‌یه‌"  دا ته‌نیا چه‌وسانه‌وه‌ و زوڵم بووه‌.

****

پاش ئه‌وه‌ ئێسپانیاییه‌کان قاره‌ی ئامریکایان "دیته‌وه‌" ده‌رگاییه‌کی به‌ریرین به‌ڕووی مرۆڤایه‌تی دا کرایه‌وه‌ و سه‌رزه‌وییه‌کی فراوان بۆ کار و ژیان که‌وته‌ ده‌ست مرۆڤایه‌تی. پۆل پۆل خه‌ڵکی وڵاتانی ئورووپایی روویان له‌و دنیا نوێیه‌ کرد و هه‌رکه‌س وڵاتێک ناوچه‌یه‌کی بۆ خوی پاوه‌ن و داگیرکرد. له‌ به‌شی باشوور، ئێسپانیا و پۆرتوگال به‌ربوونه‌ گیانی خه‌ڵکی خۆجێیی ناوچه‌که‌ و له‌ باکووریش ئینگلیزی و فه‌رانسه‌ییه‌کان ده‌ستیان به‌ راونان، گرتن و کوشتاریان کرد. زۆری نه‌ خایان ده‌رکه‌وت که‌ بۆ به‌کارهێنانی ئه‌و گشت زه‌وی و زاره‌ فه‌ت و فراوانه‌، هێزی کار و مرۆڤی به‌ توانا پیویسته‌. سوورپێسته‌ خۆجێیه‌کان به‌ هاسانی ده‌سته‌مۆ نه‌ده‌کران و ئه‌وانه‌شیان ده‌سته‌مۆ ده‌کران توانای کاری زۆریان تێ دا نه‌بوو، بۆیه‌ رێگای ئافریقا و به‌ کویله‌کردنی ڕه‌شپێستانی "قاڕه‌ی وه‌حشی" گیرایه‌ به‌ر و ده‌وڵه‌تانی ئورووپایی به‌ تایبه‌تی وڵاتانی پورتوگال، ئێسپانیا ، فه‌رانسه‌، هۆله‌ند، بریتانیا و دانمارک هێز و که‌سیان بۆ کو‌یه‌له‌ گرتن و دواتر فرۆشتنیان به‌ خاوه‌نمڵکانی سته‌مکاری داگیرکه‌ری قاڕه‌ی ئامریکا ته‌رخان کرد.

له‌ سه‌ره‌تای ساڵی 1600 ‌وه‌ تا ساڵی  1848 ئه‌م مرۆڤ‌فرۆشتنه‌ درێژه‌ی کێشا و سه‌رجه‌م نزیکه‌ی یازده‌ میلیۆن ره‌ش و رووتی ئافریقایی پاش دیتنی هه‌زاران چه‌رمه‌سه‌ری گه‌ییشتنه‌ ئامریکا و له‌وێش وه‌ک مڵک و ماڵی خاوه‌ن مڵکان به‌کارهاتن.

پورتوگال مه‌زنترین ژماره‌ی ئه‌م ئینسانفرۆشتنه‌ی (چوارمیلیۆن و شه‌شسه‌د و په‌نجا هه‌زار که‌س) به‌رکه‌وت و دوایین وڵاتیش بوو که‌ ساڵی 1848 وازی له‌م تاوانه‌ هێنا و کویله‌فرۆشی تێ دا قه‌ده‌غه‌ کرا.

ئه‌م مرۆڤه‌ چاره‌ڕه‌شانه‌ له‌ رۆژی دیل‌بوونیانه‌وه‌ تا ده‌گه‌ییشتنه‌ ئامریکا ته‌وق و زه‌نجیر له‌ مل و ده‌ست و لاقبه‌سته‌ له‌ به‌ر ده‌ستی کۆمه‌ڵێک دڕه‌نده‌ی بێوێژدان دا بوون و هه‌موو تاوانێکیان له‌ دژ ده‌کرا و به‌ لێشاویشیان لێده‌مردن. ته‌نانه‌ت کاتێک  نه‌خوشیش ده‌که‌وتن به‌ زیندووی فڕێ ده‌درانه‌ ناو ده‌ریاوه‌، که‌ ده‌گه‌ییشتنه‌ ئامریکاش خاوه‌ن مڵک له‌ پێش دا داخێکی ئاسنی که‌ نیشانه‌ی خۆی پێوه‌ بوو له‌ ئاگردا سوور ده‌کرده‌وه‌و به‌له‌شیانه‌وه‌ی ده‌ناو وه‌ک هی خوی دیاری ده‌کردن و دواتریش ده‌یتوانی هه‌رجوور پێخوشه‌ له‌گه‌ڵیان دا بجووڵێته‌وه‌ . ئه‌ڵبه‌ت ئه‌و داخه‌ ئاسنینه‌یان هه‌روه‌ها بۆ نیشانه‌کردنی کاو مه‌ڕ و ماڵات به‌کار ده‌هێنا.به‌کورتی کوشتن  سه‌ربڕین و گوێبڕین و  داخکردن له‌ کرده‌وه‌ی رۆژانه‌ی کوه‌یله‌داران له‌گه‌ڵ ئه‌م مرۆڤه‌ بێ په‌نایانه‌  بوو.

ئه‌م سته‌م و چه‌وسانه‌وه‌یه‌ سه‌دان ساڵ به‌رده‌وام بوو و ئه‌و ره‌شانه‌ی که‌ له‌ مردن رزگاریان بوو، ته‌نانه‌ت دواتریش که‌ یاسای کوه‌یله‌داری له‌ ئامریکای باکوور دا به‌ ته‌واوی ریشه‌بڕ کرا دیسان ره‌شپێسته‌کان ته‌نیا به‌رده‌ و مڵکی خه‌ڵک  نه‌مان ده‌نا نه‌بوونه‌ هاووڵاتی خاوه‌ن ماف ،  به‌ڵکوو هه‌تا ساڵی  1964 یش که جاکسۆن  یاسای هه‌ڵاواردنی ره‌گه‌زی له‌ ژێر فشاری خه‌باتی مارتین لۆتێرکینگ و لایه‌نگرانی دا  ئمزا کرد مناڵانی ره‌شپێست بۆیان نه‌بوو بچنه‌ ئه‌و خوێندنگایه‌ی که‌ بۆ سپییه‌کان ته‌رخان کرابوو!

****

خه‌باتی ره‌شپێسته‌کان بۆ مافی هاووڵاتی یه‌کسان و رێبه‌رانیان

هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای ده‌ستپێکردنی ئه‌م مرۆڤفرۆشییه‌وه‌ که‌سانێک له‌ وه‌لایه‌ته‌ باکوورییه‌کانی ئامریکا و کانادا دا دژی ئه‌م کرداره‌ دژی ئینسانییه‌ راوه‌ستان و ده‌ستیان کرد به‌ خه‌بات بۆ ده‌ربازبوونی ئه‌و کویلانه‌ی که‌ له‌ چنگ "خاوه‌نه‌کانیان" هه‌ڵده‌هاتن. هه‌روه‌ها ده‌وڵه‌تانی ئه‌م ئه‌یاله‌تانه‌ و کاناداش کوه‌یله‌داری و مرۆڤفرۆشییان قه‌ده‌غه‌ کرد. به‌ڵام پیویستی هێزی‌کار، ته‌ماعی خاوه‌ن مڵکان و بێوێژدانی مرۆڤفرۆشان ده‌ستیان دایه‌ ده‌ست یه‌ک و زیاتر له‌ دوو سه‌د ساڵ درێژه‌یان به‌م کارانه‌ دا.

له‌ سه‌رده‌می سه‌رۆک کۆماریی ئابراهام لینکۆلن دا خه‌باتێکی به‌رین کرا بۆ خا‌شه‌بڕ کردنی ئه‌م دیارده‌یه‌ و، لینکۆلن خوی خه‌باتکارێک کاریگه‌ری ئه‌م رێگایه‌ بوو و ساڵی 1863 به‌ کرده‌وه‌ کویله‌داری له‌ سه‌راسه‌ری ئامریکا دا قه‌ده‌غه‌ کرا. به‌ڵام به‌ ته‌واوی نه‌گه‌ییشته‌ ئامانج و پاش ئه‌وه‌ش  ره‌ش پێسته‌کان به‌ شێوه‌ی جۆراوجور ده‌چه‌وسانه‌وه‌.

به‌ دوای ده‌هه‌ی په‌نجای سه‌ده‌ی بیست دا بوو که‌ که‌م که‌م گرووپ و رێکخراوی نوێ بۆ به‌ ده‌ستهێنانی مافی ره‌شه‌کان ساز بوون و هه‌رکامه‌یان به‌ شێوه‌یه‌ک ده‌یانه‌ویست له‌ چه‌وسانه‌وه‌ی ره‌شه‌کان که‌م که‌نه‌وه‌. هێندێک توند و تێژترین رێگایان ده‌گرته‌ به‌ر و که‌سانێکیش رێگای بارهێنانی ره‌شپێستانیان به‌ باش ده‌زانی تا خویان پێبگه‌یینن و بێنه‌ رێزی سپییه‌کان! به‌رچاوترین که‌سی ئه‌م گرووپه‌ که‌ پێ له‌ سه‌ر بارهێنانی ره‌شه‌کان دا ده‌گرت 'مارکۆ مێکس" رێبه‌ری موسوڵمانی ئه‌م ده‌سته‌یه‌ بوو که‌ خواردنه‌وه‌ی مه‌شرووباتی ئه‌لکوهۆلی، کێشانی ماده‌ی هۆشبه‌ر و جگه‌ره‌ی له‌ ناو په‌یڕه‌وانی خوی دا قه‌ده‌غه‌ کرد.

مارتین لۆتێرکینگ یه‌کێکیتری رێبه‌رانی ئه‌م گرووپانه‌ بوو که‌ خوی به‌ په‌یڕه‌وی موهاتما گاندی ده‌زانی و مێتۆدی ئه‌وی (دووری له‌ هه‌ر چه‌شنه‌ توند و تێژییه‌ک) بۆ رزگاری ره‌شپێسته‌کان به‌ گونجاوترین رێگا ده‌زانی و به‌ڵگه‌شی بۆ ئه‌م ئیده‌عایه‌ی ئه‌وه‌بوو که‌ ده‌یگوت:

یاسای بنه‌ڕه‌تی  ئامریکا پێشکه‌وتوانه‌ترین یاسای ئه‌مڕۆی دنیایه‌ که‌ باسی ئازادی تاک و مافی هاووڵاتی ده‌کات. هه‌روه‌ها ده‌یگوت ئه‌م پره‌نسیپانه‌ی که‌ له‌م یاسایه‌ دا هاتوون هه‌مان ئه‌سڵن که‌ له‌ شۆڕشی 1879 ی فه‌رانسه‌ دا هاتنه‌ ئاراوه‌. به‌ڵام پێش فه‌رانسه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی به‌رینتر له‌ یاسای بنچینه‌یی وه‌ڵاتی ئامریکا دا چه‌سپان. بۆیه‌ پیویسته‌ ره‌شپێسته‌کان به‌ جێگای شکاندنی قانوون هه‌وڵ بده‌ن به‌ دیالۆگ و قسه‌کردن سپی پێستانی ئامریکا ناچار بکه‌ن که‌ رێز له‌ یاسای وڵاتی خویان و مافه‌کانی ئێمه‌ بگرن! هیچ به‌ند و رسته‌یه‌کی یاسای بنه‌ڕه‌تی رێگا نادات ئێمه‌ له‌ مافه‌ مه‌ده‌نییه‌کانمان به‌ بیانووی ره‌گه‌زی پێشێل بکرێن هه‌ر له‌ سه‌ر ئه‌م ئه‌ساسه‌ش بوو ده‌یگۆ: من خه‌ونێکم هه‌یه‌ که‌ مناڵه‌کانم به‌ جێ چه‌وسانه‌وه‌ و هه‌ڵاواردن ، هه‌ست بکه‌ن  که‌ هاووڵاتی ده‌ره‌جه‌ یه‌کی ئه‌م وڵاته‌ن و بۆ پێشخستنی له‌ دڵه‌وه‌ هه‌وڵ بدن.

مارتین لۆتێرکینگن بۆ ئه‌م ئامانجه‌ ساڵی 1957 رێکخستنێکی دامه‌زراند و ده‌ستی کرد به‌ قسه‌ و دیالۆگ . له‌ ماوه‌یه‌کی کورت دا میلیۆنان لایه‌نگر و ده‌یان هه‌زار دژمنی بۆ خوی ساز کرد. شار و گوند و جاده‌  و شه‌قامی کرده‌ مه‌یدانی کار و خه‌بات و شه‌وو رۆژی خستنه‌وه‌ سه‌ریه‌ک تا به‌ شی چالاکییه‌کانی بکات. ساڵی 1958 که‌وته‌ به‌ر په‌لاماری که‌سێکی چه‌قۆوه‌کێش و به‌ توندی بریندار بوو به‌ڵام له‌ به‌ر ئه‌وه‌ بڕوای به‌وه‌ هه‌بوو که‌ مردنیش ئه‌کرێ له‌م رێگایه‌ دا هه‌بێت کۆڵی نه‌ دا و پاش ساڕێژ بوونه‌وه‌ی برینه‌که‌ی ده‌ستی به‌ خه‌بات کرده‌وه‌.

ره‌شه‌کان بۆیان نه‌بوو له‌گه‌ڵ سپییه‌کان له‌ رێستوورانێک دا خواردن بخون، سواری ئۆتووبووس ببن، بچه‌نه‌ قوتابخانه‌..... هه‌ر بۆیه‌ بزووتنه‌وه‌یه‌ک بۆ تێکشکاندنی ئه‌م هه‌ڵاواردنه‌ ده‌ستی پێکرد و خوێندکارانی ره‌شپێست به‌ زۆر ده‌چوونه‌ رێستوورانی سپییه‌کان و داوای خواردنیان ده‌کرد، بێ گویدانه‌ پێشگیری  شۆفێرکان سواری ئۆتووبووسه‌کان ده‌بوون و له‌ جێگای سپییه‌کان دا داده‌نشتن. ئێواره‌یه‌ک دوای کار،  ژنێکی 42 ساڵه‌ به‌ ناوی "رۆزا پارکس" له‌ سه‌ر ئه‌و سه‌نده‌ڵییه‌ که‌ تایبه‌تی سپێیه‌کان بوو دانشتبوو . شۆفێری ئۆتووبووسه‌که‌ ویستی هه‌ڵی سێنێ و بینێرێته‌ رێزی دواتر که‌ جێگای ره‌شه‌کان بوو، به‌ڵام رۆزا وه‌ڵامی نه‌دایه‌وه‌ و شۆفێر ناچار بوو پۆلیش بانگ کات. به‌ڵام رۆزا پارکس  وێڕای داوای پۆلیسه‌کانی کۆنترۆڵیش حازر نه‌بوو جێگاکه‌ی بگۆڕێ، ناچار پۆلیسه‌کان ده‌سگیریان کرد و بردیان بۆ زیندان! ئه‌م کرده‌وه‌یه‌ سه‌رهه‌ڵدانێکی به‌رینی له‌ سه‌ر ساز بوو و رۆزاشی کرده‌ ناسراوترین ژنی ره‌شپێستی ئه‌وکاتی  ئامریکا.

مارتین لۆتێر کینگ بۆ رێبه‌ری ئه‌م بزاوه‌ جه‌ماوه‌رییه‌ هه‌ڵبژێردرا و ئه‌ویش به‌ شێوه‌یه‌کی شایه‌سته‌ ئه‌رکه‌که‌ی جێبه‌جێ کرد. رۆژی 2/7/1964 به‌ به‌شداری مارتین لۆتێرکینگ یاسای مافی یه‌کسانی هاووڵاتیان له‌ لایه‌ن  لیندۆن ب جاکسۆن سه‌رۆک کۆماری ئه‌وکاتی ئامریکاوه‌  ئیمزا کرا  و له‌ مانگی دیسامبری ئه‌و ساڵه‌ش دا مارتین لۆتێرکینگ خه‌ڵاتی نۆبلی بۆ ئاشتی له‌ شاری ئۆسلۆی نوروێژ وه‌رگرت.

به‌ڵام دژمنانی لۆتێرکینگ و یه‌کسانی مرۆڤ  بێکار دانه‌نشتن، که‌سانێک له‌ ده‌سه‌ڵاتداران و پۆلیسی فیدراڵی ئامریکا ، هه‌ر وه‌ک پێش مارتین لۆتێرکینگیان به‌ دژمنێکی پڕمه‌ترسی بۆ ئاساییشی ئامریکا ده‌زانی، به‌ تایبه‌تی سه‌رۆکی ئه‌و کاتی ئیف بی ئای ئه‌م دژمنایه‌تییه‌ی له‌ که‌س  نه‌ده‌شارده‌وه‌. خه‌باتی مارتین لۆتێرکینگ  بۆ یه‌کسانی ره‌گه‌زی و بۆ مافی ره‌وای ره‌ش و رووته‌کانی ئامریکا هه‌ر وا به‌رده‌وام بوو و  بێوچان  درێژه‌ی به‌ قسه‌کردن و رێگا نیشاندان  دا ، تاکوو  له‌ رێکه‌وتی 4 ی ئاپریلی ساڵی 1968 ، له‌ کاتێک دا له‌ باڵکۆنی هۆتێلێکه‌وه‌ راوه‌ستابوو که‌وته‌ به‌ر کۆله‌یه‌کی وێڵ و له‌ کاتێک دا ته‌نیا 39 ساڵ له‌ ته‌مه‌نی پڕباری تێپه‌ڕی بوو گیانی لێ سه‌ندرا .

z ڕێکه‌وتی 2009/6/24-10:47 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

خه‌باتی مه‌ده‌نی و قانوونی دوو شتی لێک جیاوازن

 

به‌شی یه‌که‌م

 

شێوه‌ی خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی و ه‌ێمنانه‌ که‌ بۆ یه‌که‌مجار له‌ لایه‌ن رێبه‌ری سه‌ربه‌خۆیی هێند، موهاتما گاندی‌یه‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی به‌ربڵاو و به‌رین هاته‌ ئاراوه‌، رێبه‌ری کراو به‌ سه‌رکه‌وتنیش گه‌ییشت . دواتر وه‌ک شێوه‌یه‌کی کاریگه‌ر و باش له‌ لایه‌ن رێبه‌ران و گه‌لانی دیکه‌ی دنیاوه‌ په‌ێڕه‌و کراو و سه‌دان و بگره‌ هه‌زاران کتێب ،وتار و بابه‌تی له‌ سه‌ر نووسراوه‌. بۆیه‌ من نه‌ گه‌ره‌کمه‌ شتێکی تێئۆریک له‌و نووسراوانه‌ زیاد که‌م و نه‌ ده‌شمهه‌وێ ره‌خنه‌یه‌ک له‌و جووره‌ خه‌باته‌ بگرم. به‌ڵکوو ده‌مه‌وێ ئه‌و خاڵه‌ ده‌ستنیشان بکه‌م که‌ ئه‌گه‌رچی گاندی به‌و جووره‌ خه‌باته‌ توانی وڵات و نه‌ته‌وه‌کانی هێند له‌ ژێرده‌ستی کۆلۆنیالیزمی بریتانیا رزگار بکات، به‌ڵام شه‌رت نیه‌ په‌یڕه‌وانی بیری گاندی، سه‌دی سه‌د وه‌ک ئه‌و جووڵابێتنه‌وه‌ و ته‌نیا به‌ دووریگرتن له‌ توندوتێژی رێبه‌ری خه‌باتیان کردبێت. بۆ نموونه‌ "نیلسۆن ماندیلا" که‌ به‌ گاندی سه‌رده‌م ده‌ژمێردرێ راست به‌ پێچه‌وانه‌ی گاندی  که‌ به‌ ده‌رکه‌وتنی پێشی شه‌ڕ و هێرشی ناڕازیانی هێندی دژی سپاو ده‌سه‌ڵاتی بریتانیای گرت ، ئه‌و و  هاوبیرانی "کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی ئافریقا"یان له‌ خه‌باتی سیڤیله‌وه‌ راکێشی خه‌باتی چه‌کداری و ژێرزه‌مینی کرد و هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش گیرا و زیندانی کرا. بۆ خوشی گه‌لێک بڕیاری هێرش و ته‌نانه‌ت پلانی تێرۆری تاوانبارانی ریژیمی ئاپارتایدی په‌سه‌ند کردن. هه‌روه‌ها ئه‌گه‌ر "داوید بێنگۆریه‌ن‏" ته‌نیا رێگای گه‌ییشتن به‌ ده‌وڵه‌تی جووله‌که‌ی دیپلۆماسی و خه‌باتی مه‌ده‌نی ده‌زانی، قه‌ت راسته‌وخۆ دژی تێرۆر و کوشتاره‌کانی گرووپی "مێناخێم بێگین" و هه‌ڤاڵانی نه‌وه‌ستا و کرده‌وه‌کانی ئه‌وانی دژی بریتانیا مه‌حکووم نه‌کردن. دیاره‌ نموونه‌ی "دایلالاما" و خه‌ڵکی تێبه‌تیش هه‌یه‌ که‌ په‌نجا ساڵه‌ درۆشمی دوور له‌ خشوونه‌ت ئه‌ده‌ن و پشتیوانی گشت دنیای ده‌ره‌وه‌شیان هه‌یه‌ به‌ڵام هێشتا ژێرده‌سه‌ته‌ و ئاواره‌ن.

 لای هه‌موان روونه‌ که‌ یه‌کێک له‌ خاڵه‌ هه‌ره‌ لاوازه‌کانی بزووتنه‌وه‌ی کورد ئه‌وه‌ بووه‌( و ئیستاش هه‌یه‌) که رێبه‌ران و هه‌ڵسووڕێنه‌رانی‌ ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌ نه‌یان‌توانیوه‌ له‌ گشت توانا و ئیمکاناتی کۆمه‌ڵگای کورد بۆ به‌هێزکردن و به‌ ئاکامگه‌یاندنی خه‌باته‌که‌یان که‌ڵک وه‌رگرن. ئه‌م لاوازییه‌ له‌ گشت بواره‌کان و هه‌موو پارچه‌کانی کوردستان دا ده‌بینرێ و هه‌ستپێکردنی زۆر زه‌حمه‌ت و دژوار نیه‌. له‌ لایه‌ک رێبه‌رایه‌تی بزووتنه‌وه‌که‌ ده‌گمه‌ن له‌ زانا و تواناترین که‌سه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگا پێکهاتوون و له‌ لایه‌کی تره‌وه‌ هیچ سه‌رده‌مێک (به‌و وه‌زعه‌ هیوابه‌خشه‌ی ئیستای باکووریشه‌وه‌) نه‌بووه‌ که‌ زۆربه‌ی کۆمه‌ڵانی خه‌ڵکی کورد، به‌ کرده‌وه‌ و هاوکات به‌شداری خه‌بات بۆ رزگاری خویانبوو بن!

ده‌کرێ گه‌لێک هۆ و سه‌به‌ب بۆ ئه‌و وه‌زعه‌ دڵنه‌خوازه‌ی سه‌ره‌وه‌ باس بکرێن که‌ له‌ وتارێکی ئینته‌رنێتی دا مه‌جالی باسکردنی گشتیان نیه‌، به‌ڵام لانیکه‌م ئه‌توانین ئیشاره‌ به‌ دوو سه‌به‌بی ئه‌سڵی و بنچینه‌یی بکه‌ین که‌ بریتین له‌:

- یه‌که‌م هۆ، بێ هیچ شک وگومانێک لاوازی هه‌ستی نه‌ته‌وه‌ییه‌ که‌ ئێمه‌ هێشتا وه‌ک کورد نه‌گه‌ییشتووینه‌ ئه‌و ئاسته‌، ئه‌وه‌یکه‌ له‌ هه‌ر فرسه‌ت و مه‌جالێک دا بۆمان دێته‌ پێش، زوو ده‌بینه‌ پاشکۆی لایه‌نێکی ناو به‌ره‌ی داگیرکه‌رانمان. خوی نموونه‌ی زه‌ق و به‌رچاوه‌ و نزیکترین نموونه‌ هه‌ڵبژاردنه‌کانی سه‌رۆکۆماری ئێرانن که‌ هێشتا باسه‌که‌ی گه‌رمه‌، واتا ئه‌گه‌ر چاره‌نووسی نه‌ته‌وه‌ییمان که‌وته‌ مه‌ترسییه‌وه‌ هه‌مووشتێکیتر وه‌لاوه‌ بنین و به‌ گشت تواناییه‌کمانه‌وه‌ ئه‌و به‌رژه‌وه‌ندییه‌ نه‌ته‌وه‌یی و گشتییه‌ بپارێزین. وه‌ک چۆن له‌ نه‌ته‌وه‌کانی تری دنیا و ده‌وروبه‌ری خوشمان دا ده‌یبینین.

- دووهه‌م هۆ ئه‌وه‌یه‌ که‌ رێبه‌رانی بزووتنه‌وه‌ (هی هه‌موو سه‌رده‌مه‌کان) وه‌ک پیویست له‌ نرخ و به‌های خه‌باتی به‌رینی جه‌ماوه‌ری نه‌گه‌ییشتوون،  بۆیه‌ پلان و پرۆگرامی درۆستی ئه‌و جووره‌ خه‌باته‌شیان دانه‌ڕشتووه‌ تا به‌ جێ چه‌ند، یان چه‌ندین هه‌زار پێشمه‌رگه‌ سه‌دان هه‌زار خه‌ڵکی شار و دێ به‌شداری خه‌بات و فشارهێنان بۆ ریژیمه‌کان بن و به‌م نیسبه‌ته‌ش ئیمکان بۆ سه‌رکه‌وتن و به‌ ئامانج فه‌راهه‌م که‌ن.

ئه‌مڕۆ که‌سانێک له‌ ناو کوردان دا هه‌ن که‌ باسی گرنگی ئه‌م شێوه‌ خه‌باته‌ ده‌که‌ن به‌ڵام وه‌ک چۆن رێبه‌رانی پێشوومان هه‌موو هێز و توانای خویان بۆ خه‌باتی شاخ و پێشمه‌رگانه‌ ته‌رخان کرد، ئه‌مانیش پشت (ئه‌گه‌ر نه‌ڵێم تف) له‌ رابوردووی پڕ له‌ خوێن و فرمیسکی گه‌ل ده‌که‌ن و ته‌نیا به‌ باسکردنی جورێک خه‌باتی قانوونی (نه‌ک مه‌ده‌نی) ده‌یانهه‌وێ خه‌ڵکیش وه‌ک ئه‌وان بکات و ئه‌گه‌ر نه‌یکرد "ئه‌وه‌ ئه‌و که‌س یان لایه‌نه‌ گه‌ره‌کیه‌ بیانوو بداته‌ ده‌ست ده‌وڵه‌ته‌وه‌ تا رۆڵه‌ی خه‌ڵک ئێعدام کات"! خه‌باتی پیشووی ئێمه‌ له‌به‌ر گه‌لێک هۆی جیاواز و یه‌ک له‌وان ئه‌و هۆیانه‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌ ئاکامی پیویست نه‌گه‌ییشتووه‌. بێگومان ئه‌م جووره‌ خه‌باته‌ش به‌ ته‌نیا، سه‌ری به‌ چۆڵه‌وانییه‌وه‌ ده‌ر ئه‌چێ ئه‌گه‌ر بێت و گرێدانێکی مه‌نتێقی و دڵسۆزانه‌، له‌ ناو گشت چین و تۆێژه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی شێوێندراوی ئێمه‌ دا پێک نه‌یه‌ت و هاوده‌نگی و هاوخه‌باتییه‌کی به‌رفره‌ نه‌بێته‌ پڕۆژه‌ی کار.

له‌ روانگه‌ی منه‌وه‌ گشت کوردێک  ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر خوشی هه‌ستی پێ نه‌کات سته‌می لێ ده‌کرێ. بۆیه‌ مافی هه‌موانیشه‌ چۆنیان لا په‌سه‌نده‌ و چۆنیان بۆ ده‌کرێ خه‌بات بۆ رزگاری خویان بکه‌ن. به‌ڵام شه‌رتی یه‌که‌م بۆ ئه‌م کاره‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ سنوور و شوێنی دوژمن ( ده‌وڵه‌تانی داگیرکه‌ری کوردستان) دیار بێت.

 وه‌ک له‌ سه‌ره‌وه‌ باسکرا جگه‌ له‌ کوردان زۆر گه‌ل و نه‌ته‌وه‌ی دیکه‌ش هه‌بوون که‌ بۆ رزگاری له‌ چنگ  سته‌م وداگیرکاری  خه‌باتی چه‌کداری و جه‌ماوه‌ریشیان کردوه‌ ، به‌ڵام به‌ هۆی ئه‌وه‌ تاکه‌کانی کۆمه‌ڵه‌که‌یان وریارتر و رێبه‌رانیشیان هۆشیارتر له‌ ئێمه‌ بوون، سه‌رنجام رۆژێک به‌ ئاکام گه‌ییشتوون. ئه‌وانه‌ش وه‌ک ئێمه‌یان کردووه‌ هه‌ر وا کاروانی خه‌باتیان به‌ رێوه‌یه‌ و به‌ داخه‌وه‌ موتوری ئه‌م کاروانه‌ش به‌ خوێن و گیانی خه‌ڵککه‌یان کار ده‌کات.له‌م وتاره‌ دا هه‌وڵ ئه‌ده‌م زه‌قترین نموونه‌کانی ئه‌م گه‌لانه‌ باس بکه‌م و به‌ کورتیش بوه‌، هێندێک له‌ کار و خه‌باتیان وه‌ بیر بێنمه‌وه‌.

له‌م باسه‌ دا هه‌وڵده‌ده‌م باسی خه‌باتی خه‌ڵکانی هێندستان، ئافریقای باشوور، ره‌شه‌کانی وڵاته‌یه‌کگرتووه‌کان، جووله‌که‌کانی ئیسرائیل، تێبه‌تییه‌کانی چین، فه‌له‌ستینییه‌کان، ته‌میله‌کان و ئه‌م سه‌رده‌مه‌ی  ئیستای باکووری کوردستان بکه‌م. که‌ بێگومان هه‌رکامه‌یان خاوه‌ن مێژوو و ئه‌زموونێکی تایبه‌ت به‌خۆیانن.

 

نموونه‌ی هێندستان

که‌ باسی خه‌باتی مه‌ده‌نی ده‌کرێ وه‌ک به‌رچاوترین و زه‌قترین نموونه‌ موهاتما گاندی و وڵاتی هێندوستان  دێنه‌ زه‌ینی مرۆڤه‌وه‌.  به‌ڵام جگه‌ له‌ هێند وڵاتیتر و جگه‌ له‌ گاندی رێبه‌ری دیکه‌ش ئه‌م رێگایه‌یان بڕیوه‌ و سه‌رکه‌وتنیان بۆ نه‌ته‌وه‌ی خویان به‌ دیاری هێناوه‌. ئه‌وه‌ی له‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ گاندی  دا به‌ هه‌ڵه‌ جار و بار باس ده‌کرێ، شتێکه‌ به‌ ناوی "خه‌باتی قانوونی، یان لێگاڵ" له‌ حاڵێک دا کاری گه‌وره‌ و دیاری گاندی و خه‌باتکارانیتری ئه‌م بواره‌، شکاندنی قانوون بوو. ئه‌ویش نه‌ک هه‌ر خویان به‌ڵکوو به‌ به‌شداری میلیۆنه‌ها که‌س له‌ جه‌ماوه‌ری خه‌ڵک! که‌ وه‌ک له‌ سه‌ره‌وه‌ به‌کورتی باسمکرد به‌ "نافه‌رمانیی مه‌ده‌نی" ناوی ده‌رکردوه‌. دیاره‌ رێبه‌رانێکیش هه‌بوون که‌ خه‌باتی قانوونییان کردووه‌ و هه‌وڵیان داوه‌ کرده‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتداران له‌گه‌ڵ قانوونی وڵاته‌که‌ رێکخه‌ن به‌ جێ پێچه‌وانه‌که‌ی. دیاره‌ من هه‌وڵ ئه‌ده‌م ئه‌م شێوه‌ خه‌بات و تاکتیکه‌ش به‌ پێ توانا و ده‌رفه‌تی نووسراوه‌که‌ ئیشاره‌یان پێ بکه‌م..

**************

دوای سه‌دان ساڵ تاڵان و بڕۆی مه‌غۆلان، پۆرته‌قاڵییه‌کان، فه‌رانسه‌وییه‌کان و ته‌نانه‌ت وڵاتانی بچووک و بێناوی سکاندیناویا ، ئینگلیسییه‌کان ساڵی 1858 به‌ ته‌واوی ده‌ستیان گرت به‌ سه‌ر وڵاتی به‌رین و به‌ پیت و به‌ره‌که‌تی هێند دا که‌ ئه‌وکات پاکستان ، به‌نگلادێش و سریلانکای ئیستاشی له‌ سه‌ر بوو. بریتانیایه‌کان به‌ هاوکاری فێئۆداڵانی هێندی  و به‌کرێگیراوانی خویان سه‌ره‌رای سه‌رکوتی ده‌یان سه‌رهه‌ڵدانی خه‌ڵکی وه‌زاڵه‌هاتووی هێند که‌ له‌ هه‌رکامه‌یان دا هه‌زاران که‌س، له‌وانه‌ ژن،پیر و مناڵیش به‌ کۆمه‌ڵ قه‌ڵاچۆ کران توانییان تا ساڵی 1912 ده‌سه‌ڵاتی خویان به‌ سه‌ر ئه‌م وڵاته‌ دا بسه‌پێنن و بێ ئه‌وه‌ بچووکترین هه‌وڵ بۆ باشترکردنی وه‌زعی خه‌ڵکه‌که‌ی بده‌ن سه‌روه‌ت و سامانیان تاڵان که‌ن.

بێزاری و تووڕه‌یی له‌ ئینگلیسیان وه‌ک په‌تا له‌ سه‌راسه‌ری  ئه‌و وڵاته‌ دا بڵاو ببوه‌وه‌ و رۆژانه‌ وه‌ک کاردانه‌وه‌ به‌ هێرش و په‌لامار بۆ سه‌ر سه‌ربازگه‌ و پیاوانی سه‌ربه‌ ئینگلیز خوی نیشان ئه‌دا.

ئه‌وکات که‌ سه‌راسه‌ری هێند ببوه‌ بێزاری له‌ ئینگلیسییه‌کان. ده‌گمه‌ن خه‌ڵک ناوی که‌سێکیان به‌ ناوی موهاتما گاندی بیستبوو، که‌ ئه‌وکات وه‌ک وه‌کیل له‌ باشووری ئافریقای ژێر کۆنترۆڵی ئینگلیس دا خه‌ریکی کاری شه‌خسی خوی بوو . هه‌ر له‌وێ(باشووری ئافریقا) پاش رووداوێکی به‌ هه‌ڵکه‌وت ، بیری ورد و بێزاری به‌رینی گاندی له‌ سته‌م ، ته‌قییه‌وه‌ و ئه‌مپراتۆری تاڵانکاری بریتانیای  وه‌ له‌رزه‌ خست.

 گاندی پاش ئه‌وه‌ که‌ به‌ هۆی ره‌نگی پێستییه‌وه‌ سه‌ره‌ڕای پێشاندانی بلیتی موعته‌به‌ر له‌ قه‌تاری رێگای پرۆتۆریا دا دایان به‌زاند و بێ ڕێزییان پێکرد ، بڕیارێ دا بۆ نه‌ هێشتنی زۆر له‌ سه‌ر خه‌ڵکی هێند و باشووری ئافریقا ده‌ست به‌ خه‌بات بکات. ساڵی 1894 رێکخراوێکی سیاسی دامه‌زرند و ساڵی 1908 له‌ لایه‌ن ئینگلیسییه‌کانه‌وه‌ گیرا و ره‌وانه‌ی زیندان کرا. سه‌رجه‌م حه‌وت ساڵ له‌ زیندان دا مایه‌وه‌ به‌ڵام کاتێک ساڵی 1915 ئازاد کراو گه‌ڕایه‌وه‌ هێند وه‌ک قاره‌مانێک پێسوازی لێکرا. گاندی که‌ خوی یاساناسێکی به‌توانا بوو به‌ هه‌موو هێزییه‌وه‌ هه‌وڵی رێکخستنی بزاڤێکی جه‌ماوه‌ری ده‌دا تا یاساکانی وڵات که‌ له‌لایه‌ن بریتانیاوه‌ دا سه‌پابوون پێشێل بکه‌ن. و بۆ خوشی پێشقه‌ده‌می قانوونشکاندنه‌کان ده‌بوو.ساڵی 1920 بووبه‌ خاوه‌نی جه‌ماوه‌رێکی به‌رین له‌ سه‌راسه‌ری وڵاتی هێند و ساڵی 1952 حیزبی کۆنگره‌، "گاندی"ی وه‌ک سه‌رۆکی خوی هه‌ڵبژارد.

رۆژی 12 ی مارس 1930 پێوانی رێگایه‌کی 400 کیلومێتری به‌ پێیان ده‌سپێکرد، تا یاسای پاوه‌نکردنی هه‌ڵهێنجانی خوێ له‌ لایه‌ن بریتانیاوه‌ بخاته‌ ژێر پێ . له‌م سه‌فه‌ره‌ سه‌خڵه‌ت دا به‌ هه‌زاران که‌سی له‌گه‌ڵ که‌وتن و ئه‌م کاره‌ وه‌ک یه‌کێک له‌ گه‌وره‌ترین هه‌نگاوه‌کانی ئه‌م مرۆڤه‌ مه‌زنه‌  ده‌ژمێردرێ. گاندی ئه‌گه‌رچی بۆ خوێ هیچ جوره‌ توند و تێژێیه‌کی لا په‌سه‌ند نه‌بوو، به‌ڵام قه‌ت به‌رخۆدانی خه‌ڵکی هێندی له‌ به‌رانبه‌ر بریتانیا دا وه‌ک تێرۆر و تاوان ناونه‌ده‌برد. به‌ڵکوو سته‌مکاریی بێسنووری ئینگلیستانی وه‌ک سه‌رچاوه‌ی ئه‌م کاردانه‌وانه‌ی خه‌ڵک ده‌زانی و داوای ده‌کرد که‌ بۆ ئه‌وه‌ ئه‌م کارانه‌ روو نه‌ده‌ن، پیویسته‌ بریتانا مافی سه‌ربه‌ستی و سه‌ربه‌خۆیی ئه‌وان به‌ ره‌سمی بناسێ . ته‌نانه‌ت کاتێک ساڵی 1931 بۆ سه‌ردان روویشته‌ بریتانیا ئه‌م بۆچوونه‌ی خوی نه‌شارده‌وه‌ و له‌ دیدار له‌گه‌ڵ خه‌ڵکی بریتانیادا پێ له‌ سه‌ر تاوانباری ده‌وڵه‌ت و سپای ئینگلیز داده‌گرت.

 هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش بوو چرچیل وه‌ک "زیانبارترین مرۆڤ" ناوی دێنا و تا مردنیش ناوبراو گاندیی به‌ یه‌کێک له‌ گه‌وره‌ترین دژمنانی بریتانیا ده‌زانی! به‌ڵام گاندی به‌ بیری ورد و مرۆڤپه‌روه‌رانه‌ی و "سه‌بری ئه‌یووب" ئاسای درێژه‌ی به‌ تێکۆشان و رێبه‌ریکردنی خه‌ڵکی هێندوستان دا. له‌و رۆژه‌وه‌ که‌ گاندی به‌ کرده‌وه‌ هاته‌ مه‌یدانی خه‌بات دژی کولۆنیالیزمی بریتانیا تا ئه‌و رۆژه‌ی کاروانی ماندوو و شه‌که‌تی جه‌ماوه‌ر گه‌ییشته‌ هه‌واری سه‌رکه‌وتن، 53 دانه‌ ساڵی پڕ له‌ ئازار تێ په‌ڕین، گه‌لانی هێند تووشی هه‌زاران هێرش و په‌لاماری دڕه‌ندانه‌ بوونه‌وه‌ و بێ ئیزن و ره‌زایه‌تی خویان بوونه‌ گۆشتی ده‌می تۆپی شه‌ڕه‌کانی سپای ئینگلیز و وڵات نه‌ما سه‌ربازی ره‌ش و رووتی هێندی تێدا نه‌کوژرێ!  به‌ڵام سه‌ره‌نجامی کار رزگاری و سه‌ربه‌ستی بوو که‌ قه‌ره‌بووی هه‌موو تاڵی و چه‌رمه‌سه‌رییه‌کانی کرده‌وه‌. گاندی ساڵێک دوای سه‌ربه‌خۆیی وڵاته‌که‌ی به‌ ده‌ست مرۆڤێکی ترسنۆک و دڵڕه‌ش کوژرا و مرۆڤایه‌تی یه‌کێک له‌ مه‌زنترین رێنیشانده‌رانی خوی بێبه‌ش بوو.

z ڕێکه‌وتی 2009/6/24-10:43 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

4. ئێوه‌ رۆڵ و جێگای بڕوا و ئیراده‌ له‌ خوڵقاندنی هونه‌ری نه‌مردا چۆن ده‌بینن؟ مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ بڕوا به‌ ره‌وابوونی داخوازی گه‌لێکی بنده‌ست، هونه‌رمه‌ندی ئه‌و گه‌له‌، گه‌ره‌کیه‌ به‌ هونه‌ره‌که‌ی بیپارێزێ وه‌ک ئه‌وه‌ی هونه‌رمه‌ندانی ئێمه‌ کردوویانه‌؟

 

وه‌ڵام:

هونه‌ر ئاوێنه‌ی ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌یه‌ كه‌ هونه‌رمه‌ندی تێدا ده‌ژی و هونه‌رمه‌ند له‌ناو ئه‌و ئاوێنه‌یه‌دا بیهه‌وێ و نه‌یهه‌وێ، سیمای راسته‌قینه‌ی خۆی ده‌بینێته‌وه‌ و زۆربه‌ی ره‌وت و رووداو و كاره‌ساته‌كانی كۆمه‌ڵگا، به‌ چاك و خه‌راپییه‌وه‌ هه‌وێنن بۆ هونه‌ر و، ئینسانی هونه‌رمه‌ند ده‌بێ توانایی ئه‌وه‌ی هه‌بێ كه‌ به‌رهه‌میان لێ بخولقێنێ و وه‌ڵامده‌ری خواست و ویستی سه‌رده‌مه‌كه‌ی خۆی بێ. هونه‌رمه‌ند ده‌بێ له‌ خزمه‌تی ئینسانییه‌ت و به‌تایبه‌ت بۆ ئێمه‌ی كورد، ده‌بێ له‌ خزمه‌تی نه‌ته‌وه‌كه‌یدا بێ، چونكه‌ كورد گه‌لێكی بنده‌ست و چه‌وساوه‌یه‌ و له‌ هه‌موو مافێكی ئینسانی و نه‌ته‌وایه‌تی بێبه‌شه‌ و له‌ قۆناخێكی ناسك و شه‌وێردا ده‌ژی.

بۆ نموونه‌ له‌ئێران، 2500 ساڵه‌ کورد بنده‌ستی ده‌سه‌ڵاتی فارسه‌ و به‌ زمانی فارسیی له‌ناومان ده‌به‌ن‌، 2500 ساڵه‌ خه‌ڵکی کورد له‌ کاروباری ناوخۆی نیشتمانه‌که‌ی خۆیدا هیچ نه‌خش و ده‌ورێکی نییه‌ و له‌گه‌ڵ هه‌ر ئێرانییه‌ک‌ قسه‌ ده‌که‌ی، یه‌کسه‌ر به‌ (تجزیه‌ طلب)ت داده‌نێ و به‌ (اقلیت قومی)ت ناو ده‌با، و به‌ مۆسیقاکه‌شمان که‌ له‌ باری پێشینه‌ و مێژووه‌وه‌‌ زۆر له‌ فارسیی کۆنتره‌، ده‌ڵێن: (موسیقی محلی) و، ده‌یان ناو و ناتۆره‌ی دیکه‌! له‌ کاتێکدا یه‌کێ له‌ کۆڵه‌که‌ گرنگه‌کانی مۆسیقای ئێرانیی و ته‌نانه‌ت فارسیش، مۆسیقای کوردییه‌ و زۆرێک له‌ ژه‌نیاره‌ به‌ناوبانگه‌کانی ئێران کوردن!

کێشه‌ی ئێمه‌ ئیمڕۆ ئه‌وه‌یه‌ که‌ هونه‌رمه‌ندی کورد کاتێک ده‌بینێ نه‌ته‌وه‌که‌ی بنده‌سته‌ و له‌ پاودانی خه‌بات و تێکۆشاندا ده‌ژی و هێشتا له‌ دنیا به‌ نه‌ته‌وه‌ش قوبووڵ نه‌کراوین، سه‌تله‌سه‌ت ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ ده‌بێ له‌و رێگایه‌دا خه‌بات بکا و ده‌ربه‌ست بێت به‌و پاودانه‌وه‌، چونکه‌ ئێمه‌ له‌ قۆناخی خه‌باتی نه‌ته‌وه‌ییدا ژیان به‌سه‌ر ده‌به‌ین و کێشه‌که‌مان کێشه‌یێکه‌ که‌ نه‌ ته‌نیا هونه‌رمه‌ندی کورد به‌ڵکوو هه‌موو تاکێکی کورد ده‌بێ تێدا به‌شدار بێ و هه‌ست به‌ به‌رپرسیار‌یه‌تی بکا و له‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ گرنگتر ده‌بێ ئیمان و بڕوای به‌و رێگایه‌ هه‌بێ، ده‌نا ناتوانێ تێبگا که‌ کێشه‌ی گه‌لێکی بنده‌ستی 50 ملیۆنی که‌ ساڵه‌های ساڵه‌ بنده‌سته‌ چییه‌.

هونه‌رمه‌ندی كوردی شاره‌زا و لێهاتوومان زۆرن، چ له‌ کۆندا و چ ئێستاش. به‌ڵام له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی بۆ كورد، كار و تێكۆشانی هونه‌ریی به‌ كوردی سه‌رێشه‌ و هیچوپووچ و بێ داهاته‌، ناچار واز له‌و تۆزه‌ تێكۆشانه‌ دێنن و ده‌ڕۆن خزمه‌تی هونه‌ری فارسیی و تورکیی و عه‌ره‌بیی ده‌كه‌ن! هونه‌ری كوردی له‌ سه‌رده‌می کۆن و بگره‌ ئێستاش، ئه‌وه‌نده‌ی تێدا نه‌بووه‌ و نییه‌ كه‌ هونه‌رمه‌ند بتوانێ پێی بژی، زۆر که‌س له‌و هونه‌رمه‌ندانه‌ی که‌ من ده‌یانناسم و ناویان ناهێنم، کوردستانیان به‌جێ هێشتووه‌ و روویان کردۆته‌ تاران و ستانبوول و به‌غدا و که‌وتوونه‌ته‌‌ شوێن ژیانی تاکه‌که‌سی و خۆشگوزه‌رانیی خۆیان.

ده‌نگخۆش و مووزیكاری به‌نێوبانگی فره‌مان هه‌یه‌ كه‌ مۆسیقای سوننه‌تی ئێرانیی لێده‌ده‌ن و كوردن و هیچ خێرێكیشیان بۆ گه‌له‌ داگیركراوه‌كه‌ی خۆیان نییه‌! دیاره‌ لێشیان ناگرم و چاوه‌ڕوانیی ئه‌وه‌شم لێیان نییه‌، چونكه‌ كوردیی نازانن و له‌ ره‌پۆشه (فضا)‌یه‌كی كوردیدا گه‌وره‌ نه‌بوونه‌ هه‌تا هزر و هۆش و مێشكیان به‌ مۆسیقا و گۆرانیی كوردیی راهاتبێ و خه‌مڵیبێتن! ئه‌وانه‌ خزمه‌ت به‌ مووزیكای فارس ده‌كه‌ن و مووزیكاره‌ فارسه‌كانیش خۆیان ده‌زانن كه‌ كۆڵه‌كه‌یه‌ك له‌ كۆڵه‌كه‌كانی ئه‌و شێوه‌ مووزیكه‌ به‌ سه‌ر مووزێكی كوردییه‌وه‌ دامه‌زراوه، به‌ڵام وا گۆش کراون که‌: کورد‌ بنده‌ست و ژێرماڵه‌ی ئه‌وانن!

 

5. کوردی پارچه‌کانیتری کوردستان زیاتر له‌ هێز و ده‌سه‌ڵاتیان له‌م دۆخ و ده‌ستکه‌وتانه‌ی باشوور خۆیان به‌ پشتیوان و خاوه‌نی ئه‌و ده‌سکه‌وته‌ ده‌زانن، داخوا ده‌ستکه‌وته‌کانی ئێمه‌ ته‌نیا له‌ باشووری کوردستانه‌؟ ئه‌و سه‌رهه‌ڵدان و خه‌باته‌ به‌رینه‌ی باکووری کوردستان وه‌ک ده‌ستکه‌وتی گشت کوردان ناییه‌ته‌ ئه‌ژمارکردن؟  ئه‌کرێ ئێوه‌ له‌م باره‌وه‌ بۆچوونی خواتان باسکه‌ن؟

 

وه‌ڵام:

خاڵی هه‌ره‌ گرنگ خه‌باتی مه‌ده‌نی ئه‌و به‌شه‌ بوو که‌ ده‌توانم بڵێم حیزبه‌کانی به‌ دوای خۆیدا راکێشا و توانی ئه‌و سه‌رکه‌وتنه‌ به‌ده‌ست بێنێ. ئه‌و خه‌باته‌ کۆماوه‌رییه‌ی کوردستانی باکوور، که‌ شار و گوندی ئه‌و پارچه‌ داگیرکراوه‌ی داگرت و پیر و لاو تێیدا به‌شدار بوون، ئه‌وه‌ی سه‌لماند که‌ ئه‌گه‌ر کورد یه‌ک بێ و بۆ مافی ره‌وای خۆی که‌ رزگاریی کوردستانه‌ به‌ بێ دوودڵیی خه‌بات بکا، هیچ له‌مپه‌رێک ناتوانێ پیشی پی بگرێ. ئه‌وه‌ دیسان ئه‌وه‌ی سه‌لماند که‌ ئه‌گه‌ر پارچه‌یه‌ک رزگاری ببێ، پارچه‌که‌ی دیکه‌ ده‌توانێ له‌ ژێر سه‌ربه‌رانی ئه‌و پارچه‌رزگارکراوه‌دا خه‌بات بکا بۆ وه‌دیهێنانی مافه‌کانی خۆی.

ئه‌گه‌ر چاو له‌ مێژووی کورد بکه‌ی، زۆربه‌ی زۆری سه‌رۆک و رێبه‌رانی کورد به‌ فیتی داگیرکه‌ران، به‌ واژۆکردنی قورئان و به‌ سۆز و به‌لێنی درۆ و به‌ خاپاندن و کڵاولسه‌رنان، کوژراون و خه‌باتی کورد و ره‌نجی چه‌ندین ساڵه‌ی له‌ خشته‌ براوه‌، باشترین گارانتی بۆ کورد ئه‌وه‌یه‌ که‌: ئێمه‌ ده‌بێ یه‌کگرتوو بین و ئیراده‌مان به‌هێز بێ، بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موو پیلانه‌کانی داگیرکه‌ران پووچه‌ڵ بکه‌ینه‌وه‌، تێبکۆشین که‌ ناوی کورد قانوونی بکرێ، چونکه‌ هێشتا له‌ دنیا به‌ نه‌ته‌وه‌مان ناناسن،  حیزبه‌کانی ئێمه‌ ده‌بێ پێوه‌ندیی دۆستانه‌ و نه‌ته‌وه‌یی خۆیان رابگرن و له‌ نێوان به‌شه‌کانی کوردستاندا پێوه‌ندیی فه‌رهه‌نگی و کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و سیاسی خۆیان بپارێزن و نه‌هێڵن داگیرکه‌ران و نه‌یارانی کوردستان له‌ نێوانیاندا کێشه‌ درووست بکه‌ن و تووشی گرفتیان بکه‌ن، ئه‌وان و کورد به‌گشتیی ده‌بێ هه‌وڵ بده‌ن بۆ پاراستنی ئه‌و ده‌سکه‌وتانه‌ی که‌ هه‌تا ئێستا به‌ده‌ست هاتوون،‌ هه‌روه‌ها ده‌بێ تێبکۆشن و پلوپا بکه‌ن که‌ گیانی کوردستانیبوون و هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی له‌ خه‌ڵکی کورددا به‌هێز بکه‌ن و کوردستانیان خۆش بوێ و خۆیان به‌که‌م نه‌زانن، چونکه‌ حیزب و لایه‌نی وا هه‌ن‌ جۆرێک هه‌نگاو هه‌ڵده‌گرن و خه‌بات ده‌که‌ن که‌ ئه‌نجامی بۆ دوارۆژ جگه‌ له‌ شکست هیچ شتێکی دیکه‌ نییه‌، من پێموایه‌ هه‌ر کوردێ که‌ هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی هه‌بێ و خۆی به‌که‌م نه‌زانێ و باوه‌ڕی به‌ رزگاریی کوردستان ‌بێ، خه‌باتی هه‌موو پارچه‌یه‌کی کوردستان خه‌باتی پارچه‌کانی دیکه‌یه‌ و ئه‌گه‌ر کوردیش له‌ داهاتوودا نه‌توانێ یه‌ک بگرێ و کوردستان به‌یه‌کپارچه‌یی رزگاریی نه‌بێ و کورد ببێ به‌ خاوه‌نی چه‌ند ده‌وڵه‌ت، کورد هه‌ر یه‌ک نه‌ته‌وه‌یه‌ و کوردستان هه‌ر یه‌ک خاک و یه‌ک زمانه‌ و ئه‌وه‌ نه‌خشه‌ی زلهێزه‌کان بوو که‌ ئه‌و رۆژه‌یان به‌سه‌ر کورددا هێنا. ده‌سکه‌وتی هه‌ر پارچه‌یێکی کوردستان ده‌سکه‌وتی گه‌لی کورده‌ به‌ تێکڕایی و سه‌رکه‌وتنی هه‌ر پارچه‌یێکیش سه‌رکه‌وتنی هه‌موو کورده‌ به‌گشتی.  

 

6. بارودۆخی ئیستای کورد به‌ گشتی له‌گه‌ڵ رابوردوو گۆڕانی زۆری به‌ سه‌ردا هاتووه‌، به‌ڵام هونه‌ری کوردیی هاوته‌ریب له‌گه‌ڵ سه‌رجه‌می بارودۆخه‌که‌دا  نه‌چۆ‌ته‌ پێش، به‌تایبه‌تی له‌ باشووری کوردستان ئێمه‌ پێشکه‌وتنێکی به‌رچاو له‌ هیچ بارێکه‌وه‌ نابینن. بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ر هونه‌ری سینه‌ما چاو لێبکه‌ین ئه‌بینین که‌ به‌همه‌ن قوبادییه‌ک له‌ ژێر ده‌ستی ده‌وڵه‌تی ئێراندا ئه‌توانێ شاکاری وه‌ک ئه‌سپه‌کان و کیسه‌ڵه‌کان بخولقێنێ که‌چی نموونه‌ی له‌و چه‌شنه‌ له‌ باشووردا هێشتا بیرۆکه‌که‌شی له‌ دایک نه‌بووه‌! ئێوه‌ هۆی ئه‌م چه‌قین و وه‌ستانه‌ له‌ چیدا ده‌بینن؟

 

وه‌ڵام:

له‌ باشووری کوردستان کار کراوه‌، له‌ زۆر باره‌وه‌، به‌ڵام گه‌نده‌ڵیی و دزیی ئه‌و پارچه‌یه‌ی وا لێکردووه‌ که‌ تووشی کێشه‌ بووه‌، گه‌نده‌ڵییه‌که‌ ئه‌وه‌نده‌ زۆر و زه‌به‌ن و زه‌ق و به‌رچاوه‌ که‌ ئه‌و کارانه‌شی داپۆشیوه‌!

له‌ باشووری کوردستان کاتێک ساڵانه‌ بوودجه‌ ته‌رخان ده‌کرێ بۆ هه‌موو شتێ، به‌ڵام بۆ هونه‌ر هیچ شتێک له‌ گۆڕێدا نییه‌، هونه‌ر له‌ کوێ گه‌شه‌ بکا؟

له‌ باشووری کوردستان کاتێک یه‌ک ستۆدیۆی تۆمارکردنی ده‌نگ که‌ به‌کار بێ دانه‌نراوه، گۆرانیبێژه‌کان چۆن په‌نا نه‌به‌نه‌ به‌ر وڵاتانی ده‌وروبه‌ر؟

له‌ باشووری کوردستان که‌ هێشتا کۆمپانیایه‌ک نییه‌ بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی به‌رهه‌می کوردیی، چۆن ئیتر به‌رهه‌می گۆرانیی کۆپی نه‌کرێ و کامه‌ یاسا و رێسا ده‌توانێ به‌ر به‌ کۆپیکردن و دزیی و تاڵانی گۆرانی و به‌رهه‌می هونه‌ریی بگرێ؟

له‌ باشووری کوردستان کاتێک ته‌له‌ڤزیۆنه‌کان هه‌ڵسه‌نگاندنیان نییه‌ و کۆنترۆڵیان بۆ هێچ کارێکی هونه‌ری نییه‌، چۆن به‌رهه‌می چاک و خه‌راپ له‌یه‌ک جوێ بکرێته‌وه‌؟

‌له‌ باشووری کوردستان که‌ ده‌سه‌ڵاتێکی داڵۆسکه‌ی چاره‌نووس نادیار هێشتا نه‌یتوانیوه‌ یاسا بۆ زۆر شت ده‌سته‌به‌ر بکا و پاشاگه‌ردانی زۆر بواری ته‌نیوه‌‌، کێ پشتیوانی هونه‌ری کوردییه‌ و چۆن ئه‌و هونه‌ره‌ ده‌توانێ له‌ بنده‌ستی کۆمه‌ڵێک بازرگانی چه‌ته‌ و ده‌سبڕ قوتاری بێ؟

ئێمه‌ تاکه‌ هیوامان ئه‌وه‌یه‌ ‌ ئێستا که کۆمه‌ڵگای کورده‌واریی گۆڕانی به‌سه‌ردا هاتووه‌ و وه‌کوو جاران نه‌ماوه‌، هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی و هه‌ستی خۆناسین گه‌شه‌یێکی زۆری کردووه‌، ئیشی باش کراوه‌ له‌ بواری هونه‌ردا، به‌ڵام کاری واش کراوه،‌ که‌ به‌داخه‌وه‌ کۆمه‌ڵگای ئێمه‌ی تووشی کیشه‌ کردووه‌. دیاره‌ ناکرێ کوردستانی باشووری ده‌سه‌ڵات داڵۆسکه‌ و چاره‌نووس نادیار که‌ له‌ چووار لاوه‌ که‌وتۆته‌ به‌ر گێچه‌ڵ و فێڵ و ته‌ڵه‌که‌ی داگیرکه‌ران و گرفت و کێشه‌ی زۆره‌ له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتێکی وه‌کوو تورکییه‌ یان ئێران و ته‌نانه‌ت سووریه‌ و هیدیکه‌ش به‌راورد بکرێ، هێشتا له‌م پارچه‌یه‌ دێمۆکراسی جێ نه‌که‌وتووه‌ و وه‌کوو به‌ره‌ڵایی هه‌ڵس و که‌وتی له‌گه‌ڵ ده‌کرێ، ئه‌م پارچه‌یه‌ جارێ کێشه‌ی زۆره‌ و یاسا جێگیر نه‌بووه‌ و پارله‌مان بێده‌سه‌ڵاته‌ و ده‌سه‌ڵات ده‌سه‌ڵاتی حیزبه‌ نه‌ک خه‌ڵک. به‌ڕای من، چاره‌سه‌ری ئه‌و چه‌قین و وه‌ستانه له‌وه‌دایه‌‌: مه‌گه‌ر هه‌ڵبژاردنێکی نوێ و بێ گێچه‌ڵ بتوانێ ده‌سه‌ڵاتێک بێنێته‌ سه‌رکار که‌ دادوه‌ریی کۆمه‌ڵایه‌تی تێدا ده‌سته‌به‌ر بێ و گرفته‌کانی ئێمه‌ش چاره‌سه‌ر ‌ببێ، ده‌نا له‌کاتی ئێستادا دۆخ هه‌ر ئه‌م دۆخه‌یه‌ که‌ داوێنگری کاری هونه‌ریی بووه و بۆته‌ پاشاگه‌ردانیی‌.

 

7. بۆچی پاشاگه‌ردانییه‌‌؟ ئایا مۆسیقای کوردیش بۆی نییه‌ وه‌کوو مۆسیقای نه‌ته‌وه‌کانی دیکه‌ی ده‌وروبه‌ری پێش بکه‌وێ؟ داخوا بۆی نییه‌ له‌ مۆسیقای گه‌لانی دیکه‌ که‌ڵک وه‌ربگرێ؟

 

وه‌ڵام:

ماوه‌یێکه هه‌ندێ گۆرانیبێژی نه‌ته‌وه‌که‌مان بێ ئه‌وه‌ی بیر له‌وه‌ بکه‌نه‌وه‌‌ ئه‌مه‌ کارێکی هه‌ڵه‌یه‌ و زه‌ره‌رێکی زۆر له‌ کولتووری نه‌ته‌وه‌که‌مان ده‌دا، خه‌ریکی چڕینی هه‌ندێ گۆرانین که‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا عه‌ره‌بییه‌ و وه‌رگێڕدراوی گۆرانیی گۆرانیبێژه‌ عه‌ره‌به‌کانی وه‌کوو (سوعاد حوسنی و نه‌جات سه‌غیره‌ و فه‌رید ئه‌تره‌ش و هیدیکه‌ن)، ئه‌وانه‌ش‌ ئه‌م ئاوازانه‌ داده‌نێن خۆیان سوور ده‌زانن چیده‌که‌ن به‌ڵام به‌ داخه‌وه‌ ناوی ده‌نێن نوێگه‌ریی و داهێنان! له‌ کاتێکدا وه‌کوو خۆرکه‌ چوونه‌ته ناو که‌وڵی ئه‌و گۆرانیبێژانه‌ و گۆرانیی کوردییان تووشی سه‌رلێشێواویی کردووه‌. پاشانیش هه‌ندێ قه‌ڵه‌م به‌ده‌ستی نه‌زان، دیفاعیان لێده‌که‌ن و بۆیان له‌ ئه‌ستۆ ده‌ده‌ن و ناوی ده‌نێن:‌ (ململانێی نه‌وه‌کان له‌ مووزیک و گۆرانیی کوردیدا). ئه‌مه‌یه‌ کاره‌سات!، له‌ کاره‌سات کاره‌ساتتریش ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌م به‌ناو ئاواز دانه‌رانه‌ نوێنه‌ری مۆسیقای نه‌ته‌وه‌یه‌کن له‌ ده‌سه‌ڵاتی کوردستاندا. ‌به‌ داخه‌وه‌ من له‌گه‌ڵ زۆر که‌س له‌ مووزیککارانی کوردستان قسه‌م کردووه و پێمگوتوون بۆچی بێده‌نگن؟!، له‌ وه‌ڵامدا ده‌ڵێن: چیبکه‌ین ناتوانین ده‌ستیان بشکێنین، چونکه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات نزیکن و "پشتیان ئاسه‌"، ئه‌گه‌ر قسه‌ بکه‌ین نانبڕاومان ده‌که‌ن!

من دژ به‌وه‌ نیم‌ هونه‌ری کوردیی گه‌شه‌ بکا و پێش بکه‌وێ، به‌ڵام دژ به‌وه‌م‌ گۆرانیی نه‌کوردیی له‌ وێنه‌ی تورکیی و عه‌ره‌بیی و فارسیی و هیدیکه‌ ده‌قاوده‌ق بدزرێ و بهێنرێته‌ ناو گۆرانیی کوردیی و به‌ تازه‌گه‌ریی و به‌ کاری نوێ له‌قه‌ڵه‌م بدرێ. من دژ به‌وه‌ نیم‌ گۆرانیبێژانی کورد له‌ مۆسیقای و گۆرانیی گه‌لانی دیکه‌ی دنیا که‌ڵک وه‌ربگرن بۆ ده‌وڵه‌مه‌نکردن و به‌جیهانیکردنی مۆسیقا و گۆرانیی کوردیی! با گۆرانیبێژه‌کانمان تێبکۆشن ئاوازی تازه‌ دابنێن، یان له‌ فۆلکلۆری کوردیی که‌ڵک وه‌ربگرن و به‌ سه‌ریه‌وه‌ ئاوازی تازه‌ دابنێن و به‌ تێکه‌ڵکردن له‌گه‌ڵ مۆسیقای رۆژاوایی به‌رهه‌می تازه‌ بخولقێنن، چونکه‌ چووارچێوه‌ی مۆسیقا و گۆرانیی کوردیی، بۆ ئه‌و کاره‌ ده‌ست ده‌دا، ئیتر بۆچی ده‌قاوده‌ق گۆرانییه‌کانی نه‌جات سه‌غیره‌ و سوعاد حوسنی و فه‌رید ئه‌تره‌ش و گۆرانیبێژه‌ عه‌ره‌به‌کانی دیکه‌ ده‌که‌نه‌ کوردیی، ئه‌مه‌ خزمه‌ت نییه‌ ، ئه‌مه‌ خه‌یانه‌ته‌. ئه‌م شێوازه‌ که‌ به‌ (ئه‌رابێسک) یان (ته‌ره‌ب) ناوی ده‌ر کردووه‌، کاتی خۆی تورکه‌کانی تورکیه‌ وه‌کوو شه‌قڵێکی مۆسیقای‌ سه‌رده‌می عوسمانییه‌کان له‌ عه‌ره‌ب وه‌ریان گرت و زیندوو رایانگرت تا ئه‌مڕۆ‌، جا چونکه‌ نه‌یانتوانی بیشارنه‌وه،‌ ناویان نا (ئه‌رابێسک) که‌‌ له‌ وشه‌ی (Arabish) ی ئینگلیسی که‌وتۆته‌وه‌، به‌ڵام له‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی پێیده‌گوترێ: (طرب)، ئه‌مه‌ لاساییکردنه‌وه‌یێکی خه‌ته‌رناک و پڕمه‌ترسییه‌ بۆ دوارۆژی گۆرانیی کوردیی. به‌تایبه‌ت ئه‌م شێوه‌یه‌ی که‌ (کاک هه‌ڵکه‌وت زاهیر) ده‌یکا!

له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست یه‌که‌مین نه‌ته‌وه‌ که‌ ئه‌م شێوازه‌ی ده‌ست پێکرد، تورکی عوسمانیی بوون، پاشان فارس و ئه‌وسا ره‌گه‌ی هاویشته‌ ناو گه‌لانی دیکه‌ی وه‌کوو ئه‌ڤغانیی و ئازه‌ریی و هیدیکه‌وه‌. ئه‌و گۆرانیبێژانه‌ی له‌ وڵاتی ئێران، به‌م شێوازه‌ گۆرانییان ده‌گوت: تاجیک، جبلی، رۆح په‌روه‌ر، ایرج مهدیان، عباس قادری، ئازیتا، گیتا، جه‌واد یه‌ساری، داوود مقامی و کۆمه‌ڵێکی دیکه‌. ئێستا و ئێستاش گۆرانییه‌کی ئه‌مانه‌ له‌ رادیۆ و ته‌له‌ڤزیۆنی ئێراندا بڵاو نه‌بووه‌وه‌. چونکه‌ ده‌یانگوت زه‌ره‌ره‌ بۆ مۆسیقای ئێرانیی. هه‌رچه‌ند گۆرانییه‌کانیش زۆر به‌ سۆز و به‌ ناوه‌رؤكێش گه‌لێریی بوون.

کاتی خۆی هونه‌رمه‌ندان: موحه‌ممه‌دی ماملێ و حه‌سه‌ن زیره‌ک و مه‌لا حوسێن و هاشمی فیدایی چوونه‌ته‌ ئازه‌رباییجان و له‌گه‌ڵ‌ مۆسیقای ئازه‌ریی‌ له‌ ته‌ورێز، گۆرانیی کوردییان تۆمار کردووه،‌ له‌ تاران له‌گه‌ڵ مۆسیقای مه‌جلیسیی رادیۆ تاران گۆرانییان چڕیوه‌، چونکه‌ له‌ کوردستانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌، کرماشانی لێده‌رچێ، کورد له‌ کوردستانی رۆژهه‌ڵات، له‌ هیچ شارێک گرووپی مۆسیقای نه‌بووه‌، ئه‌و گۆرانییانه‌‌ ئێستاش هه‌ر مۆرکی کوردانه‌ی خۆیان له‌ ده‌ست نه‌داوه‌ و،‌ یه‌کێک له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کان و لێوه‌شاوه‌یی ئه‌و گۆرانیبێژانه‌ ئه‌وه‌ بووه‌، ئه‌گه‌ر هه‌ر گۆرانییه‌کی نه‌کوردییان کردبێته‌ کوردیی، به‌ بێژره‌ جووانه‌که‌ی خۆیان به‌رگێکی کوردییان له‌به‌ر کردووه‌، چونکه‌ هه‌ر هه‌موویان خاوه‌ن شێواز و قوتابخانه‌ بوونه و شاره‌زای گۆرانیی گه‌لێری و به‌ند و باوی نیشتمانه‌که‌ی خۆیان بوونه‌‌. کاک موحه‌ممه‌دی ماملێ زیاتر له‌ 80 گۆرانیی ئازه‌ریی کردووه‌ به‌ کوردیی و له‌ دڵ و ده‌روونی لایه‌نگرانی ئه‌و گۆرانیبێژه‌دا ریشه‌یان داکوتاوه‌ و کوردین و با ئازه‌ریش بن تازه‌ موڵکی کوردن.

به‌ڵام له‌ باشووری کوردستان، هه‌ر که‌س ده‌نگی خۆشه‌ و تازه‌ دێته‌ ناو دنیای گۆرانیی، گۆرانییه‌کی ته‌واوعه‌یار عه‌ره‌بی بۆ ده‌دزن و وشه‌ی کوردیی له‌ سه‌ر داده‌نێن و ده‌ڵێن فه‌رموو بیخوێنه‌. له‌ کاتێکدا ئه‌و گۆرانیبێژه‌ هێشتا که‌ونه‌گۆرانیبێژه‌کانی نه‌ته‌وه‌که‌ی خۆی ناناسێ، هێشتا له‌ فۆلکلۆری نه‌ته‌وه‌که‌ی خۆی شاره‌زا نییه‌، هێشتا هۆنراوه‌ی چوار شاعیری کوردی له‌به‌ر نییه‌، ئاگای له‌ رابردووی گۆرانیبێژه‌ کۆنه‌کان نییه‌ تا بیکا به‌ بنه‌مای کاره‌که‌ی، که‌چی به‌ گۆرانیی عه‌ره‌بیی یان تورکیی گۆش ده‌کرێ و بێژره‌ (تلفظ) و ده‌ربڕین (اداء)ی ئه‌و گۆرانیبێژه‌ که‌ سه‌ره‌تای کاری هونه‌رییه‌تی و تازه‌کاره‌، به‌لای عه‌ره‌بیدا ده‌به‌ن و له‌ کوردیی دووری ده‌خه‌نه‌وه‌. به‌ جێگای ئه‌وه‌ی‌ فۆلکلۆری کوردیی پێ بناسێنن، فێری گوتنی عه‌ره‌بیی و تورکیی و فارسیی ده‌که‌ن. ئه‌مه‌یه‌ چاره‌ڕه‌شی و دواکه‌وتوویی نه‌ته‌وه‌ی بنده‌ست!‌ به‌دبه‌ختییه‌که‌ی ئێمه‌ له‌وه‌دایه‌، ئه‌م قۆناخه‌ی که‌ ئێمه‌ تێداین قۆناخی رزگارییه‌، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ لێکی ناده‌نه‌وه‌ و نه‌ته‌وه‌یێکی بنده‌ستی بی ده‌وڵه‌ت که‌ هێشتا به‌ نه‌ته‌وه‌ش له‌ دنیای ده‌ره‌وه‌ی کوردستان قوبووڵ نه‌کراوین، ده‌یه‌وێ لاسایی مادۆنام بۆ بکاته‌وه‌، له‌ کوردستانێ که‌ هێشتا برینی خاوه‌ن ئه‌نفاله‌کان ساڕێژ نه‌کراوه‌، ئه‌م هه‌ستێ له‌ ته‌له‌ڤزیۆندا وا نیشانی بدا که‌ پێشکه‌وتووه‌ و رێچکه‌شکێنه‌ و له‌ گه‌لانی دیکه‌ به‌جێ نه‌ماوه‌!

 

8. ئه‌گه‌ر وایه‌، ده‌بێ چی بکرێ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ پێش به‌م پاشاگه‌ردانییه‌ بگیرێت؟

 

وه‌ڵام:

من هیچکات له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ نیم مۆسیقای کوردیی له‌ جێگه‌دا بمێنێته‌وه‌ و هه‌ر به‌ ده‌وری ره‌سه‌نایه‌تیدا بخولێته‌وه‌! کورد جارێ خۆی له‌ سه‌رده‌می خه‌باتی نه‌ته‌وایه‌تیدا ده‌ژی و هێشتا ئه‌و قۆناخه‌ی تێپه‌ڕ نه‌کردووه‌ که‌ کیژه‌ گۆرانیبێژه‌کانمان به‌ تایبه‌ت ئه‌و کیژه‌ گۆرانیبێژانه‌ی له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات ده‌ژین، وه‌کوو کیژه‌گۆرانیبێژه‌کانی ئه‌ورووپا و ئامریکا هه‌ڵس و که‌وت بکه‌ن. خۆ ده‌رخستن و خۆ رووتکردنه‌وه‌ و ناز و خه‌مزه‌ نواندن، نوێگه‌ری نییه‌. مه‌گه‌ر جیاوازیی نێوان ئه‌و کیژه‌گۆرانیبێژه‌ی‌ له‌ که‌رکووک یان سلێمانی ده‌ژی، چییه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و کیژه‌گۆرانیبێژه‌ی‌ له‌ سوید یان هوله‌ند ده‌ژی؟! جلی ره‌نگاوڕه‌نگ له‌به‌رکردن و سمت و پووز ده‌رخستن کامه‌ شوێنی نوێگه‌رییه‌؟! گۆرانیی نه‌جات سه‌غیره‌ بکرێته‌ کوردیی و کیژه‌کوردی ده‌نگخۆشی کورد بێچڕێ له‌ کوێ نوێگه‌رییه‌؟! نوێگه‌ریی ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئاوازی تازه‌، وشه‌ی تازه‌ی له‌سه‌ر بێ، به‌کورتیی به‌سته (شێعری گۆرانی)‌ ‌ده‌بێ نوێ بێ و مۆسیقاش ده‌بێ کارێکی تازه‌ی کردبێ هه‌تا پێی بگوترێ نوێگه‌ریی! کورد هێشتا بنده‌سته‌ و خۆی له‌ بنده‌ستیی رزگار نه‌کردووه‌ و جارێ مۆسیقا و گۆرانیی کوردیی هێشتا هه‌ر له‌ ژێر ‌کاریگه‌ریی مۆسیقای نه‌ته‌وه‌ی باڵاده‌ستدایه‌ و نه‌یتوانیوه‌ رێچکه‌یه‌کی رێک و خاڵی له‌ کاریگه‌رییه‌کانی مۆسیقای نه‌ته‌وه‌ی سه‌رده‌‌ست بگرێته‌ به‌ر‌. کورد وه‌کوو نه‌ته‌وه،‌ که‌ خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاتێکی نیوه‌ داڵۆسکه‌ی جاره‌نووس‌نادییاره‌ له‌باری سیاسییه‌وه،‌ کێشه‌ی زۆره‌ و پێویسته‌ له‌ هه‌موو بارێک و له‌ هه‌موو ئاستێک‌ و له‌ هه‌موو بوارێکه‌وه‌، چی سیاسی، چی ئابووری، چی کۆمه‌ڵایه‌تی و هیدیکه‌ هه‌نگاو هه‌ڵبگرێ و بۆ ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی کوردستان و پاککردنه‌وه‌ی شوێنه‌واری داگیرکه‌ران خه‌بات بکا، هه‌ر ئاوه‌هاش ده‌بێ تێبکۆشێ که‌ له‌ باری فه‌رهه‌نگییه‌وه‌ زمانه‌که‌مان و مۆسیقاکه‌شمان له‌ کاریگه‌ریی و کارتێکه‌ریی ئه‌و داگیرکه‌رانه‌ پاک بکاته‌وه‌، به‌ڵام گوناه نییه‌ که‌ڵک له‌ هه‌موو شتێکی ئه‌م دنیا پان و به‌رینه‌ وه‌ربگیردرێ بۆ پێشکه‌وتن و هه‌ڵچوونی کۆمه‌ڵگای کورده‌واری. له‌م سه‌رده‌مه‌دا که‌ سه‌رده‌می گه‌شه‌ی ته‌کنۆلۆژیایه‌‌. گه‌شه‌ و خێرایی و کارتێکه‌ریی ته‌کنۆلۆژیا ئه‌وه‌نده‌ بڕێنه‌ر و کاریگه‌ره‌،‌ به‌ ده‌ستی من و تۆ نییه‌ و شوێنه‌واری خۆی هه‌ر به‌ جێ دێڵێ، به‌ڵام ئه‌وانه‌ی دانسته‌ به‌رهه‌می عه‌ره‌بیی له‌ قاڵبی کوردییدا ده‌رخواردی خه‌ڵکی کورد ده‌ده‌ن نوێگه‌ر نین، چونکه‌ ئه‌گه‌ر راست ده‌که‌ن بۆچی ناوێرن بێنه‌ ته‌له‌ڤزیۆن و دیالۆگێک به‌رپا بکه‌ن هه‌تا خه‌ڵک ئه‌م نوێگه‌رییه‌یان‌ بناسێ؟! ئه‌وانه‌ی ئه‌مه‌ به‌ نوێگه‌ریی داده‌نێن، یان نه‌خوێنده‌وار و نه‌زانن یان قه‌ڵه‌مفرۆشن که‌ له‌ رۆژنامه‌دا دیفاع له‌ کاری وا ده‌که‌ن و به‌ نوێگه‌ریی داده‌نێن!

کورد بانگاشه‌ی ئه‌وه‌ ده‌کا: دوهه‌زار و حه‌فتسه‌د و په‌نجا و شتێک ساڵه‌ بوونی هه‌یه‌، ئێ باشه‌ له‌ رۆژی وه‌کوو ئه‌مڕۆدا ئه‌گه‌ر چووار تووریست و چووار گه‌ڕۆک و کۆمه‌ڵێک میوان هاتنه‌ ئه‌م وڵاته‌ چییان پێ نیشان ده‌ده‌ن؟ خۆ ناکرێ هه‌ر باسی گۆرانیبێژه‌ کۆنه‌کانیان بۆ بکه‌ن، ئه‌دی دوای 38 ساڵ حوکمی به‌عسی گۆڕبه‌گۆڕ، نابێ له‌ پلوپای ئه‌وه‌دا بن شتێکی نوێ بخولقێنین و گه‌شه‌ به‌ مۆسیقاکه‌مان بده‌ین! گه‌لێکی وه‌کوو تورک، له‌ بنه‌ڕه‌تدا خاوه‌نی هیچ کولتوورێک نییه‌، که‌چی ئه‌مڕۆ بۆته‌ خاوه‌ن مۆسیقایه‌ک له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا ده‌ستی چه‌ندین نه‌ته‌وه‌ی وه‌کوو عه‌ره‌ب و فارسی و هیدیکه‌ی له‌ پشته‌وه‌ به‌ستووه و کاریشی کردۆته‌ سه‌ر ئێمه‌‌! کورد بێزمان و بێفه‌رهه‌نگ نییه‌، کورد بێخاک و بێمێژوو نییه‌، هه‌رچه‌ند زمان و فه‌رهه‌نگ و خاک و مێژووه‌که‌شمان پڕه‌ له‌ رووداو و کاره‌سات و بێخاوه‌نین، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئاوه‌ها بڕوا، ته‌مه‌نێک تووشی کێشه‌ ده‌بین که‌ هه‌ین و کێشه‌ی فه‌رهه‌نگییش کێشه‌یه‌که‌ هه‌روه‌ها به‌ ئاسانی چاره‌سه‌ر نابێ! له‌ کوردستانی بنده‌ستی تورکیه‌، له‌و کاته‌وه‌ که‌ زمان قه‌ده‌خه‌ کرا و کوردیپه‌یڤین له‌م پارچه‌یه‌ یاساخ کرا، زمانی تورکیی بوو به‌ زمانی ئاخافتنی ئه‌و خه‌ڵکه‌ و تێکستی سه‌دان گۆرانیی کوردیش له‌ لایه‌ن کۆمه‌ڵێک کوردی ده‌نگخۆشی کوردی نه‌زانی تورکیفێرکراو، که‌ نه‌یانده‌وێرا ببڕایببڕ باسی وشه‌ی کورد بکه‌ن، کرا به‌ تورکیی و تیکست یان به‌سته‌ی ئه‌و گۆرانییگه‌له‌ بزر بوون و نه‌مان! ئه‌م کاره‌ساته‌ بوو به‌ هۆی ئه‌وه‌ له‌‌ چه‌ندین لاوه‌ زه‌ره‌ر له‌ کولتووری کورد بدا، که‌ ئێستا و ئێستاش ئه‌م برینه‌ چاره‌سه‌ر نه‌کرا و هۆنراوه‌ی ئه‌و گۆرانییانه‌ بۆ هه‌تاهه‌تایه‌ نه‌ما و له‌ناو چوون! مۆسیقای تورکیش وا خۆی راگرت و هێزی وه‌رگرت که‌ ئه‌مڕۆ ده‌بینین چۆن کاریگه‌ریی له‌سه‌ر گۆرانیبێژه‌ تازه‌کاره‌کانمان داناوه‌ و مۆسیقای کوردییان چه‌واشه‌ کردووه‌!

پێمخۆشه‌ دیسان بڵیمه‌وه‌ که‌ ئه‌م بارودۆخه‌ی که‌ به‌رۆکی گۆرانیی کوردیی گرتووه‌، گرفتێکی جددییه‌ له‌ کوردستان، من داوا له‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌که‌م،‌‌ پێش به‌م پاشاگه‌ردانییه‌ بگرێ و داوایان لێده‌که‌ین،‌ گوناحه‌ له‌ ریگای ئه‌م جۆره‌ کارانه‌دا تێچوون ده‌کرێ و پاره‌یه‌کی زۆر و زه‌به‌ن هه‌روا به‌ خۆڕا له‌ کیس ده‌درێ و گۆرانیی‌ عه‌ره‌بی ده‌قاوده‌ق ده‌که‌نه‌ کوردیی! ئه‌م دۆخه‌ی که‌ ئه‌مڕۆ داوێنگری گۆرانیی کوردیی بووه،‌ هیچ خزمه‌تێک به‌ گۆرانیی کوردیی ناکا و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ تووشی شه‌ڵته‌ی ده‌کا و کردوویه‌تی، هه‌تا ئێستاش چه‌ندین هونه‌رمه‌ندی دڵسۆزی نه‌ته‌وه‌که‌مان له‌ سه‌ر ئه‌م کاره‌ نووسیویانه‌ به‌ڵام به‌ جێگای چاره‌سه‌رکردنی، له‌ لایه‌ن هه‌ندێ ئینسانی ناشاره‌زا و نه‌خوێنده‌واره‌وه‌‌، به‌ خراپ وه‌ڵام دراوه‌ته‌وه‌ و ئه‌مه‌یان به‌ دژی نوێگه‌ریی زانیوه و پاشان وای نیشان ده‌ده‌ن که‌ ئێمه‌ دژی حیزب و ده‌سه‌ڵاتین‌! ئه‌مه‌ ته‌نیا دڵسۆزیییه‌‌ بۆ ئه‌و بارودۆخه‌ی که‌ داوێنگری مۆسیقای کوردیی بووه و هیچی دیکه‌‌!

 

9. گوایه‌ به‌رهه‌می نوێت خه‌ریکه‌ بڵاو بێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر وایه‌ هێندێک له‌ سه‌ر ناو و ناوه‌رۆکی گۆرانییه‌کانی باس بکه‌ و بشفه‌رموو له‌ کوێ ده‌ست ئه‌که‌وێ تا لایه‌نگرانی ده‌نگ و هونه‌ری تۆ بتوانن ئه‌م به‌رهه‌مه‌ش وه‌ده‌ست بێنن؟

 

وه‌ڵام:

به‌ڵێ ئه‌وه‌ ماوه‌ی پێنج ساڵه‌، خه‌ریکی وه‌به‌رهێنانی سیدییه‌کی نوێم، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ له‌به‌ر گواستنه‌وه‌مان بۆ کوردستان و کۆچی دوایی مه‌رزیه‌ و نه‌خۆشی خۆم و جارێکی دیکه‌ هاوسه‌رگیریی و له‌سه‌رڕا ده‌سپێکردنه‌وه‌ی ژیان، هاتنه‌ده‌ره‌وه‌ی که‌وته‌ دره‌نگ، سیدییه‌که‌ له‌ 14 تراک پێکهاتووه‌، ناویشم ناوه‌: (ئێواره‌یه‌) Ewareye. به‌ڵام کاتێک که‌ گۆرانییه‌کان ده‌به‌ن بۆ چاپ بۆ تورکیه‌، یه‌کێ له‌ گۆرانییه‌کان نه‌کرابووه‌وه،‌ هه‌رچه‌ند، چه‌ندین جار هاتوچۆیان کرد و هه‌وڵیان دا‌ بیکه‌نه‌وه‌، به‌ڵام هه‌ر نه‌کرایه‌وه‌، ناچار ویستمان وازی لێ بێنین و بیکه‌ین به‌ 13 تراک، به‌ڵام هاوڕێی دڵسۆزم کاک جه‌مالی زه‌حمه‌تی دا به‌ر خۆی و کارێکی کرد که‌ ئه‌و گۆرانییه‌ به یارمه‌تی برای به‌ڕێزم مامۆستا گۆران کامیل بۆ بکاته‌وه‌ و جارێکی دیکه‌ بینێرینه‌وه‌ بۆ تورکیه‌، که‌ ئێستا له‌ ژێر چاپه‌و هیوادارم به‌ زووترین کات بێته‌ ده‌رێ. به‌شێکیشی له‌به‌ر بێ پاره‌یی بوو، که‌ باش بوو برای به‌ڕێزم کاک کوردۆی به‌رپرسی رادیۆ نه‌وا، پاره‌ی به‌ قه‌رز پێدام هه‌تا کاره‌کان ته‌واو بکه‌ین، ئه‌وسا له‌ کاتی بڵاوکردنه‌وه‌ی پاره‌که‌ی بۆ بگه‌ڕێنینه‌وه‌. کاک گۆرانیش له‌م سیدییه‌ی مندا زه‌حمه‌تێکی زۆری کێشا و دڵسۆزانه‌ کاری بۆ کرد و به‌شی زۆری گۆرانییه‌کان ئه‌و دابه‌شی کردوون و گۆرانییه‌کیشی مامۆستا فارۆق باپیر دابه‌شی کردووه‌ و گۆرانییه‌کیشی مامۆستا ئارا موحه‌ممه‌د. هۆنراوه‌کانیش هی کاک ئه‌حمه‌د موحه‌ممه‌د و کاک شاهۆ تۆفیق و خۆم و چه‌ند که‌سی دیکه‌ن، ئاوازه‌کانیش به‌شێکی هی خۆمن و به‌شێکیشی فۆلکلۆرن. له‌سه‌رمان نووسیوه‌ که ئاوازی کێ و هۆنراوه‌ی کێن،‌که‌ هاته‌ ده‌رێ ده‌زانن چۆنه‌ و چییه‌ و له‌ کوێ تۆمار کراوه‌.

 

ستۆکۆڵم 20 .05 . 2009

z ڕێکه‌وتی 2009/6/17-10:05 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

گوتوبێژێک له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ند ناسر ره‌زازی!

 

سازدانی: حاته‌می مه‌نبه‌ری ئه‌ندامی ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ریی هه‌ڵوێست

 

گومانێک له‌وه‌ دا نیه‌ که‌ ناسری ره‌زازی یه‌کێک له‌ گه‌وره‌ترین هونه‌رمه‌ندانی گۆرانی بێژی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ی ئێمه‌یه‌. گه‌ییشتن به‌م ئاسته‌ و بوون به‌ یه‌کێک له‌ هونه‌رمه‌ندانی نه‌ته‌وه‌یه‌کی دۆخ‌ناهه‌مواری وه‌کو نه‌ته‌وه‌ی کورد کارێکی سووک و هاسان نییه‌.

گه‌لێک شت و تایبه‌تمه‌ندی گرنگ ره‌زازییان هێناوه‌ته‌ ئه‌م ئاسته‌ به‌رزه‌ و ئه‌م لووتکه‌ به‌نرخه‌ که‌ بریتین له‌:

1 ده‌نگێکی خوش و چریکه‌یه‌کی بولبول ئاسا که‌ هاوتای له‌ مه‌زنه‌ کوردستانیش دا ده‌گمه‌نه‌.

2 پشتکار و به‌رده‌وامییه‌کی  زۆر و له‌بن‌نه‌هاتوو که‌ سنووری چل دانه‌ ساڵی سه‌خت و پڕکاره‌ساتی تێپه‌ڕاندووه‌.

3 خه‌رمانێک به‌رهه‌می باش و به‌نرخی هێناوه‌ته‌ به‌‌رهه‌م، که‌ بوونه‌ته‌ مڵک و ماڵی نه‌ته‌وه‌یه‌ک و هونه‌رمه‌ندانی نه‌ته‌وه‌کانیتریش وه‌ک هونه‌ری ره‌سه‌نی کورد ده‌یاناسن و هاسان بۆیان نادزرێن! .

4 بوون و مانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ره‌نج و ئازاره‌کانی خه‌ڵکی کورد و به‌ ده‌نگی به‌رز و ره‌سا هاوارکردنی داوا و داخوازییه‌کان‌ی نه‌ته‌وه‌که‌ی.

5 هه‌وڵ و ته‌قه‌لایه‌کی زۆر بۆ فێربوون و زاڵبوون به‌ سه‌ر به‌شی زۆری زاراوه‌کانی زمانی کوردیدا و له‌م رێگایه‌شه‌وه‌ چوونه‌ ناو ده‌ریای قووڵی مووسیقای فۆلکلۆریکی کوردی، که‌ ره‌زازی کردووه‌ به‌ مڵکی هه‌موو پارچه‌ و ناوچه‌کانی کوردستان.

6 شاره‌زایی و هونه‌رمه‌ندیی خۆی له‌ چرینی هه‌موو زاراوه‌کانی کوردیدا سه‌لماندوه‌ و رچه‌‌شکێنی ئه‌م بواره بووه‌‌ له‌ گۆرانی خوێندندا و به‌وشێوه‌ نیشانی داوه‌ که‌ هونه‌رمه‌ندی ناوچه‌ یا زاراوه‌یه‌ک نییه‌. له‌م بواره‌دا ره‌زازی توانیویه‌ به‌ ته‌قه‌ڵی گۆرانی هه‌ر چوارپارچه‌ی له‌تکراوی کوردستان پێکه‌وه‌ بدورێنێته‌وه‌ و هانده‌رێک بنێت بۆ پێکهاتنی شێوه‌ زمانێکی یه‌کگرتووی کوردی.

سه‌رجه‌می ئه‌م خاڵانه‌ی سه‌ره‌وه‌ بوونه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌ که‌ ره‌زازی وه‌ک یه‌کێک له‌ دیارترین هونه‌رمه‌ندانی کورد پیویستی به‌ ناساندن نه‌بێت، بۆیه‌ منیش له‌م وتووێژه‌دا له‌وه‌وه‌ ده‌ست پێناکه‌م که‌ مه‌به‌ستی ناساندنی یه‌کێک له‌ ناسراوترین گۆرانیبێژانی کورد بێت به‌ڵکوو  له‌ ره‌زازی ده‌پرسم:

1. ئه‌گه‌ر ئێمه‌ بگه‌ڕینه‌وه‌ بۆ 50 / 60 ساڵ پێش ئیستا، ئه‌بینین که‌ داگیرکه‌رانی کوردستان چه‌ندینجار توانیویانه‌ بزووتنه‌وه‌ی سیاسیی چه‌کداری کورد، تێک بشکێنن، رێبه‌رانی له‌ سێداره‌ بده‌ن و سنووری ده‌ستکرد له‌ ناو خاک و دڵی ئێمه‌دا بکێشن، به‌ڵام هونه‌ر به‌ گشتی و هونه‌ری شێعر و گۆرانییان بۆ ده‌سته‌مۆ نه‌کراوه‌، به‌ڵکوو هونه‌رمه‌ندانی کورد  بێترس له‌ زۆردار و سته‌مکار، ڕۆڵی خویان گێڕاوه‌ و  ئه‌م سنوورانه‌یان به‌زاندووه‌.

 ئه‌کرێ ئێوه‌ رۆڵی هونه‌ر به‌گشتی و هونه‌ری شێعر و گۆرانی له‌م مه‌یدانه‌ نابه‌ره‌نبه‌ره‌دا بۆ پاراستنی پێناسه‌ی یه‌کگرتووی کورد وه‌ک نه‌ته‌وه‌یه‌ک باس بکه‌ن؟

 

وه‌ڵام:

هونه‌ری کوردیی، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی به‌ساڵانه‌ وا له‌ژێر کاریگه‌ریی هونه‌ریی چوواری وڵاتی داگیرکه‌ر و‌ تووشی کێشه‌ی گه‌وره‌ بووه‌، به‌ڵام توانیویه‌تی به‌ پلوپا و تێکۆشانی کۆمه‌ڵێک هونه‌رمه‌ندی به‌ ئه‌مه‌گی کورد، سه‌ره‌ڕای ئه‌و که‌موکووڕیانه‌ی که‌ هه‌یه‌تی‌ له‌ سه‌ر لاقی خۆی راوه‌ستێ و له‌ناو دڵی خه‌ڵکی کورددا جێگای خۆی بکاته‌وه. هه‌رچه‌ند گه‌لی كورد، گه‌لێكی بنده‌ست و چه‌وساوه‌یه‌ و تووشی كاره‌ساتی گه‌وره‌ هاتووه‌ و هونه‌ره‌كه‌ی له‌ ژێربه‌رانی زمان و كولتووری داگیركه‌ره‌كه‌یدا كلێڵه‌ و گۆت بووه‌ و بۆ مانه‌وه‌ی په‌رچه‌ له‌ خۆی ده‌كا و هێشتا له‌ پاودانی خۆپاراستندایه‌، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای ئه‌مانه‌، هونه‌رمه‌ندانی ئه‌م گه‌له‌ بنده‌سته‌ توانیویانه‌ ئه‌و هونه‌ره‌ بگه‌یێننه‌ ئاستێك كه‌ شانله‌شانی هونه‌ری گه‌لێكی خاوه‌نده‌سه‌ڵات و ده‌وڵه‌ت بدا و به‌ دنیاشی نیشان بده‌ن كه‌: ئه‌م گه‌له‌ زیندووه‌ و هه‌یه‌ و ده‌توانێ خۆشی به‌ڕێوه‌به‌رێ و شیاوی ئه‌وه‌شه‌ كه‌ ده‌وڵه‌تیشی هه‌بێ.

خاڵی هه‌ره‌گرنگیش ئه‌وه‌یه‌ که‌: جیاوز له‌ خه‌بات و تێكۆشانی لێره‌ و له‌وێ پارت و حیزبه‌ سیاسییه‌کان، بۆ رزگاریی كوردستان، بێژگه‌ له‌وه‌ی که‌ هه‌تا ئێستا زیاتر له‌ 30 شۆڕش و سه‌رهه‌ڵدانی کورد له‌ درێژه‌ی مێژوودا له‌ خوێن گه‌وزاوه‌ و هه‌ره‌سیان پێ هێناوه‌، ته‌نیا شتێك كه‌ نه‌یهێشتووه‌ كورد بمرێ و له‌ناو بچێ و له‌راستیدا نێوی ئێمه‌ی زیندوو راگرتووه‌، فۆلكلۆری كوردییه‌، به‌تایبه‌ت گۆرانیی و به‌یت و باو. به‌یت و گۆرانیی کوردیی، بۆ نموونه‌: هۆره‌ و لاوک و سیاچه‌مانه‌ و حه‌یران و هیدیکه‌،‌‌ زمانی کوردیییان له‌ مردن رزگار کرد و زیندوویان هێشته‌وه‌‌، چونكه‌ زۆر رووداوی گه‌وره‌ی مێژووییمان هه‌یه‌، كه‌ له‌ گۆرانییدا بۆمان ماوه‌ته‌وه‌. بۆ نموونه‌ ئه‌و رووداوانه‌ی که‌ له‌ به‌یتی "دمدم" و "به‌یتی پاشاکۆره‌" و "سیابه‌ند و خه‌جێ" و هیدیکه‌دا بۆمان ماوه‌ته‌وه‌.

گۆرانیی و هۆنراوه‌ی کوردیی، هه‌میشه‌ له‌ پاودانی په‌رچه‌ و به‌رگریدا بووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی تێدا نه‌چێ و به‌م هه‌موو هه‌وراز و نشێو و که‌وتن و هه‌ستان و په‌رچه‌ و به‌رگرییه‌وه‌ که‌ تووشی هاتووه‌ و به‌ ساڵانه‌ بۆ ئه‌وه‌ تێده‌کۆشێ که‌ خۆی بپارێزێ و له‌ناو نه‌چێ، دیسان هه‌ر باشه‌ و ده‌توانم بلێم، ئه‌م هونه‌ره‌ باش ماوه‌. چونکه‌ زمانه‌که‌مان له‌ بنه‌ڕتدا له‌ناو نه‌چووه‌، راسته‌ زه‌بری دیوه‌ و کێشه‌ی هاتۆته‌ پێش، به‌ڵام هه‌ر له‌ سه‌ر لاقی خۆی به‌هۆی کۆمه‌لێک هونه‌رمه‌ندی نیشتمانپه‌روه‌ری نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌ وه‌ستاوه‌ و نه‌فه‌وتاوه‌.

به‌ڵام به‌ داخه‌وه‌، هێشتا وه‌کوو پێویست خزمه‌تی نه‌کراوه‌ و هونه‌رمه‌ندانی کورد له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ به‌رهه‌مه‌کانیان نافرۆشرێ و هونه‌ری کوردیی به‌ کاناڵێکی بازرگانیدا تێنه‌په‌ڕیوه‌ و کورد بنده‌ست و بێده‌وڵه‌ت بووه‌ و هونه‌ری کوردیی پاره‌ ناکا و هونه‌رمه‌ندی کورد بێپشتیوان و بێکه‌سه‌، ده‌بێ ئاوڕی زۆرتری لێبدرێته‌وه‌. ئێستا که‌ کورد له‌ به‌شێک له‌ نیشتمانه‌داگیرکراوه‌که‌ی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌، ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ ده‌بێ له‌و به‌شه‌، رێوشوێنێ بگرێته‌ به‌ر بۆ دانانی یاسایه‌ک که‌ مافی هونه‌رمه‌ندی کورد بپارێزرێ، بۆ ئه‌وه‌ی هونه‌رمه‌ندی کوردیش بتوانێ به‌ هونه‌ره‌که‌ی بژی و ژیانی خۆی دابین بکا. چونکه‌ کێشه‌ی هه‌ره‌ گه‌وره‌ی هونه‌ری کوردیی له‌ ئێستادا ئه‌وه‌یه‌ که‌ نه‌یتوانیوه‌ وه‌ڵامی خواست و ویسته‌کانی کۆمه‌ڵگای کورده‌واری بداته‌وه‌، له‌ هه‌موو بارێکه‌وه‌! ئه‌گه‌ر هونه‌ری کوردیش وه‌کوو هه‌موو ئورگانه‌کانی دیکه‌ی ده‌سه‌ڵات تێچوونی بۆ ته‌رخان بکرێ، به‌ڕای من ده‌توانێ شان له‌ شانی هونه‌ری گه‌لانی دیکه‌ی دنیا بدات! و له‌ پاشاگه‌ردانی ده‌رباز ببێ.

 

2. ئه‌و کێشه‌ و گرفت و پاشاگه‌ردانییه‌ چین که‌ هونه‌ری‌ گۆرانیی، به‌ره‌و ئاستێکی خه‌راپ برووه‌؟

وه‌ڵام:

یه‌که‌م: ئه‌و کێشه‌ و گرفتگه‌له‌ی که‌ بوونه‌ته‌ له‌مپه‌ر بۆ پێشوه‌چوونی گۆرانیی کوردیی، چه‌ند کۆسپن که‌ به‌ڕای من، به‌سراوه‌ته‌وه‌ به‌ بنده‌ستبوونی نه‌ته‌وه‌ی کورد و نه‌بوونی ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵات و ئورگانه‌وه‌، چونکه‌ گرفته‌کان زه‌ق و به‌رچاون! بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ر له‌ کوردستان تێچوون بۆ کاری هونه‌ریی ته‌رخان بکرێ و وه‌کوو هه‌موو به‌شه‌کانی دیکه‌ی ئورگانی ده‌وڵه‌تی بوودجه‌ی بۆ دابین بکرێ، هونه‌ری کوردیی ناکه‌وێته‌ ناو ئه‌و پاودانه‌ی که‌ ئه‌مڕۆ به‌رۆکی زۆربه‌ی هونه‌رمه‌ندانی کوردی گرتووه‌ و کێشه‌ی بۆ درووست کردووین. چونکه‌ ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵات له‌ کوردستان وه‌کوو کێشه‌کانی دیکه‌ی کۆمه‌ڵگا چاو له‌ هونه‌ر و کاری هونه‌ریی بکات و پشتیوانی هونه‌رمه‌ندان بێت، گرفته‌که‌ هه‌ر هیچ نه‌بێ، به‌شێکی چاره‌سه‌ر ده‌بێ، ئه‌ویش ته‌رخانکردنی بوودجه‌ی ساڵانه‌یه‌ بۆ کاری هونه‌ریی و درووستکردنی ستۆدیۆی تۆمارکردنی ده‌نگ و ده‌ره‌تان و تێچوون‌ بۆ هه‌موو لقوپۆپه‌کانی هونه‌ر. واته‌ ئه‌گه‌ر ئاوه‌ها چاو له‌ هونه‌ر بکرێ که‌: هونه‌ر ده‌توانێ خزمه‌تێکی به‌رچاو به‌ کۆمه‌ڵگا و فه‌رهه‌نگی نه‌ته‌وه‌که‌مان بکا و‌ ئا له‌م روانگه‌یه‌وه‌ چاو له‌ هونه‌ر بکرێ، نه‌ک بۆ رابواردن و خۆشگوزه‌رانیی، هونه‌ری کوردیی ئا له‌و ئاسته‌دا قه‌تیس نامێنێته‌وه‌ که‌ ئه‌مڕۆ ده‌یبینین! له‌ هه‌موو وڵاتانی دنیا ساڵانه‌ تێچوونێکی که‌ڵان داده‌نرێ بۆ پێشکه‌شکردنی کاری هونه‌ریی، که‌چی له‌ کوردستان بۆته‌ پاشاگه‌ردانی و خزموخزمالێ و به‌رتیل و سفارش و سه‌ختی.

دووهه‌م: هونه‌ری کوردی، به‌تایبه‌ت گۆرانیی، تا ئێستا وه‌کوو هونه‌ر، نه‌یتوانیوه‌ وه‌ڵامی خواست و ویسته‌کانی کۆمه‌ڵگای کورده‌واری و جیهانی ئه‌مڕۆی کۆمه‌ڵگاکه‌مان بداته‌وه‌! ئه‌گه‌ر وانییه‌، بۆ گه‌نج و لاوی کورد و ته‌نانه‌ت گه‌وره‌کانیشمان، به‌ زۆریی گوێ له‌ گۆرانیی عه‌ره‌بیی و فارسیی و تورکیی و هیدیکه‌ ده‌گرن؟! نه‌ک وه‌کوو هونه‌ری نه‌ته‌وه‌یێکی دیکه‌، به‌ڵکوو وه‌کوو هونه‌رێک که له‌باری چۆنیه‌ت و چه‌ندیه‌ت و ده‌وڵه‌مدنبوونییه‌وه‌ له‌ ئاستی هونه‌رییدا‌ له‌ کوردیی خۆشتر و پێشکه‌وتووتره‌! ئه‌گه‌ر وانییه‌، بۆ گۆرانیبێژه‌ تازه‌کاره‌کان، من ناڵێم گه‌نج، ده‌ڵێم تازه‌کار، هه‌ر هه‌موویان په‌نایان بردۆته‌ به‌ر شێوازی گۆرانیبێژگه‌لێکی وه‌کوو: جۆرج ئوسووف، ئیبراهیم تاتڵیسه‌س، موعین و زۆری دیکه‌ و به‌لای شێوازی گۆرانیبێژگه‌لێکی وه‌کوو: تاهیر تۆفیق و حه‌سه‌ن زیره‌ک و هیدیکه‌دا ناڕۆن؟! ئه‌مانه‌ هه‌موو گرفت و پرسیارن! داخۆ نابێ وه‌ڵامه‌کانیان وه‌ربگرینه‌وه‌ و به‌دوای چاره‌سه‌ریدا بڕۆین؟

 

3. که‌ کورد وه‌ک نه‌ته‌وه‌ لیقه‌وماوه‌ و رێگای پێشکه‌وتنی لێ ته‌نراوه‌ هونه‌رمه‌ندێکی رووت و رجاڵ لێ وه‌خاوه‌ن ده‌رکه‌وتووه‌، به‌ سه‌ره‌تایی ترین ده‌ره‌تان هه‌وڵی داوه‌  گۆرانیی کوردیی له‌ توانه‌وه‌ رزگار بکات، به‌ڵام ئیستا که‌ کورد له‌ چاو بیست ساڵ پێش چه‌ندین به‌رابه‌ر تۆفیری کردووه،‌ هه‌وڵدراوه‌ جێگای شیاوی ئه‌و هونه‌رمه‌ندانه‌ له‌ بزووتنه‌وه‌ی کورد دا دیاری بکرێ؟

 

وه‌ڵام:

ده‌بێ بڵێم نه‌خێر، چونکه‌ هه‌تا ئێستاش نه‌خش و رۆڵی هونه‌رمه‌ند له‌ شۆڕشی کوردستاندا له‌ روانگه‌ی حیزبه‌کانه‌وه‌ نه‌ناسراوه‌ و بایه‌خی پێنه‌دراوه‌، چونکه‌ سیاسه‌ت به‌ شێوه‌یه‌ک له‌لای ئێمه‌ زاڵه‌ که‌ هونه‌ر به‌ ره‌سمییه‌ت ناناسێ، دیاره‌ خه‌ڵک وا نین، چونکه‌ ئه‌و رێزه‌ی که‌ کۆمه‌ڵگا بۆ هونه‌ر و هونه‌رمه‌ندی داده‌نێ، هیچکات حیزبه‌کان داینانێن،‌ ئه‌وان وه‌کوو که‌ره‌سه‌ چاو له‌ هونه‌ر و هونه‌رمه‌ند ده‌که‌ن و بۆ که‌ڵکوه‌رگرتنی خۆیان پشتیوانیی لێده‌که‌ن، خه‌باتی سیاسی‌ پارت و رێكخراوه‌كانی كوردستان، به‌جێگای ئه‌وه‌ی كه‌ گه‌لی بنده‌ست و چه‌وساوه‌ی كورد به‌ لای ئه‌وه‌دا رابكێشن كه‌ كورد ده‌بێ خۆی بناسێ و ببێ به‌ خاوه‌ن خۆی و رێز له‌ زمان و ئه‌ده‌ب و هونه‌ر و كولتووره‌كه‌ی خۆی بگرێ، خه‌باتی ئه‌م گه‌له‌یان به‌لاڕێدا بردووه و خۆیان و خه‌ڵکیشیان تووشی کێشه‌ و گرفت کردووه‌‌، ئینسانیش ده‌بێ بوێرانه‌ بڵێ: کاریگه‌ریی ئه‌م بارودۆخه‌ش، به‌ سه‌ر هونه‌ری ئێمه‌شه‌وه‌ دیاره‌، به‌ڵام دیسان جێگای خۆشحاڵییه‌ كه‌ كورد ئێستا قۆناخێكی دیكه‌ی بڕیوه‌ و ورده‌ورده‌ تێگه‌ییشتووه‌ كه‌ ده‌بێ بۆ ئه‌وه‌ تێبكۆشێ تێدا نه‌چێ و به‌وه‌ گه‌ییشتووه‌‌ ده‌بێ بۆ مافی ره‌وای خۆی خه‌بات بكا و ته‌نیا شتێك كه‌ به‌ سه‌ركه‌وتنی ده‌گه‌یێنێ، خه‌باتی نه‌ته‌وایه‌تییه‌، هه‌رچه‌ند هۆكار و فاكته‌ری دیكه‌ش هه‌ن بۆ رزگاربوون له‌ سته‌م و چه‌وسانه‌وه‌ و درووستكردنی ده‌وڵه‌ت، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای ئه‌م هه‌موو کێشه‌ و سه‌رلێشێواوییه‌، گرنگترین شت له‌ رۆژی ئه‌مڕۆدا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ كاری هونه‌ریی زۆربه‌ی هونه‌رمه‌ندانی كورددا ئه‌وه‌ له‌به‌رچاوه‌، که‌ هونه‌ری كوردیی، ده‌یه‌وێ خۆی به‌ گه‌لانی نه‌كورد و ده‌ره‌وه‌ی كوردستان بناسێنێ و له‌هه‌مان كاتیشدا ببێ به‌ خاوه‌ن مۆركی تایبه‌ت و ناسنامه‌ی نه‌ته‌وایه‌تی خۆی. به‌ڵام دیسان به‌داخه‌وه‌ پێشبڕكێی لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان‌ کارێکیان کردووه‌ که‌ هونه‌رمه‌ندان بخه‌نه‌ ناو (بێركم)ی سیاسیی خۆیان و زۆرێکیان لێ ده‌سته‌مۆ بکه‌ن و‌‌ که‌ند و كۆسپ له‌به‌رده‌م گه‌شه‌كردنی هونه‌رمه‌ندا درووست بکه‌ن، ئه‌مه‌ش وای کردووه‌ که‌ هونه‌رمه‌ندانی کورد یه‌کگرتوو نه‌بن.

من به‌و باوه‌ڕه‌ گه‌ییشتووم که‌ حیزبه‌کانی ئێمه‌ ناتوانن کورد بکه‌ن به‌ نه‌ته‌وه‌، چونکه‌ دوورن له‌ هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی و به‌رنامه‌یێکی روون و رۆشنیان بۆ کوردی بنده‌ست و کوردستانی داگیرکراو نییه‌، به‌ بڕوای من تاکه‌ رێگا بۆ ناساندن و به‌نه‌ته‌وه‌کردنی کورد، خه‌باتێکی فه‌رهه‌نگی - سیاسییه‌ و کاری هونه‌ریی و ئه‌ده‌بیی ده‌توانێ ئه‌و ئه‌رکه‌ له‌ ئه‌ستۆ بگرێ نه‌ک ئه‌و سیاسه‌ته‌ی که‌ حیزبه‌کانی ئێمه‌ له‌ رۆژهه‌ڵات گرتوویانه‌ته‌ پێش!‌ من کاتی خۆی گوتوومه‌ رێزی هونه‌ر له‌لای حیزبه‌کانی ئێمه‌ له‌م هۆنراوه‌یه‌دا بخوێنه‌وه‌:

سیاسه‌ت چه‌نده‌ پێچه‌ڵپێچ و هینه‌

په‌كوو یاران نه‌زانین چه‌ند به‌رینه‌

هونه‌ر هه‌ستی مرۆڤه‌، هێزه‌، تینه‌

نه‌ وه‌ك ئامرازی گاڵته‌ و پێكه‌نینه‌

له‌لای هه‌ر پارت و حیزبێكی سیاسیی

كه‌چی دارده‌ست و داهاتووی به‌زینه‌!!

z ڕێکه‌وتی 2009/6/17-10:01 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?   
... دیاری نه‌کراو

هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆک کۆمار له‌ ئێران و پرسی کورد له‌و وڵاته‌

پێش ئه‌وه‌ بپڕژینه‌ سه‌ر هه‌ڵبژاردنی ئه‌م جاره‌ پیویسته‌ سه‌رنجێکی کورت بده‌ینه‌ ئه‌و پره‌نسیپ و بنه‌مایانه‌ی که‌ ریژیمی ئیستای ئێرانیان له‌ سه‌ر دامه‌زراوه‌، ده‌نا بێ ئه‌وه‌ تووشی لێکدانه‌وه‌ و ئاکام وه‌رگرتنی هه‌ڵه‌ ده‌بین.

                            ئه‌و ئه‌سڵانه‌ی کۆماری ئیسلامییان له‌ سه‌ر دامه‌زراوه‌

ریژیمی ئێران له‌ سه‌ر بنچینه‌کانی دینی ئیسلام و مه‌سهه‌بی شێعه‌ی دوازده‌ ئیمامی دامه‌زراوه‌ و لادان له‌و بنه‌مایانه‌ وه‌ک کوفر و دژی خوا وه‌ستانه‌وه‌ به‌ حیساب دێ. له‌و جووره‌ روانگه‌یه‌ له‌ دینی ئیسلام دا رێبه‌ری ریژیم ( خومه‌ینی، خامه‌نه‌یی یان هه‌رکه‌سێکی تر بێت) نوێنه‌ری خواو وه‌لی فه‌قیهه‌ و که‌س ناتوانێ قسه‌ له‌ قسه‌ی دا بکات. ئه‌م رێبه‌ره‌ که‌ ئه‌توانێ هه‌ر بڕیارێکی پێ خوشه‌ بیدات، خوێ له‌ لایه‌ن خه‌ڵکه‌وه‌ هه‌ڵنابژێردرێ و هه‌رکاتێکیش مه‌یلی لێ بێ،  ئه‌توانێ هه‌موو نوێنه‌رانی هه‌ڵبژێردراوی خه‌ڵک (مه‌جلێس، شۆراکان یان سه‌رۆک کۆمار) له‌ سه‌ر کار لابه‌رێ. هه‌روه‌ها رێبه‌ر سه‌رۆکی گشتی هێزه‌چه‌کداره‌کانیشه‌ و شه‌ڕ و سوڵحی وڵات له‌ ده‌ستی ئه‌و دایه‌. جگه‌ له‌وه‌ شۆرای نگابان که‌ شایه‌سته‌یی و سه‌ڵاحیه‌تی پاڵێوراوانی مه‌جلێس، شۆرا و پۆستی سه‌رۆک کۆماری دیاری ده‌کات و دوایین بڕیار له‌ سه‌ر په‌سه‌ندکراوه‌کانی مه‌جلێس ده‌دات له‌ لایه‌ن ئه‌م رێبه‌ره‌وه‌ دیاری ده‌کرێن.

                   جێگاو رۆڵی سه‌رۆک کۆمار

 پێش ئه‌وه‌ باسی جێگاو رۆڵی سه‌رۆک کۆمار بکه‌ین پیویسته‌ بزانین کێ له‌ ئێرانی ئه‌مڕۆ دا ئه‌توانێ ببێت به‌ سه‌رۆک کۆمار. به‌ پێ یاسای بنه‌ڕه‌تی ئێران که‌سێک ئه‌توانێ ببێته‌ سه‌رۆک کۆمار که‌ پیاو (ره‌جول) بێت ، موسڵمان بێت، بڕوای به‌ وه‌ڵایه‌تی فه‌قیه (بخوێنه‌وه‌ شێعه‌ی دوازده‌ ئیمامی) هه‌بێت . ئه‌گه‌ر گشت ئه‌م شه‌رتانه‌شی تێدا بێت ئه‌و کات ئه‌بێت سه‌ڵاحیه‌تی  له‌ لایه‌ن سۆری نیگابانه‌وه‌ قه‌بووڵ بکرێ که‌ له‌ هه‌ڵبژاردنی پیشوو دا له‌ ناو هه‌زارکه‌سی کاندیدکراو دا 6 که‌سیان په‌سه‌ند کران!

به‌ڵام ئه‌گه‌رکه‌سێک  ئه‌م حه‌وتخانی رۆسته‌مه‌ی بڕی و هه‌ڵبژێردرا، ئه‌وکات ‌له‌ به‌ر ئه‌وه‌ پۆستی سه‌رۆکوه‌زیری له‌ سیسته‌می ئیستای ئێران دا نه‌ماوه‌، ده‌سه‌ڵاتی سه‌رۆک کۆمار له‌ جاران زۆرتره‌ و سه‌رۆک کۆمار بۆ خوی هه‌موو وه‌زیره‌کان و جێگره‌کانیان دیاری ده‌کات . دوای ئه‌وه‌ بڕوانامه‌ی بۆ له‌ مه‌جلێس وه‌رگرتن ئه‌توانێ بۆ ماوه‌ی چوارساڵ سه‌رپه‌ره‌ستی هه‌موو قوه‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری (موجرییه‌)ی وڵاتی له‌ ده‌ست دا بێت و جگه‌ له‌وه‌ش پارێزگاری (ئوستاندار) هه‌موو پارێزگاکان له‌ لایه‌ن وه‌زاره‌تی ناوخۆ (کیشوه‌ر) وه‌ دیاری ده‌کرێن که‌ ئه‌ویش ناڕاسته‌وخۆ له‌ کۆنترۆڵی سه‌رۆک کۆمار دایه‌.

سه‌رۆک کۆمار ئه‌توانێ به‌ پشتبه‌ستن به‌ یاسای بنه‌ڕه‌تی ئێران رێفورم و ئاڵ و گۆڕ له‌ چوارچێوه‌ی ده‌سه‌ڵاتی خوی دا بکات ، بۆ نموونه‌ سانسۆر که‌م کاته‌وه‌ یان ده‌سه‌ڵاتی زیاتر بدات به‌ ناوچه‌ و پارێزگاکان یان پێچه‌وانه‌که‌ی.

                                 پرسی کورد و سه‌رۆک کۆمار

ئێران جگه‌ له‌ کورد چه‌ند نه‌ته‌وه‌ی تری وه‌ک ئازه‌ری، به‌لووچ، عه‌ره‌ب، تورکه‌مه‌ن و لۆڕی تێ دایه‌ که‌ مافه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌کانیان بن پێ ده‌کرێن. هه‌ر که‌سێک بی هه‌وێ به‌ نیسبه‌ت پرسی کورده‌وه‌ هه‌نگاوێک هه‌ڵگرێ ئه‌بێت بزانێ که‌ دره‌نگ یان زوو پرسی گه‌لانیتریشی به‌ ریشه‌وه‌ ئه‌بێت و ئه‌مه‌ش یه‌کێک له‌ گرییه‌ پووچکه‌کانی کێشه‌ی کورد له‌ ئێرانه‌. به‌و حاڵه‌ش له‌ قانوونی ئه‌ساسی ئێران و له‌ به‌ندی 15 ی ئه‌و یاسایه‌ دا به‌ روونی ئیشاره‌ کراوه‌ که‌ : ''ئه‌قوامی ئێرانی" ئه‌توان له‌ پاڵ زمانی فارسی دا زمانی زکماکی خویان بخوێنن! بۆیه‌ ئه‌گه‌ر سه‌رۆک کۆمارێکیش به‌ راستی گه‌ره‌کی بێت ئه‌توانێ له‌م باره‌وه‌ هه‌نگاوێکی بچووک به‌ڵام گرنگ هه‌ڵگرێ بێ ئه‌وه‌ کارێکی پێچه‌وانه‌ی قانوونی کردبێت.

به‌شێک له‌ کاندیداکان له‌وانه‌ مێهدی که‌ڕووبی و میر حوسه‌ینی مووسه‌وی چه‌ند خاڵێکیان له‌م باره‌وه‌ ده‌ستنیشان کردووه‌ که‌ ئه‌گه‌ر سه‌رکه‌وتن وه‌دسه‌ت بێنن جێبه‌جێ ده‌که‌ن به‌ڵام وه‌ک له‌ سه‌ره‌وه‌ وترا بۆ هه‌ر کار و بڕیارێک له‌ ئێران دا رازی بوونی رێبه‌ری نیزام پیویسته‌ و ئه‌وه‌ی تا ئیستا ده‌رکه‌وتووه‌ رێبه‌ری نیزام ته‌نیا خزمه‌ت و نۆکه‌ری له‌ کوردان ده‌وێ نه‌ک به‌شدارییان له‌ ده‌سه‌ڵات و به‌ڕێوه‌بردنی وڵاتی خویان.

z ڕێکه‌وتی 2009/6/6-02:12 له‌لایان مەنبەری بۆ چوونه‌کان(0) - ?